Bar Kohba İsyanı

Bar Kohba Ayaklanması
	Yahudi-Roma savaşları'nın bir parçası
	; İsyan öncesi ortadoğudaki Roma eyaletlerinin haritası.
Tarih	132-136
Bölge	Yahudiye
Sonuç	Roma İmparatorluğu'nun kesin zaferi. Yahudiler katledildi, köle edildi, sürüldü. Yahudilerin Kudüs'e girmesi yasaklandı. Yahudiye adı Suriye Filistini olarak değiştirildi.
Taraflar
Roma İmparatorluğu Roma Ordusu; Suriye Filistini;	Yahudiye; Yahudiler; Yahudi İsyancılar; Yahudi Gönüllüler;
Komutanlar ve liderler
Hadrianus; Tineius Rufus; Sextus Julius Severus; Publicius Marcellus; T. Haterius Nepos; Q. Lollius Urbicus	Simon bar Kohba; Akiva ben Josef
Güçler
Legio X Fretensis; Legio VI Ferrata; Legio III Gallica; Legio III Cyrenaica; Legio XXII Deiotariana; Legio X Gamina; Toplam 12 Lejyon; 60.000-120.000	400.000 Yahudi isyancı ve gönüllü
Kayıplar
Çok büyük kayıp.; XXII Deiotariana lejyonu imha edildi.	580.000 Yahudi öldürüldü.; 50 Yahudi kalesi yıkıldı.; 1.000 kadar Yahudi köyü yerle bir edildi.; Kalan Yahudiler idam ve sürgün edildi.
	Yahudiye adı Suriye Filistini olarak değiştirildi. Simon bar Kohba kılıçtan geçirildi. İsyan liderleri kazıklara oturtuldu veya yakılarak idam edildi. Geri kalan esirler Roma'ya ve Britanya'nın çeşitli bölgelerinde hapishanelere gönderildi.

Bar Kohba Ayaklanması (132-136) (veya Bar Kokhba Ayaklanması) (İbranice: מרד בר כוכבא mered bar kokhba), Yahudiye topraklarında Roma İmparatorluğu'na karşı düzenlenen üçüncü büyük isyan ve Yahudi-Roma savaşlarının sonuncusudur. Bu ayaklanma 115-117 yılları arasında gerçekleşen Kitos Savaşı dikkate alındığında Yahudi-Roma savaşlarının üçüncü büyük çatışması olarak da adlandırılır.

Dönemin Yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunduğu inanılan" Simon Bar Kohba bu ayaklanmanın lideriydi. Ayaklanma sonucunda Yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde Roma 12 lejyondan oluşan kuvvetleriyle bu devleti yıktı. Roma, Yahudilerin (9 Av bayramı hariç) Kudüs'e girmesini yasakladı.

İsa'yı mesih olarak kabul eden Yahudiler (İlk Hristiyanlar) Bar Kohba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu Yahudilerin de Kudüs'e girişi yasaklandı.^{[kaynak belirtilmeli]} Savaşın sonunda Hristiyanlıkla Yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı.

Öncesi

70'te gerçekleşen Büyük İsyan'ın ardından, Roma İmparatorluğu bölgedeki fazla kuvvetlerini geri çekip ayaklanmanın bastırılmasında rol oynayan Legio X Fretensis [en]'e (Onuncu Fretensis Lejyonu) bağlı birlikleri bölgenin kontrolünü sağlamak amacıyla kalıcı olarak burada konuşlandırdı.

İmparator Hadrianus’un 117 yılında tahta çıkmasının ardından eyalete ayrıca Legio II Traiana Fortis [en] (İkinci Traiana Fortis Lejyonu) konuşlandırılmıştır. 120lerde Legio VI Ferrata [en] (Altıncı “Demir” Lejyonu) takviye birliği olarak bölgeye gönderildi.

130'da Hadrianus, Kudüs'ü ziyaret ettikten sonra Yahudilere sıcak davranıp şehri tekrar kurma sözü verdi. Önceleri bu duruma sevinen bölgedeki Yahudiler, İmparatorun kutsal tapınağın olduğu yere Jüpiter tapınağını inşa etmek istediğini öğrenince ihanete uğradıklarını hissettiler.^[2]

131'de bölgenin valisi Quintus Tineius Rufus [en], Kudüs'ün bulunduğu yere Aelia Capitolina isimli şehri kurma projesine başladı. Tapınak alanının pagan amaçlarla kullanılması planı, Yahudiler tarafından kutsal değerlere saygısızlık olarak görülmüş ve Roma’ya karşı tepkiyi artırmıştır. Bunun üzerine Helenistik felsefeye göre vücudu bozmak yanlış olduğundan Romalılar sünneti de yasaklayınca Yahudilerle Roma İmparatorluğu arasındaki gerginlik daha da arttı.

Ayaklanma

Yahudi bilge Rabbi Akiva Sayılar 24:17'ye dayanarak ("Yakup'un soyundan yıldız gelsin"^[3]) Simon Bar Kohba'nın mesih olabileceğini savundu. ("Bar Kohba", Aramice "Yıldız'in oğlu" demektir.)

