Fabianowo

Fabianowo

Część i obszar SIM
Centrum Fabianowa
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
Dzielnica	Osiedle Fabianowo-Kotowo
SIMC	0969439
Położenie na mapie Poznania Fabianowo
Położenie na mapie Polski Fabianowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Fabianowo
52°22′05″N 16°50′46″E

Fabianowo (pol. hist. „Pabianowo”) – część Poznania a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM), w obrębie osiedla samorządowego Fabianowo-Kotowo, położona w południowo-zachodnim obszarze miasta na południe od Górczyna.

Historia

Fabianowo obecna część miasta Poznań była kiedyś osobną wsią, która nazywała się „Pabianowo” i położona była 7,5 km na południowy zachód od Starego Rynku w Poznaniu. Pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1420 gdzie wymieniono ją jako „Pabijanowo”, 1420 „Pabyanowo”, 1516 „Pabyanouo, Pabyanovo”, 1561 (w reg. z XVI wieku) „Pabyianice” oraz w 1577 „Pabianowo”.

Miejscowość była wsią kościelną własnością kapituły katedry poznańskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowana w powiecie poznańskim w parafii Komorniki.

Archiwalne źródła historyczne wspomniały mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. Pierwszy zachowany zapis związany ze wsią w 1420 wspomniał kmiecia pabianowskiego Wojciecha, a w 1433 wspomniano kolejnego, niejakiego Czajkę. W 1479 kapituła poznańska zarządziła obejrzenie szkód, jakie kmiecie z Pabianowa wyrządzili panu Stanisławowi Pleszewskiemu kanonikowi poznańskiemu oraz przeoryszy z Poznania. W 1480 z wykazu wierzytelności na rzecz kapituły poznańskiej odnotowano, że Ninkowo i Pabianowo dłużne były połowę grzywny prawdopodobnie z tytułu czynszu. W 1496 kapituła poznańska na skutek skarg wikariuszy katedry poznańskiej, że kmiecie ze wsi Junikowo i Pabianowo wycinają drzewa oraz zarośla w lasach wsi Górczyn, postanowiając, że kanonik poznański Andrzej Rogaliński, regens wsi Junikowo i Pabianowo, ma wymierzać winnym karę finansową w wysokości jednej kopy groszy.

W archiwach zachowały się także liczne i szczegółowe zapisy dotyczące miejscowości pochodzące z okresu późnego średniowiecza. W 1500 miała miejsce wizytacja wsi dzięki czemu zachowały się opisy obrazu miejscowości oraz jej mieszkańców. W Pabianowie było wówczas 10 łanów, wszystkie osiadłe. Odnotowano także, że jeden kmieć podupadał. Kmiecie pabianowscy płacili od jednego łana po pół grzywny czynszu i dawali regensowi w naturze od jednego łana po jednej ćwiertni owsa. Według relacji tych kmieci opłatę ustanowiono dopiero niedawno za czasów kustosza i oficjała poznańskiego Mikołaja Sobockiego, który wówczas pełnił funkcję regensa. Kmiecie żalili się na to, ponieważ mieli mało gruntów. We wsi stała także karczma osadzona na miejscu zagrodnika, z której płacono jeden wiardunek czynszu od dwóch ogrodów. Miejscowe sołectwo leżało na dwóch łanach. We wsi nie było folwarku, a kmiecie prosili, aby nie zmuszać ich do uprawiania ról w Junikowie, obróconych na folwark, bo leżą one daleko od wsi, aż pod Ławicą skarżąc się też, że zwożą dla regensa drewno z Dąbrowy do Poznania, przez co ponoszą szkody w koniach, ponieważ droga jest zła i daleka.

Kolejna wizytacja miała miejsce w 1509. Zapisano wówczas, że wieś ma 10 łanów osiadłych. Czynsz pieniężny z jednego łana wynosi po 1,5 grzywny, a w naturze płacono także jedną ćwiertnię owsa, 4 koguty i 30 jaj. Karczma osadzona na miejscu zagrodnika płaciła jeden wiardunek czynszu z dwóch zagród. Sołtys pabianowski miał dwa łany sołeckie, z których płacił regensowi pół kopy groszy z tytułu pełnienia służby, a dawniej nie płacił, tylko pilnował robót. We wsi było także dwie opuszczone zagrody uprawiane przez miejscowych kmieci, od których płacili po 5 i 6 groszy czynszu. Kmiecie skarżyli się na szkody, które wyrządziła szlachta idąca na wojnę. Skarżyli się również, że w opuszczonej wsi Świerczewo wzbraniano im korzystania z pastwisk, wobec czego w roku bieżącym za 9 ćwiertni owsa musieli wynająć pastwisko dla swojego bydła.

W 1510 kmiecie z Pabianowa uprawiali 3 łany opuszczone w Rudniczach. Do kościoła parafialnego w Solcu w powiecie pyzdrskim należały dziesięciny z Pabianowa oraz z kilku innych wsi nie należących do tej parafii. Pabianowo płaciło po 6 groszy z 8 łanów osiadłych. Z wizytacji wsi jaka odbyła się w 1516 pochodzą informacje, że kmiecie pabianowscy wydzierżawili od regensa wszystkie role we wsi opuszczonej Rudnicze za 6 grzywien oraz, że kmiecie z Pabianowa wycinali zarośla w Świerczewie. W 1520 kapituła poznańska postanawiła, że kmiecie z Pabianowa i Junikowa mieli zawrzeć ugodę z regensem wsi Junikowo w sprawie robocizn w zamian za wypasanie bydła na pastwiskach we wsi opuszczonej Świerczewo. W 1520 w kapitule poznańskiej postanowiono, że kmiecie pabianowscy mieli odrabiać regensowi we wsi opuszczonej Świerczewo dwa dni w roku w czasie żniw w zamian za wypasanie pastwisk w tej wsi. Określono długość dnia pracy i zobowiązano regensa do dostarczania chłopom należnych im potrzeb w czasie trwania prac polowych.

