Przejdź do zawartości

Nowogródzka Brygada Kawalerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nowogródzka Brygada Kawalerii
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

1937

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

„Nowogródzka”

Tradycje
Rodowód

9 Samodzielna Brygada Kawalerii
Brygada Kawalerii „Baranowicze”

Dowódcy
Ostatni

gen. bryg. Władysław Anders

Działania zbrojne
Organizacja
Dyslokacja

Baranowicze

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

kawaleria

Podległość

Armia „Modlin”

Multimedia w Wikimedia Commons
Nowogródzka BK w 1938

Nowogródzka Brygada Kawalerii (Now. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W czasie kampanii wrześniowej brygada walczyła w składzie Armii „Modlin”. W czasie bitwy granicznej osłaniała pod Działdowem i Lidzbarkiem lewe skrzydło armii. Potem działała na przedmościu płockim, a dalej przez Modlin przeszła do Wiązowny, gdzie stała się trzonem Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Andersa. W jej składzie uderzała na Mińsk Mazowiecki, a następnie przeszła do odwodu Naczelnego Wodza w rejonie Lubartowa. Wzięła udział w II bitwie tomaszowskiej. 27 września została rozbita w starciach z oddziałami sowieckimi w drodze do granicy węgierskiej[1].

Okres międzywojenny

[edytuj | edytuj kod]

Minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1820. Org. Tj. nadał z dniem 1 kwietnia 1937 roku dotychczasowej BK Baranowicze nazwę „Nowogródzka Brygada Kawalerii”[2].

Brygada rozlokowana była na terenie Okręgu Korpusu Nr IX z wyjątkiem 3 pułku strzelców konnych, który stacjonował w garnizonie Wołkowysk na terenie Okręgu Korpusu Nr III.

Organizacja pokojowa brygady w latach 1937–1939.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[3][a]
  • dowódca brygady – gen. bryg. Władysław Anders
  • zastępca dowódcy – płk kaw. Wincenty Jasiewicz
  • szef sztabu – mjr dypl. kaw. Adam Sołtan
  • I oficer sztabu – kpt. dypl. art. Tadeusz Bartoszewski
  • I oficer sztabu (dubler) – kpt. dypl. art. Paweł Gill
  • II oficer sztabu – rtm. Zygmunt Lassota
  • dowódca łączności – kpt. łączn. Aleksy Szczeszek
  • oficer intendentury – kpt. int. Tadeusz II Żurakowski

Udział w kampanii wrześniowej 1939

[edytuj | edytuj kod]

Nowogródzka BK pod dowództwem gen. bryg. Władysława Andersa została zmobilizowana 23 marca 1939 w wyniku mobilizacji alarmowej i wraz z 20 DP przetransportowana w rejon Sierpca i Płocka. Weszła w skład Armii „Modlin”. 8 sierpnia brygada postawiona została w stan alarmu i skierowana nad granicę Prus Wschodnich w rejon Lidzbarka, gdzie jej zadaniem była osłona zachodniego skrzydła armii.

1 września broniła pozycji na zachód od Mławy przed niemiecką 217 Dywizją Piechoty gen. mjr. Richarda Baltzera. W dniach 2–3 września osłaniała zachodnie skrzydło armii pod Lidzbarkiem. 4 września wykonała udany odciążający atak na Petrykozy, gdzie zdobyła licznych jeńców i sprzęt. Po przełamaniu polskiej obrony pod Mławą rozpoczęła odwrót w kierunku Płocka. Tego samego dnia jej oddziały weszły w skład Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Władysława Andersa. Brygada została skierowana do obrony odcinka Wisły między Dobrzyniem a Czerwińskiem.

Tablica pamiątkowa w Sierpcu na domu przy ul. Chopina 16

6 września gen. Anders został wezwany do Rembertowa, gdzie dowiedział się, że wraz ze swoją jednostką przechodzi pod rozkazy gen. Juliusza Rómmla – dowódcy tworzącej się Armii „Warszawa”. 12 września Brygada dostała rozkaz uderzenia na Mińsk Mazowiecki. Natarcie ruszyło z Wiązowny 13 września wraz z Wołyńską Brygadą Kawalerii. 27 pułk ułanów po ciężkich walkach z niemiecką 11 Dywizją Piechoty gen. por. Maxa Bocka zdobył Maliszew (w ramach tej walki odbyła się jedna z pięciu szarż kawaleryjskich kampanii wrześniowej, w której wziął udział głównie pierwszy szwadron pułku; szarża załamała się pod ogniem niemieckich ckm, ale ułani pieszo w bardzo dramatycznym boju na bagnety zdobyli Maliszew), a 26 pułk ułanów dotarł do toru kolejowego i zatrzymał się. Odwodowy 25 pułk ułanów zdobył Grzechowiska. Ostatecznie atak został jednak zatrzymany wobec braku zapowiadanego wsparcia Armii „Modlin”, a oddziały zawrócone. Ponieważ kawaleria nie byłaby przydatna do obrony Warszawy, gen. J. Rómmel nakazał GO gen. Andersa wycofanie się na południe.

