Przejdź do zawartości

Regimenty dragonii (I RP)

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Regimenty dragonii w I Rzeczypospolitej – oddziały piechoty (potem jazdy[a]) cudzoziemskiego autoramentu w wojsku koronnym I Rzeczypospolitej.

Charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]

Dragonia jako rodzaj zaciężnych wojsk zaliczanych do „ludu ognistego" była właściwie piechotą, konie służyły jej do przemarszów, a walczyła głównie pieszo. Pojawiła się w wojsku I Rzeczypospolitej w latach dwudziestych XVII w. podczas wojny ze Szwecją[2].
Podstawową jednostką organizacyjną był regiment. Właścicielami regimentów byli pułkownicy którzy wynajmowali je odpowiednim mocodawcom. Formowali oni jednostkę po zawarciu kapitulacji z mocodawcą na podstawie tzw. bestalunku, na jego zamówienie, albo też oferowali jednostkę gotową już do walki. Oni mianowali oficerów, uzupełniali stan liczebny, sądzili podwładnych. Mocodawca miał według bestalunku prawo jedynie sprawdzenia stanu liczebnego jednostki i w zamian za punktualnie płacony żołd i pokrycie strat mógł wymagać służby przez cały miesiąc, bez dodatkowego wynagrodzenia za udział w bitwach. Poza służbą pułkownik był zobowiązany do nader ograniczonego posłuszeństwa wobec mocodawcy[3].

W dość znacznej liczbie dragoni wzięli udział w wyprawie smoleńskiej. W wojsku kwarcianym po 1638 istniały: regiment H. Denhoffa w sile 500 koni i regiment K. Grodzickiego na załodze w Kudaku w sile 400 koni. Ponadto zorganizowano dwie samodzielne kompanie, mały oddział na załodze w Pucku oraz chorągwie przyboczne pułkowników zaporoskich[2].
Po zlikwidowaniu oddziałów na Ukrainie, dragonię odbudowano i w czasie kampanii 1649 liczyła ona 3760 stawek żołdu. W związku z przygotowaniami do nowej wojny na Ukrainie, w końcu 1659, liczebność dragonii doszła do 8168 stawek żołdu. Później, ze względu na utratę koni wiele regimentów dragońskich uległo spieszeniu i zamienionych zostało na jednostki piechoty typu niemieckiego. Po 1663 oddziały dragońskie liczyły tylko około 3000–3600 porcji, a po redukcji w 1667 zostawiono ich około 2000. Jan III Sobieski w pełni doceniał wartość tej formacji i na wyprawę 1673 zaciągi jej wyniosły około 7500 porcji. W drugiej wojnie z Turcją liczba dragonów zmalała i wynosiła 3200–3800 stawek żołdu. W zredukowanym kompucie po 1690 przeciętnie było ich około 2500[4].

Regimenty dragońskie w latach 1648–1667 liczyły przeciętnie 200–600 porcji[5]. Większe były tyko regimenty Czarnieckiego i Bockuma czy St. Potockiego w latach wojny z Rosją, liczące do 1000 stawek żołdu. Obok regimentów istniały mniejsze skwadrony obejmujące po 2–3 kompanie oraz samodzielne kompanie dragońskie. Kompanie dragońskie istniały też i w niektórych regimentach rajtarii (arkebuzerii)[6]. Podczas wielkiej wojny północnej oddziały dragońskie uległy powiększeniu i ujednoliceniu na wzór regimentów saskich. Przeciętna ich liczba wynosiła 600 stawek i składały sie zazwyczaj z ośmiu kompanii[5].

Regimenty dragonii w 1710 liczyły 600 szeregowych i dzielił się na 8 chorągwi po 75 szeregowych. W każdym regimencie znajdował się ponadto sztab[7]. Trzy chorągwie były dowodzone (tytularnie) przez pułkownika, podpułkownika i majora, a łączna liczba oficerów, podoficerów i rzemieślników wojskowych wynosiła w regimencie dragońskim 130 ludzi; cały zaś regiment miał liczyć 730 ludzi[8].

Sztaby

[edytuj | edytuj kod]
Sztaby regimentu dragonii w 1710[9]
Regiment[7] Chorągiew[8]
Skład Pensja[b] Skład Pensja[b]
pułkownik 7000 zł kapitan 2800 zł
podpułkownik 4500 zł porucznik 1300 zł
major 4000 zł chorąży 1000 zł
regimentskwatermistrz 1200 zł wachmistrz 550 zł
audytor 1000 zł furier 450 zł
adiutant 1000 zł podchorąży 450 zł
kapelan 1500 zł cyrulik 450 zł
lekarz 800 zł 4 kaprali po 450 zł
profos 500 zł konował 400 zł
podprofos 400 zł siodlarz 400 zł
dobosz 450 zł dobosz 350
oboista 400 zł woźnica 300 zł
kowal 400

Regimenty dragonii

[edytuj | edytuj kod]

Dragonia koronna w 1710[11]:

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Według Konstantego Górskiego od 1711 dragonię w Polsce należy zaliczać nie do piechoty, ale do jazdy. Ma to związek ze zmianami organizacyjnymi i sposobem działania regimentów dragońskich na polu walki[1].
  2. 1 2 Pensja wypłacana byłą w cyklu rocznym[10].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Górski 1893 ↓, s. 63.
  2. 1 2 Wimmer 1965 ↓, s. 301.
  3. ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 25.
  4. ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 302.
  5. 1 2 Wimmer 1978 ↓, s. 270.
  6. ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 302–303.
  7. 1 2 Wimmer 1956 ↓, s. 376.
  8. 1 2 Wimmer 1956 ↓, s. 377.
  9. ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 376–377.
  10. ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 375.
  11. ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 372–373.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Regimenty_dragonii_(I_RP)&oldid=79400078”