W latach 1521 i 1527 miały miejsce kolejne wizytacje wsi Pabianowo. W 1531 zanotowano w czasie wizytacji, ze Pabianowo liczyło 10 łanów osiadłych, z których chłopi płacili czynszu po pół grzywny oraz w naturze: 4 kapłony, 30 jaj oraz jedną ćwiertnię owsa. Miejscowi kmiecie zwrócili się do kapituły, że dawniej dawali po 4 kury, a teraz po 4 kapłony prosząc o zachowanie starego obyczaju. Sołectwo pabianowskie miało dwa łany. Miejscowy sołtys służył kapitule na koniu i narzekał na odbywanie długich podróży. Karczmy we wsi nie było, a wyszynkiem zajmował się miejscowy kmieć. We wsi regens obrócił dwie zagrody na swój użytek z czego jedna zagroda była opuszczona, a jeden zagrodnik płacił regensowi 6 groszy czynszu, dwa koguty oraz 30 jaj. Wnoszono skargi na nadmierną robociznę, ponieważ regens dołączył dwa łany opuszczone do folwarku, przez co zwiększyły się ciężary dla chłopów. Miejscowi kmiecie skarżyli się również, że często jeździli po zboże do Golęcina i prosili, aby mogli wyjazdy odbywać tylko do Poznania. Kmiecie z Pabianowa skarżą się też, że często zwożą siano ze Świerczewa do Junikowa lub do Poznania i prosili o pomiarkowanie. Kolejna prośba kmieci związana była z opuszczoną wówczas wioseczką (łac. „villula”) zwaną Rudnicze. Chłopi chcieli aby kapituła poznańska kupiła ją od dominikanek poznańskich, ponieważ jest im ona niezbędna. Poddani z Pabianowa uprawiali także wszystkie, 6,5 łana opuszczonych ról w Świerczewie i płacili za nie 6 grzywien.

W 1558 dominikanki poznańskie pozywały kapitułę poznańską, a w szczególności kanonika poznańskiego Stanisława Objezierskiego tenutariusza czyli regensa wsi kapitulnej Junikowo i Pabianowo. Pozew wniesiono z powodu zagarnięcia znacznej części wsi Rudnicze w zaroślach czyli na ostrowie o wartości 1000 grzywien oraz wypasienia bydła na łąkach w Rudniczach o wartości 100 złotych. Spór ten toczył się także w 1561 „o sztukę lasu” .

Zachowały się także zapisy o miejscowości w historycznych księgach podatkowych jakie miały miejsce w latach 1499-1580. W 1499 Pabianowo odnotowano w wykazie zaległości podatkowych. W 1500 we wsi było 10 łanów osiadłych i nie było folwarku. Były natomiast dwa łany sołeckie oraz karczma. W 1508 wieś zapłaciła wiardunki wojenne z 10 łanów, a od karczmy 6 groszy. W 1509 miał miejsce pobór od 10 łanów, od sołtysa od 2 łanów, od karczmy 3 grosze. W 1509 w Pabianowie było 10 łanów osiadłych, dwa łany sołeckie, dwie opuszczone zagrody oraz karczma. W 1510 we wsi odnotowano 8 łanów osiadłych a według innego zapisu 10 łanów osiadłych. W 1531 w Pianowie odnotowano folwark, 10 łanów osiadłych, dwa łany sołeckie oraz brak karczmy, a także dwie zagrody, w tym jedna zagroda była opuszczona. W 1563 miał miejsce pobór od 10 łanów, od sołtysa od 2 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobrano podatki ze wsi Pabianowo należącej do kapituły poznańskiej. W 1580 miał miejsce pobór od 9 łanów, 4 zagrodników oraz od dwóch łanów sołeckich i jednego łana opuszczonego.

Wieś duchowna Pabianowo, własność kapituły poznańskiej, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W przeszłości Fabianowo było wsią w gromadzie Żabikowo, do Poznania dołączono ją w 1940 roku. Do dziś dzielnica ma podmiejski charakter, częściowo znajdują się w niej też gospodarstwa rolne.

W latach 1954–1990 Fabianowo należało do dzielnicy Grunwald.

W 2000 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Fabianowo-Kotowo.

Komunikacja

Jest obsługiwane przez 7 linii autobusowych: 180 (Górczyn-Sycowska Centrum Handlowe), 610 (Dębiec-Górczyn), 616 (Górczyn-Luboń/Żabikowo), 702 (Górczyn-Komorniki/Os. Zielone Wzgórze), 703 (Górczyn-Konarzewo/Pętla), 704 (Komorniki/Kolumba-Górczyn) oraz 710 (Górczyn-Plewiska/Kościół)

Bibliografia

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Pabianowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 548-549.

Linki zewnętrzne

• Pabianowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .