Victoria (onderneming)
Victoria was een Belgische producent van koekjes, chocolade en suikerwaren, opgericht in 1896 in Koekelberg. Het bedrijf begon als industriële koekjesfabriek en startte in 1908 met de productie van chocolade. Tijdens het interbellum groeide Victoria, naast Côte d'Or en Chocolade Jacques, uit tot een van de drie grote Belgische chocolademerken.[1] Naast de hoofdvestiging in Koekelberg ontwikkelde Victoria activiteiten in Nederland en Frankrijk. De fabriek in Koekelberg sloot in 1970.[1]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Oprichting en groei
[bewerken | brontekst bewerken]Victoria werd in 1896 opgericht door de Brusselse banketbakkers Charles Jeghers, Émile Bossaert en Joseph Carlier. Zij richtten de Manufacture des biscuits et desserts Victoria op en bouwden een industriële koekjesfabriek aan de De Neckstraat in Koekelberg.[1] De drie oprichters zijn samen met het personeel afgebeeld op een bewaarde bedrijfsfoto uit 1896.[2]
Het bedrijf wilde concurreren met Britse koekjesproducenten, die op dat moment een belangrijke positie op de Europese markt innamen.[1] Het assortiment werd snel uitgebreid met verschillende soorten koekjes en gebak.
De onderneming groeide en exporteerde haar producten naar het buitenland. In 1904 werd in Dordrecht een Nederlandse Victoria-fabriek geopend.
Victoria in Nederland
[bewerken | brontekst bewerken]
De Nederlandse fabriek opende op 1 juli 1904 en stond onder leiding van Julien Charles Redelé (1871-1941), die voordien vertegenwoordiger van Victoria in Nederland was geweest.[3]
In 1910 werkten er ongeveer 200 mensen, van wie de meerderheid vrouwen.[4]
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de Dordtse vestiging verzelfstandigd. De banden tussen de Nederlandse en Belgische ondernemingen bleven bestaan.[3]
Begin van de chocoladeproductie
[bewerken | brontekst bewerken]In 1908 begon Victoria in Koekelberg chocolade te produceren. Aanvankelijk diende die productie onder meer voor de chocoladebedekking van de eigen koekjes, waarna het assortiment aan chocoladeproducten werd uitgebreid.[1]
Tijdens de Eerste Wereldoorlog produceerde Victoria in opdracht van het Nationaal Hulp- en Voedingscomité, dat tijdens de Duitse bezetting instond voor de bevoorrading van de Belgische burgerbevolking.[1]
De groei van de chocoladeactiviteiten leidde na de oorlog tot de bouw van een afzonderlijke chocolaterie aan de Wapenstilstandstraat. Het complex werd ontworpen door architect Arthur Pladet en in 1921 in gebruik genomen. Een loopbrug over de De Neckstraat verbond de chocolaterie met de oudere koekjesfabriek.[1]
Na het overlijden van Émile Bossaert in 1920 nam zijn zoon Oscar Bossaert de leiding van het bedrijf over. Net als zijn vader was hij ook burgemeester van Koekelberg.[1]
Tijdens het interbellum ontwikkelde Victoria zich tot een van de belangrijkste Belgische chocoladeproducenten. Volgens de Brusselse Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed behoorde het merk samen met Côte d'Or en Jacques tot de drie grote Belgische chocolademerken van die periode.[1]
Internationale uitbreiding
[bewerken | brontekst bewerken]Victoria breidde zijn activiteiten ook uit naar Frankrijk. In 1925 werd de chocolade- en confituurfabriek L'Alimentation Française in Palaiseau overgenomen. De Franse activiteiten werden later onder de naam Victoria voortgezet.[5]
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de fabriek in Palaiseau getroffen door geallieerde bombardementen op het spoorwegknooppunt van Massy-Palaiseau. De Franse chocoladeproductie werd nadien elders voortgezet en na de oorlog naar Boulogne-Billancourt overgebracht.[5]
Ook in Nederland werd de productie verder uitgebouwd. Over het precieze jaar waarin Victoria in Dordrecht met chocoladeproductie begon, lopen de historische bronnen uiteen.
Tweede Wereldoorlog en naoorlogse groei
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de productie in Koekelberg terug. De kelders van de fabriek werden ingericht als schuilplaats voor personeel en omwonenden. Na de oorlog nam de productie opnieuw toe. Victoria bereikte zijn commerciële hoogtepunt in het begin van de jaren 1950.[1]
In 1953 introduceerde Victoria de chocoladereep Big Nuts. Deze groeide uit tot een van de belangrijkste producten van het bedrijf. Big Nuts wordt tegenwoordig verkocht onder het merk Côte d'Or.[6]
Schoolstrijd en Expo 58
[bewerken | brontekst bewerken]Oscar Bossaert combineerde de leiding over Victoria met een politieke loopbaan. Hij was burgemeester van Koekelberg, senator en vanaf 1954 minister van Middenstand in de regering-Van Acker. Tijdens de Schoolstrijd werd Victoria het doelwit van een boycot.[1]
Na het overlijden van Oscar Bossaert in 1956 nam zijn zoon Paul Bossaert de leiding van het bedrijf over.[1]
Victoria had eerder al deelgenomen aan de Wereldtentoonstelling van 1935 in Brussel. Op Expo 58 was het bedrijf opnieuw aanwezig, ditmaal met een eigen paviljoen. Victoria investeerde aanzienlijk in zijn aanwezigheid op de wereldtentoonstelling. Volgens de Brusselse erfgoedinventaris leverde deze investering onvoldoende rendement op.[1]
Volgens een publicatie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bezochten gedurende de vijf maanden van Expo 58 meer dan 230.000 kinderen het Victoria-paviljoen.[7]
Overname en sluiting
[bewerken | brontekst bewerken]Na het hoogtepunt van de jaren 1950 kwam Victoria in een periode van herstructurering terecht. De Franse fabriek in Boulogne-Billancourt werd in 1959 gesloten.[5]
In 1964 kwam Victoria in handen van de Belgische groep Unibra.[1]
De Nederlandse Victoria-onderneming in Dordrecht kwam in de tweede helft van de jaren 1960 onder controle van Gebeco (General Biscuit Company). In 1969 droeg Unibra ook de Victoria-activiteiten in Koekelberg over aan General Biscuit.[1][2]
De productie in Koekelberg werd vervolgens stopgezet. De fabriek sloot in 1970.[1]
Merk en reclame
[bewerken | brontekst bewerken]Victoria maakte gedurende zijn bestaan uitgebreid gebruik van reclame en promotie.