Dotarłszy na Lubelszczyznę, Brygada podporządkowała się gen. Stefanowi Dąb-Biernackiemu, dowódcy Frontu Północnego. Po ciężkich walkach pod Tomaszowem Lubelskim w dniach 22–24 września tylko część Brygady zdołała przerwać się przez niemiecki pierścień okrążenia. Po przebiciu się przez pozycje niemieckie pod Krasnobrodem Brygada ruszyła w kierunku Lubaczowa, gdzie 27 pułk ułanów drugi raz w trakcie wojny wykonał nieudaną szarżę na stanowiska niemieckiego batalionu piechoty pod miejscowością Morańce. Poległo w niej lub odniosło rany 80 ułanów i oficerów. Zginęli dowódcy szwadronów rtm. Józef Kwieciński, por. Stefan Olszewski i mjr Włodzimierz Lizoń. Rankiem 27 września Niemcy uderzyli na brygadę siłami piechoty, artylerii i czołgów, powodując rozproszenie się kawalerii po okolicznych lasach.

Obsada personalna Kwatery Głównej we wrześniu 1939

[edytuj | edytuj kod]
  • dowódca – gen. bryg. Władysław Anders (od 12 IX 1939 dowódca GOKaw.)
  • zastępca dowódcy – płk kaw. Kazimierz Żelisławski (12–24 IX 1939 dowódca brygady)
  • oficer ordynansowy - rtm. Olgierd Ślizień (od 12 IX 1939 oficer ordynansowy dowódcy GOKaw. gen. Andersa)
  • szef służby sprawiedliwości - kpt. aud. Bolesław Teodor Stypułkowski
  • szef sztabu - mjr dypl. Adam Sołtan (od 12 IX 1939 szef sztabu GOKaw. gen. Andersa)
  • oficer operacyjny - kpt. dypl. Paweł Gil (od 11 IX 1939 szef sztabu)
  • pomocnik oficera operacyjnego - rtm. Władysław Zgorzelski
  • oficer informacyjny - por. dypl. Zbigniew Kiedacz (od 12 IX 1939 oficer informacyjny GOKaw. gen. Andersa)
  • pomocnik oficera informacyjnego - por. obs. Wacław Zacharewicz (poległ 23 IX)
  • dowódca łączności - kpt. łącz. Jan Zbigniew Trojanowski †1940 Charków[5]
  • kwatermistrz – kpt. dypl. art. Tadeusz Bartoszewski (od 12 IX 1939 kwatermistrz GOKaw. gen. Andersa)
  • oficer służby intendentury – kpt. int. Tadeusz II Żurakowski
  • oficer służby uzbrojenia – por. rez. Dębski
  • oficer płatnik – por. Przyborowski[6]
  • naczelny lekarz - kpt. lek. dr Bolesław Tomaszewski
  • naczelny lekarz weterynarii - kpt. lek. wet. Aleksander Zbigniew Hollitscher
  • oficer transportowy - rtm. rez. Alfred Reliszko
  • komendant Kwatery Głównej – mjr st. spocz. Włodzimierz Lizoń †26 IX Broszków
  • szwadron sztabowy (dowództwo Now. BK) – rtm. Zygmunt Lassota
  • pluton gospodarczy - ppor. kaw. rez. Ignacy Prusakiewicz †26 IX Broszków

Organizacja wojenna brygady we wrześniu 1939

[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących.

