Przejdź do zawartości

Słowaczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Słowaczyzna
Ziemia słowacka
(słow.) Slovenská zem / Slovensko
(węg.) Tótország
Państwa

 Słowacja
 Węgry

Stolica

Nitra

Ważniejsze miejscowości

Pożoń, Zwoleń, Trenczyn

Położenie na mapie
Mapa
Hasło w Wikisłowniku
Słowaczyzna jako część wczesnopiastowskiej Polski za rządów Bolesława I Chrobrego (992–1025).
Mapa etnograficzna Cesarstwa Austrii, 1855:

     Czesi, Morawianie i Słowacy

Słowaczyzna lub Ziemia słowacka[1][2] (słow. Slovenská zem, Slovensko; węg. Tótország[3]) – region historyczno-etnograficzny w środkowej Europie, położony mniej więcej na terenie dzisiejszego państwa słowackiego. Zamieszkiwany głównie przez ludność słowacką.

W latach 1003–1025/1031 ziemie te wchodziły w skład Polski pierwszych Piastów, po przyłączeniu przez Bolesława Chrobrego. Kronika polsko-węgierska opisywała, że: „Granice Polaków rozciągały się bowiem aż do brzegu Dunaju, do miasta Ostrzyhomia, potem wiodły do miasta Egeru, a dalej kierując się ku rzece, która zwie się Ciepłą (Topľa) aż do grodu Salis, i tam kończyły się granice między Węgrami, Rusinami i Polakami”[4][5][6][7].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym znanym słowiańskim tworem państwowym na terytorium dzisiejszej Słowacji było państwo Samona w VII wieku. W VIII wieku na tych terenach powstało Księstwo nitrzańskie. W 833 roku władca Nitry Pribina został wypędzony przez Mojmira I i odtąd aż do 906 roku obszar ten wraz z Czechami i Morawami tworzył państwo wielkomorawskie. W tym też okresie rozpoczęła się chrystianizacja (tzw. Chrystianizacja Wielkich Moraw). W państwie tym działali m.in. św. Cyryl i Metody. Około 880 roku powstała tu Diecezja nitrzańska. Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany politycznie z Czechami. Po upadku państwa wielkomorawskiego księstwo nitrzańskie stało się częścią Węgier i było apanażem członków dynastii Arpadów.

W latach 1003–1018 i chwilowo w 1031 roku tereny Słowacji należały do władców Polski, po czym około 1031 roku zostały podbite przez Królestwo św. Stefana[a]. Od tego czasu ziemie słowackie stanowiły integralną część Królestwa Węgier, tworząc jego północne komitaty (tzw. „Górne Węgry” – węg. Felvidék). Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej. Od XVII wieku na tych terenach osiedliło się wielu Niemców (tzw. Ostsiedlung)[4][7][9][10][11].

W 1526 roku, wraz z przejściem Węgier we władanie dynastii Habsburgów, Słowaczyzna stała się częścią monarchii habsburskiej. Pod koniec XVIII wieku w środowisku nielicznej inteligencji zaczęła się kształtować słowacka świadomość narodowa za sprawą działalności Ľudovíta Štúra i zainspirowanych przez niego szturowców. W czasie Wiosny Ludów doszło do zderzenia powstania słowackiego z rewolucją węgierską. Na wiecu w Liptovským Svätým Mikulášu (maj 1848 roku) słowaccy działacze uchwalili swoje postulaty narodowe. Sprzeciw Węgrów spowodował, że politycy słowaccy dochowali wierności Habsburgom. Jednakże cesarz Franciszek Józef I nie zgodził się na autonomię Słowacji. Ugoda austriacko-węgierska z 1867 roku pozwoliła Węgrom wzmóc urzędową madziaryzację. Dochodziło do krwawych zajść (masakra demonstracji w Černovej). W obliczu tego nasiliły się wśród Słowaków idee wspólnego bytu czesko-słowackiego. W czasie I wojny światowej czeskie i słowackie środowiska emigracyjne w USA opowiedziały się za utworzeniem wspólnego państwa. 28 październiku 1918 roku w czasie rozpadu Austro-Węgier, Czesi proklamowali w Pradze powstanie państwa czechosłowackiego[4][12]. Dwa dni później słowaccy delegaci zadeklarowali jedność z narodem czeskim w deklaracji martińskiej[13].

Wkrótce po układzie monachijskim i rozpadzie Czechosłowacji, 14 marca 1939 roku sejm słowacki proklamował powstanie Pierwszego Państwa Słowackiego, formalnie niepodległego, w praktyce będące protektoratem III Rzeszy Niemieckiej[4].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Nie jest jasne, w którym momencie Słowaczyzna odpadła od Polski. W historiografii przyjmowane są przede wszystkim dwa możliwe przedziały czasowe: 1007–1009 i 1030–1031[8]. Spotkać można też daty 1018 i 1029.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Orgelbrand 1866 ↓, s. 620.
  2. ↑ Bobrownicka 1972 ↓, s. 109–113.
  3. ↑ László. Szarka: Szlovák nemzeti fejlődés: magyar nemzetiségi politika, 1867-1918. Pozsony: Kalligram Könyvkiadö, 1999, s. 348. ISBN 978-80-7149-318-1. OCLC 44800824. [dostęp 2015-04-10]. (węg.).
  4. 1 2 3 4 Słowacja. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-01-02].
  5. ↑ Ptaśnik 1925 ↓, s. 296.
  6. ↑ Uniwersytet Jagielloński. Studium Słowiańskie, Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa. 1989. Pamiętnik słowiański.
  7. 1 2 Lech Kościelak: Historia Słowacji. Wrocław: Ossolineum, 2010, s. 488. ISBN 978-83-04-05048-8. OCLC 750638191. (pol.).
  8. ↑ Labuda 1988 ↓, s. 212–239.
  9. ↑ Dobosz, Serwański i Czamańska 1998 ↓, s. 337.
  10. ↑ Dušan Třeštík: Vznik Velké Moravy. Moravané, Čechové a střední Evropa v letech 791–871. Praga: Lidové noviny, 2001. ISBN 80-7106-482-3. OCLC 50192111. (cz.).
  11. ↑ Wojciech Duch, Terytorium Polski 1000 lat temu i dziś. Granice piastowskie - ile ich dziś w granicach Polski?, Historia.org.pl, 16 kwietnia 2025, ISSN 2083-2265 [dostęp 2025-04-16] (pol.).
  12. ↑ Eberhardt i Owsiński 1996 ↓, s. 104.
  13. ↑ Grzegorz Chmielewski: Geneza państwa i naczelnych instytucji państwowych Republiki Słowackiej. [dostęp 2018-11-20]. (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Słowaczyzna&oldid=80086788”