BM-30 Smiercz

BM-30 Smiercz
	; Wyrzutnia 9A52 na prototypowym podwoziu MAZ-79111
	Dane podstawowe
Państwo	Rosja
Producent	NPO „Spław” im. A.N. Ganiczewa
Typ pojazdu	wyrzutnia rakietowa
Trakcja	kołowa
	Historia
Prototypy	1982
Produkcja	od 1987
	Dane techniczne
Długość	12,37 m
Szerokość	3,05 m
Wysokość	3,05 m
Masa	bojowa: 43 700 kg
	Osiągi
Prędkość	60 km/h
Zasięg pojazdu	850 km
	Dane operacyjne
	Użytkownicy
	Rosja, Ukraina, Białoruś, Armenia, Azerbejdżan, Kazachstan, Turkmenistan, Indie, Zjednoczone Emiraty Arabskie
	Multimedia w Wikimedia Commons

BM-30 Smiercz (ros. БМ-30 Смерч, indeks GRAU 9K58) – rosyjski system artylerii rakietowej kalibru 300 mm przeznaczony dla samodzielnych brygad artylerii frontowej. Produkowany przez zakłady SPŁAW z Tuły.

Historia

Prace nad BM-30 rozpoczęto pod koniec lat 70 XX w. Naukowo-Produkcyjnym Stowarzyszeniu „Spław” z Tuły^[1]. Podstawą formalną do rozpoczęcia prac była uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 16 grudnia 1976 roku^[1]. Przyspieszyło je wprowadzenie na uzbrojenie US Army systemu M270 MLRS. Projekt otrzymał kryptonim Smiercz (pol. tornado)^[1]. W grudniu 1982 roku prototypy przeszyły badania państwowe i system został zaakceptowany do produkcji^[1]. Został przyjęty do uzbrojenia Armii Radzieckiej uchwałą KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 19 listopada 1987 roku, pod oznaczeniem kompleksu 9K58 Smiercz^[2]. Stosowane jest też oznaczenie BM-30^[1]. Początkowo planowano, że podstawą systemu stanie się wyrzutnia szesnastoprowadnicowa, ale ostatecznie ograniczono się do wyrzutni dwunastoprowadnicowej. Została ona umieszczona na największym produkowanym ówcześnie kołowym nośniku samobieżnym – czteroosiowym samochodzie MAZ-543M (początkowo zamierzano wykorzystać nowszy MAZ-79111, ale nie wszedł on do produkcji seryjnej)^[2]. Wyrzutnia otrzymała indeks GRAU 9A52^[2]. Z wyrzutniami współpracują wozy transportowo-załadowcze 9T234 na tym samym podwoziu, przewożące 12 pocisków^[3]. W 1989 roku przyjęto na uzbrojenie ulepszone wyrzutnie 9A52-2 i pojazdy transportowe 9T234-2^[3].

Dla systemu 9K58 skonstruowano szereg pocisków rakietowych. Mają one podobnie jak wcześniejsze rakiety systemów BM-21 Grad i BM-27 Uragan kombinowaną stabilizację aerodynamiczno-obrotową. Dodatkowo rakiety są wyposażone w prosty układ korekcji trajektorii lotu, dzięki któremu rozrzut jest nie większy niż 0,21% zasięgu^[4]. Stosowane są pociski następujących typów:

9M55F – z oddzielającą się głowicą penetrująco-burzącą 9N150, zawierającą 92,5 kg materiału wybuchowego;
9M55K – z głowicą kasetową 9N139, zawierającą 72 pociski odłamkowo-burzące 9N235 o masie 1,81 kg każdy;
9M55K1 – z głowicą kasetową 9N152, zawierającą pięć samonaprowadzających się podpocisków przeciwpancernych Motiw-3M;
9M55K4 – z głowicą kasetową, przenoszącą 25 min przeciwpancernych PTM-3M;
?? – z głowicą kasetową, przenoszącą podpociski paliwowo-powietrzne;
?? – z głowicą kasetową, zawierającą 646 podpocisków przeciwpancernych;
?? – z głowica kasetową, zawierającą miny przeciwpiechotne;
?? – z głowicą dymną.

Pociski te mają zasięg ok. 70 km. W 1998 roku ujawniono istnienie zmodernizowanych pocisków rakietowych, które przy niezmienionej masie mają zasięg zwiększony do 90 km.

Służba

Wersja seryjna oznaczona jako 9A52-1 trafiła do uzbrojenia w 1989 roku. Używane były w składzie brygad artylerii rakietowej, liczących 48 wyrzutni, wchodzących w skład rezerwy Naczelnego Dowództwa^[5]. Po rozpadzie ZSRR w grudniu 1991 roku systemy Smiercz trafiły do armii Rosji, Ukrainy, Białorusi, Armenii, Azerbejdżanu, Kazachstanu i Turkmenistanu^[5]. 9K58 w wersji eksportowej został zakupiony przez armie Indii (38 wyrzutni) Kuwejtu (27 wyrzutni) i Zjednoczonych Emiratów Arabskich (6 wyrzutni).