  • Kwatera Główna Nowogródzkiej Brygady Kawalerii
  • poczta polowa nr 178 (mobilizowana w Białymstoku przez Dyrekcję Okręgu Poczt i Telegrafu Warszawa) – NN
  • sąd polowy nr 49 (Dowództwo Now. BK) – kpt. aud. Bolesław Teodor Stypułkowski[7]
  • samodzielny pluton karabinów maszynowych nr 9 (25 puł.) – por. rez. Mieczysław Wiewiórowski
  • 25 pułk ułanów – płk Bohdan Stachlewski
  • 26 pułk ułanów – płk dypl. Ludwik Schweizer
  • 27 pułk ułanów – ppłk Józef Pająk
  • 4 pułk strzelców konnych – ppłk Zygmunt Marszewski
  • 9 dywizjon artylerii konnej – ppłk Tadeusz Erazm Rohoziński
  • dywizjon pancerny nr 91 (4 bpanc.) – mjr Antoni Śliwiński
  • 5 batalion strzelców (III/32 pp w Działdowie) – mjr Piotr Perucki
  • bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ „B” nr 89 (9 dywizjon artylerii przeciwlotniczej) – kpt. Janusz Klimontowicz (podporządkowana dowódcy 8 DP)
  • szwadron kolarzy nr 1[b] (4 psk) – por. Leszek Edward Irzyłowski vel Iżyłowski †1940 Charków[8]
  • szwadron pionierów nr 9 (26 puł.) – rtm. Władysław Wojnikonis †1940 Ukraina[9]
  • szwadron łączności nr 9 (26 puł.) – kpt. łącz. Ryszard Aleksander Bajzert[10][11]
    • dowódca plutonu łączności Kwatery Głównej – ppor. łącz. rez. Stefan Laurysiewicz[11]
    • dowódca plutonu radio – por. łącz. Wacław Jan Tarnowski[12][11]
  • pluton konny żandarmerii nr 9 (pl. żand. „Baranowicze”) – ppor. Adam Daszewski
  • drużyna parkowa uzbrojenia nr 941 (9 dak) - NN
  • park intendentury typ II nr 941 (26 puł.) – kpt. int. Kwiatkowski[13][c]
  • pluton sanitarny konny nr 89 (3 psk) – kpt. lek. dr Bolesław Tomaszewski
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 941 (25 puł.)
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 942 (25 puł.)
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 943 (szwadron zapasowy 25 puł.)
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 944 (szwadron zapasowy 26 puł.)
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 945 (szwadron zapasowy 27 puł.) - por. rez. Harald Krusche
  • kolumna taborowa kawalerii jednokonna typ I nr 358 (3 psk)
  • warsztat taborowy nr 344 (3 psk)

Pododdziały przydzielone:

Obsada personalna brygady

[edytuj | edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Oficerowie dowództwa Nowogródzkiej Brygady Kawalerii.
Dowódcy brygady
Szefowie sztabu

Żołnierze Brygady (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej

[edytuj | edytuj kod]

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[22]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy / służby (stanowisko) zamordowany
przed mobilizacją we wrześniu 1939
Kułakowski Tadeusz por. int. rez. osadnik wojskowy Charków
Plisowski Konstanty gen. bryg żołnierz zawodowy dowódca brygady Charków
Markiewicz Antoni nauczyciel zam. w Ostrynie Kalinin

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[4].
  2. ↑ Szwadron kolarzy nr 1 był pierwotnie przeznaczony dla Mazowieckiej Brygady Kawalerii, natomiast w składzie Nowogródzkiej BK miał być szwadron kolarzy nr 9, mobilizowany przez 3 pułk strzelców konnych w Wołkowysku.
  3. ↑ Prawdopodobnie kpt. int. Bronisław III Kwiatkowski ur. 31 sierpnia 1896, w marcu 1939 w baonie KOP „Wołożyn” na stanowisku oficera płatnika[14].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Zawilski 2019 ↓, s. 802.
  2. ↑ Dodatek Tajny Nr 3 do Dziennika Rozkazów z 26 marca 1937, poz. 19.
  3. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 543.
  4. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  5. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 566.
  6. ↑ Laurysiewicz 1945 ↓, s. 9.
  7. ↑ Laurysiewicz 1945 ↓, s. 8, 9, kpt. Stypułkowski został ranny 11 lub 12 września 1939 i przewieziony do szpitala w Brześciu.
  8. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 172.
  9. ↑ Straceni na Ukrainie 1994 ↓, s. 107.
  10. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 267, 829.
  11. 1 2 3 Laurysiewicz 1945 ↓, s. 8.
  12. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 270, 829.
  13. ↑ Laurysiewicz 1945 ↓, s. 8, 9.
  14. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 341, 941.
  15. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 214.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926, s. 338.
  17. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 23 grudnia 1929, s. 378, zatwierdzony na stanowisku szefa sztabu. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930, s. 298.
  18. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930, s. 286.
  19. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 236.
  20. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 225.
  21. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934, s. 161.
  22. ↑ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nowogródzka_Brygada_Kawalerii&oldid=80256806”