Bar Kohba yerine İsa'yı kendilerine mesih seçen Yahudilerin bu dönemde (dini açıdan) Yahudilerden kopup Hristiyanlığı başlattıkları düşünülür.

Yahudi liderler Birinci Yahudi-Roma savaşında yapılan hataları tekrarlamamak için bu ayaklanmayı özenle tasarladı. 132'de Bar Kohba önderliğinde Modi'in'de başlayan ayaklanma tüm yurtta yayıldı ve Kudüs'teki Roma garnizonu püskürtüldü.

"İsrail'in kurtuluş çağı"

İki buçuk yıl bağımsız bir devlet olmayı başaran bu devletin hükümdarlığını Simon Bar Kohba yaptı ve devlet başkanı unvanına sahip oldu. "İsrail'in kurtuluş çağı" ilan edildi, belgeler imzalanıp yüklü miktarda gümüş ve bakır paralar basıldı.

Bu dönemde Sanhedrin'in başkanlığını Rabbi Akiva yapıyordu ve Tanrı'ya kurban adakları tekrar başladı.

Roma Tepkisi

Bu ayaklanma Roma'yı hazırlıksız yakaladı. Hadrianus, Roma Britanyası'ndan general Sextus Julius Severus [en] ve ordularını bölgeye çağırttı. Bu kuvvet, yaklaşık 60 yıl önceki ayaklanmaları bastıran Titus'un ordusundan çok daha büyüktü. Roma ayaklanmanın bastırılması sırasında ağır kayıplar verdi. Bu dönemde Legio XXII Deiotariana [en] (Yirmi İkinci Deiotariana Lejyonu) tarihsel kayıtlardan kaybolur. ^[4]^[5] Birçok araştırmacı, lejyonun Simon bar Kokhba önderliğindeki isyancı Yahudi güçleri tarafından ayaklanmanın erken safhalarında imha edilmiş olabileceğini düşünmektedir.^[6]

Üç senelik bir mücadelenin ardından Kudüs'ü Roma'ya kaybeden Bar Kohba Betar kalesine çekildi ve kısa bir zaman sonra bu kale de kuşatma altına alındı. Kudüs Talmud'unda anlatıldığına göre can kaybı yüklü miktardaydı: "kanlar atlarının burunlarına yükselene kadar öldürmeye devam ettiler".^[7] Ayrıca Talmud'da Roma'nın Yahudilerin ölülerini Betar'a gömme yasağının 17 sene sürdüğünü anlatır.

Sonrası

Cassius Dio'ya göre 580.000 Yahudi öldürülüp 50 kale ve 985 köy yerle bir edildi.^[8]^[9] Talmud ise ölüleri milyonlarla açıklar. Talmud'da adı geçen rakamlar zamanında o kadar Yahudi olmadığı için gerçekçi değildir. Cassius Dio ayrıca birçok Romalı askerden haber alınamadığını belirtip Hadrianus'un senato açılışında her zaman söylediği "Siz ve çocuklarınız sağlıklıysa, ben ve ordumuz da sağlıklıdır" cümlesini sarf etmediğinden bahseder.^[2]

Yahudileri ayaklanmaların kaynağı olarak gören Hadrianus, Yahudiliği kökten silmeye çalıştı. Kudüs'e Aelia Capitolina adı verildi.^[10]Tora kanunlarını ve İbrani takvimini yasakladı ve dini liderleri öldürttü. Yahudilerin kutsal yazıtlarını Tapınak Dağı'nda törenlerle yaktı. Tapınağın olduğu yere biri kendisi ve biri Jüpiter olmak üzere iki heykel diktirdi. Yahudiliği hafızalardan silmek için bölgenin adını haritadan sildi. Bölgenin adını Yahudiye'den, zamanında Yahudilerin azılı düşmanları olan Filistlerden esinlenerek Suriye Filistini koydu,^[11]^[12] ve Filistin adı bugüne kadar devam etti. Kudüs'ü pagan şehrine çevirip Yahudilerin girmesini yasakladı.

Uzun vadede etkileri ve Tarihi önemi

I. Konstantin savaşın yasını Ağlama Duvarı'nda tutmak için senede bir defaya mahsus olmak üzere (9 Av'da) Kudüs'ün kapılarını Yahudilere açtı. Yahudiler, yaklaşık 2000 yıl dağınık halde yaşarken, bölgedeki Yahudi nüfusu dönemden döneme farklılıklar gösterdi.

Modern tarihçilere göre, Bar Kohba isyanı, Yahudi tarihini etkileyen önemli bir unsurdur; büyük kayıplar yüzünden bu yıldan başlayarak Yahudi diasporası başlamıştır. Aynı tarihçiler, Birinci Yahudi-Roma savaşı'na kıyasla bu ayaklanma sonrasında daha çok Yahudi'nin öldürüldüğünü, sürüldüğünü veya köle olarak satıldığını belirtilir. Bu olaylardan sonra Yahudiliğin dini merkezi bu bölgeden Babil'e kaydı. Celile'de 2-4. yy arasında Kudüs Talmudu derlendi ve Safed Yahudiliğin (özellikle 15. yüzyılda Kabbala konusunda) dini merkezlerinden biri oldu.