Vanaf 1938 werd een stappende Britse grenadier met grote trom een herkenbaar embleem van het merk.[7]
In de naoorlogse periode werd de Grenadier Victoria ook gebruikt in reclamestroken. Striptekenaar François Craenhals tekende in 1954 en 1955 voor het reclamebureau Publiart de reeks Grenadier Victoria – Mission dans le bled, die in de Belgische editie van het weekblad Kuifje verscheen.[8]
Victoria gebruikte daarnaast publieksevenementen voor zijn merkcommunicatie. De aanwezigheid met een eigen paviljoen op Expo 58 vormde daarvan een belangrijk voorbeeld.[1][7]
Activiteiten na Victoria
[bewerken | brontekst bewerken]Koekjes
[bewerken | brontekst bewerken]De koekjesactiviteiten kwamen via General Biscuit terecht in een grotere Europese consolidatie van de koekjesindustrie. General Biscuit werd later onderdeel van de groep BSN-Gervais-Danone, het latere Groupe Danone.
In Dordrecht werd later een nieuwe fabriek gebouwd. De merknaam Victoria verdween er uiteindelijk uit de productie. De Dordtse fabriek werd in 2002 gesloten en de productie werd overgebracht naar Herentals.[3]
Chocolade
[bewerken | brontekst bewerken]De chocoladeactiviteiten van Victoria werden na de sluiting van Koekelberg ondergebracht in de verdere consolidatie van de Belgische chocolade-industrie. Daarbij speelde onder meer General Chocolate een rol, waarin verschillende historische chocoladeactiviteiten werden samengebracht.
De precieze eigendomsgeschiedenis van afzonderlijke voormalige Victoria-producten verliep via verschillende ondernemingen en merken. Big Nuts bleef bestaan en wordt tegenwoordig onder het merk Côte d'Or verkocht.[6]
Nalatenschap
[bewerken | brontekst bewerken]Na de sluiting van Victoria vestigde chocoladeproducent Godiva zich in 1971 in een deel van de voormalige Victoria-chocolaterie aan de Wapenstilstandstraat.[9]
De voormalige Victoria-gebouwen in Koekelberg bleven gedeeltelijk bewaard en kregen verschillende nieuwe bestemmingen. Op de historische site bevindt zich onder meer het Belgian Chocolate Village, een museum over Belgische chocolade.[6]
Big Nuts vormt een andere tastbare nalatenschap van Victoria. De reep werd in 1953 door Victoria ontwikkeld en maakt tegenwoordig deel uit van het assortiment van Côte d'Or.[6]
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- Frits Baarda, Victoria. Geschiedenis van een biscuitfabriek. Alblasserdam, 2006 (Verhalen van Dordrecht 8).
- Biscuitfabrieken Victoria Dordrecht Holland. Een wandeling door de fabrieken. Dordrecht, 1924.
- A.J. ten Hope, Biscuits Victoria. Fabrieken: Dordrecht-Brussel, Rotterdam, 1906-1909.
- Anke de Jong en Kasja Weenink, De Biscuit- en chocoladefabriek Victoria (1896-1966). Het perspectief van een Dordtse ondernemersfamilie. Dordrecht, 2000.
- Didier Sutter, Victoria. Biscuits-chocolat. De la manufacture aux géants de l’agroalimentaire. Drukker, Parijs, 2008. ISBN 978-2-9531043-0-1.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Bronnen, noten en/of referenties
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Voormalige koekjes- en dessertfabriek Victoria. Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed, Urban.brussels. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- 1 2 Groepsfoto met personeel van koekjesfabriek Victoria in Koekelberg. Industriemuseum. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- 1 2 3 Julien Charles Redelé. Regionaal Archief Dordrecht. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- ↑ Van Waerden, Th. (1911). Geschooldheid en techniek, pp. 170–172.
- 1 2 3 Sutter, Didier (2008). Victoria. Biscuits-chocolat. De la manufacture aux géants de l'agroalimentaire. Drukker, Parijs. ISBN 9782953104301.
- 1 2 3 4 Belgian Chocolate Village. Belgian Chocolate Village. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- 1 2 3 Koekelberg à la carte. Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- ↑ François Craenhals. Lambiek Comiclopedia. Geraadpleegd op 21 september 2026.
- ↑ Wapenstilstandstraat. Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed, Urban.brussels. Geraadpleegd op 21 september 2026.