W 1991 roku na Ukrainie znalazły się dwie brygady artylerii rakietowej dużej mocy z 96 wyrzutniami, które weszły w skład jej sił zbrojnych^[5]. Po reorganizacji pozostały 72 wyrzutnie w składzie dwóch pułków (15. i 107.)^[6]. Brały udział w walkach po rosyjskiej interwencji w Donbasie w 2014 roku, w których zaletą była ich duża donośność^[6]. W Ukrainie następnie opracowano ulepszony system rakietowy wywodzący się z BM-30 – Wilcha^[7]. Wyrzutnie Smiercz, w tym dostosowane do pocisków Wilcha, brały następnie udział w wojnie rosyjsko-ukraińskiej począwszy od 2022 roku^[7]. Do 2025 roku nie potwierdzono straty żadnej wyrzutni^[7].

Dane taktyczno-techniczne wyrzutni

Kaliber: 300 mm
Liczba prowadnic: 12
Masa: 43,7 t
Długość: 12,37 m
Szerokość: 3,05 m
Wysokość: 3,05 m
Moc silnika: 390 kW
Zasięg pojazdu: 850 km
Zasięg rakiet min. 20 km max. 90km
Prędkość maksymalna 60 km/h
Załoga: 4 osoby

Przypisy

1 2 3 4 5 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 22.
1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 23.
1 2 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 23-24.
↑ Potrzuski i Całkowski (prom.) 2014 ↓, s. 178.
1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 24.
1 2 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 25.
1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 27-29.

Bibliografia

Grzegorz Potrzuski, Tomasz Całkowski (prom.): Wojska rakietowe we współczesnych operacjach. W: Andrzej Polak (red.): Wybrane zagadnienia z teorii i praktyki obronności. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2014.
Tomasz Szulc. Następcy Katiuszy Cz. II. „Nowa Technika Wojskowa”. 1999. nr 8. s. str. 25-32. ISSN 1230-1655.
Andrij Kikawski, Andrij Charuk. System artylerii rakietowej 9K58 Smiercz w Siłach Zbrojnych Ukrainy. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 5/2025, s. 22, maj 2025. Warszawa: Magnum X. ISSN 1230-1655.

Linki zewnętrzne

300-мм дальнобойная реактивная система залпового огня «Смерч». Splav. [dostęp 2019-03-02]. (ros.).

[CITEREFKikawskiCharuk202522-1] 1 2 3 4 5 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 22.

[CITEREFKikawskiCharuk202523-2] 1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 23.

[CITEREFKikawskiCharuk202523-24-3] 1 2 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 23-24.

[CITEREFPotrzuskiCałkowski_(prom.)2014178-4] Potrzuski i Całkowski (prom.) 2014 ↓, s. 178.

[CITEREFKikawskiCharuk202524-5] 1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 24.

[CITEREFKikawskiCharuk202525-6] 1 2 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 25.

[CITEREFKikawskiCharuk202527-29-7] 1 2 3 Kikawski i Charuk 2025 ↓, s. 27-29.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Czołgi	PT-76 IS-3 IS-4 IT-1 T-10 T-34-85 T-44 T-54 T-55 T-62 T-64 T-72 T-80 T-90 T-14
Działa samobieżne i moździerze	SU-122-54 ASU-57 ASU-85 2S1 2S3 2S4 2S5 2S7 2S9 2S19 2S23 2S25 2S31 2S34 2S35 2S39 2S40 2S41 2S42 2S43 2S44
Pojazdy przeciwlotnicze	ZSU-23-4 Szyłka ZSU-57-2 2K11 Krug 2K12 Kub 2K22 Tunguska 9K31 Strieła-1 9K33 Osa 9K35 Strieła-10 9K37 Buk 9K330 Tor Pancyr 2S38
Samobieżne wyrzutnie rakietowe	2K5 Korszun BM-14 BM-21 Grad BM-24 BM-27 Uragan BM-30 Smiercz BMD-20 9A52-4 Tornado TOS-1 TOS-2
Transportery opancerzone	BTR-152 BTR-40 BTR-50 BTR-60 BTR-70 BTR-80 BTR-82 BTR-90 Bumierang BTR-D Witiaź BPM-97 BTR-22 MT-LBu
Bojowe wozy piechoty	BMP-1 BMP-2 BMP-3 BMD-1 BMD-2 BMD-3 BMD-4 BMPT Kurganiec-25 T-15
Pojazdy rozpoznawcze	BRDM-1 BRDM-2 BRM-1 BRM-3K PRP-3 PRP-4 PRP-5
Samochody ciężarowe	GAZ-51 GAZ-63 GAZ-66 ZiS-5 ZiS-151 ZiŁ-157 ZiŁ-131 Ural-375 Ural-4320 KrAZ-214 KrAZ-255 KrAZ-260 ZiŁ-135
Inne pojazdy	ATS-59 GAZ-46 MAW GAZ-67 GAZ-69 GAZ Tigr GAZ 3927 GAZ-3937 GMZ-3 ISDM Ziemledielije MAZ-535 MAZ-537 MT-LB MTU-12 MTU-20 PMR-3 PTS UAZ 469 UAZ Hunter UR-77 Meteorit ZiŁ-485
Pociągi pancerne	BP-1
Konstrukcje doświadczalne i prototypowe	1K17 IS-7 BTR-T Czarny Orzeł Obiekt 477
Pojazdy bezzałogowe	Uran-6 Uran-9