Ayaklanmadan yenilgiyle çıkan Yahudilerin dini öğretilerinde değişiklikler görülmeye başlandı. Daha tutucu olmaya başlayan Yahudiler mesihlik kavramını daha soyut ve ruhani algılamaya başladılar. Talmud çağlarında Bar Kohba için sahte mesih deyip aşağılamalarına rağmen modern çağda Bar Kohba gelenekçilik ve milliyetçilikte önemli ikonlardan biri haline geldi.

Sonraki Roma'ya karşı ayaklanmalar

351'de ayaklanan Yahudiler ağır hasarla yenilgiye uğradılar.^[13]
438'de İmparatoriçe Eudocia Yahudilerin tapınak bölgesine girmesini yasaklayınca, Celile'deki Yahudi cemaati Yahudileri sürgün hayatına son vermeye çağırdı.^[13]^[14]
Yahudiler, Sasani İmparatorluğu ile birlik olup 614'te Kudüs'ü beş yıl süreyle Bizans İmparatorluğu'ndan geri aldılar.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

↑ 22 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. [1]
1 2 Cassius Dio, The Roman History
↑ Çölde Sayım 24:17: ‘Onu görüyorum, ama şimdilik değil, Ona bakıyorum, ama yakından değil. Yakup soyundan bir yıldız çıkacak, İsrail’den bir önder yükselecek. Moavlılar’ın alınlarını, Şetoğulları’nın başlarını ezecek.
↑ L. J. F. Keppie (2000) Legions and veterans: Roman army papers 1971-2000 Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07744-8 s 228-229
↑ livius.org account 17 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(Legio XXII Deiotariana)
↑ Mor, Menachem (1986). "Two Legions: The Same Fate? (The Disappearance of the Legions IX Hispana and XXII Deiotariana)". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik. Cilt 62. ss. 267-278. JSTOR 20186341. 10 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi1 Mayıs 2026.
↑ (Ta'anit 4:5)
↑ The 'Five Good Emperors' 11 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (roman-empire.net)
↑ Mosaic or mosaic?—The Genesis of the Israeli Language 2 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Zuckermann, Gilad
↑ Bernard Lewis, Ortadoğu: İki Bin Yıllık Ortadoğu Tarihi s.41 (Ankara: Arkadaş Yayınları, 2023)
↑ Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley (2005). The encyclopedia of Christianity, Volume 4. Wm. B. Eerdmans Publishing,. ISBN 9780802824165. 30 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2010. This is the first time that the land of hte Bible was called Palestine. (İncil topraklarının Filistin olarak adlandırılması ilk bu zaman oldu)
↑ "History of the Term Palestine". 30 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2011.
1 2 Katz, Shmuel, Battleground, (1974), page 96
↑ Avraham Yaari, Igrot Eretz Yisrael (Tel Aviv, 1943), p. 46.

Ayrıca bakınız

[1] 22 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. [1]

[dio-2] 1 2 Cassius Dio, The Roman History

[3] Çölde Sayım 24:17: ‘Onu görüyorum, ama şimdilik değil, Ona bakıyorum, ama yakından değil. Yakup soyundan bir yıldız çıkacak, İsrail’den bir önder yükselecek. Moavlılar’ın alınlarını, Şetoğulları’nın başlarını ezecek.

[4] L. J. F. Keppie (2000) Legions and veterans: Roman army papers 1971-2000 Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07744-8 s 228-229

[5] vius.org account 17 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(Legio XXII Deiotariana)

[6] Mor, Menachem (1986). "Two Legions: The Same Fate? (The Disappearance of the Legions IX Hispana and XXII Deiotariana)". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik. Cilt 62. ss. 267-278. JSTOR 20186341. 10 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi1 Mayıs 2026.

[7] (Ta'anit 4:5)

[8] The 'Five Good Emperors' 11 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (roman-empire.net)

[9] Mosaic or mosaic?—The Genesis of the Israeli Language 2 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Zuckermann, Gilad

[10] Bernard Lewis, Ortadoğu: İki Bin Yıllık Ortadoğu Tarihi s.41 (Ankara: Arkadaş Yayınları, 2023)

[11] Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley (2005). The encyclopedia of Christianity, Volume 4. Wm. B. Eerdmans Publishing,. ISBN 9780802824165. 30 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2010. This is the first time that the land of hte Bible was called Palestine. (İncil topraklarının Filistin olarak adlandırılması ilk bu zaman oldu)

[12] "History of the Term Palestine". 30 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2011.

[katz-13] 1 2 Katz, Shmuel, Battleground, (1974), page 96

[14] Avraham Yaari, Igrot Eretz Yisrael (Tel Aviv, 1943), p. 46.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]