İçeriğe atla

Béla Tarr

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Béla Tarr
Doğum21 Temmuz 1955(1955-07-21)
Pécs, Macaristan Halk Cumhuriyeti
Ölüm6 Ocak 2026 (70 yaşında)
Budapeşte, Macaristan
Etkin yıllar1971–2011
Tanınma nedeni
  • Damnation (1988)
  • Sátántangó (1994)
  • Werckmeister Harmonies (2000)
  • The Turin Horse (2011)
EvlilikÁgnes Hranitzky
(e. 1978; b. 2012)
İmza

Béla Tarr (21 Temmuz 1955, Pécs, Macaristan- 6 Ocak 2026, Budapeşte, Macaristan), Macar yönetmen, yapımcı ve senarist.

Toplumsal meseleleri ele alan, siyah beyaz temalı, uzun plan sekansları olan filmler çekmiştir. 1994 yapımı 450 dakikalık filmi Şeytanın Tangosu ile uluslararası alanda tanındı. Son filmi, uluslararası ödüller alan Torino Atı'ndan (2011) idi. Film yapımcılığını bıraktıktan sonra Saraybosna'da uluslararası bir film okulu kurdu.

Hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Çocukluk ve gençliği

[değiştir | kaynağı değiştir]

1955'te Macaristan'ın güneyindeki Pécs şehrinde doğdu fakat Budapeşte'de büyüdü. Hem annesi hem de babası tiyatro ve sinemayla yakından ilgiliydi. Babası sahne tasarımcısıydı. Annesi ise 50 seneden daha fazla tiyatrolarda suflör olarak çalışmıştır. Tarr 10 yaşındayken annesi onu, Tolstoy'un İvan İlyiç'in Ölümü adlı eserinin televizyon filmi uyarlaması için Macaristan Ulusal Televizyonu'nda yapılacak seçmelere götürdü ve Tarr burada bir rol kaptı. Tarr, Miklós Jancsó'nun filmi Szörnyek évadja dışında bir daha aktörlük yapmayı denemedi.[1]

16 yaşında çektiği amatör filmlerle, sinemaya olan ilgisini fark etmeye başladı.[2] Yaptığı amatör filmler belgesel olmak üzere çoğunlukla Macaristan'daki işçilerin veya fakir insanların hayatlarını konu ederdi. Her zaman felsefe ile uğraşmak istediğini söyledi ve film yapmayı bir çeşit hobi olarak gördü. Ancak, çektiği 8 mm'lik kısa filmlerinden sonra, Macaristan hükûmeti üniversiteye devam etmesine izin vermedi ve Tarr film üretmeyi sürdürmeyi seçti.[1]

Yönetmenlik kariyeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk uzun metrajlı filmi Családi tűzfészek'i (Aile Yuvası) küçük bir bağımsız film stüdyosu olan Béla Balász Stüdyosu'nun yardımıyla 1977 yılında 22 yaşındayken çekti. Filmdeki oyuncu kadrosunu, yerel halktan seçilen ve profesyonel aktör olmayan insanlar oluşturdu. Tarr filmi toplam 6 günde çekti.[1] Eleştirmenler filmde John Cassavetes'in yönetmenliğinden etkiler bulduğunu söyleseler de,[3] Tarr Családi tűzfészek filmini çekmeden önce Cassavetes'in hiçbir filmini izlemediğini söyledi. Film 1979 yılında yayınlandı.

Ufak tefek değişiklikler dışında tarzını aynen devam ettirerek Szabadgyalog ve Panelkapcsolat (Prefabrike İnsanlar) filmlerini çekti. Panelkapcsolat, başrollerinde profesyonel oyuncuların oynadığı ilk filmidir.[1] 1982'de çektiği William Shakespeare'in Macbeth adlı eserinden uyarladığı televizyon filmi Macbeth sadece iki sahneden oluşmuştur. Birincisi giriş kısmı olarak 5 dakika, ikincisi ise 67 dakikadır.

İlk dört uzun metrajlı filminin senaryosunu kendisi yazan Tarr, Őszi almanach filminden sonra, Macar yazar László Krasznahorkai'yle birlikte Kárhozat (Lanet) filminin senaryosunu yazdı. Krasznahorkai'nın Sátántangó romanının sinema filmine uyarlama tasarısı 7 seneyi aşkın bir süre sonucunda gerçekleşti. 450 dakikalık film 1994'te beğenilere sunuldu.[2] Bir köyün adı adım dağılma sürecini anlatan filmde sosyalist rejimin ardından toplumdaki ahlaki ve fiziksel yıkımı gösterdi.[4]Susan Sontag, Tarr için, "modern sinemanın kurtarıcılarından biri" demiştir ve her sene bir kez Sátántangó'yu izlemekten memnun olduğu dile getirmiştir.

Trr, Sátántangó'dan sonra 1995'te 35 dakikalık Utazás az Alföldön adlı filmini bitirdi. 5 senelik bir sessizlikten sonra 2000 senesinde Werckmeister Harmóniák (Karanlık Armoniler) filmini çekti. Zaman zaman zor şartlar altında çekilen film, eleştirmenler tarafından gayet sıcak karşılandı.[1] Daha sonra Georges Simenon'un aynı adlı romanından uyarladığı A Londoni férfi'yi yaptı. Filmin 2005'in Mayıs ayında Cannes Film Festivali'nde gösterilmesine karar verildi fakat filmin yapımcılarından biri olan Humbert Balsan'ın 10 Şubat 2005 tarihinde intihar etmesi sebebiyle bundan vazgeçilmişti ve bu olay filmin diğer yapımcıları arasında, filmin finansmanını etkileyeceği nedeniyle tartışmalar yarattı.[5] Filmin galası 2007 Cannes Film Festivali'nde yapıldı ve 2008'de dünyaya yayımlandı.[6][7]

Bundan sonra Tarr, kendisinin son filmi olacağını söylediği A torinói ló (Torino Atı) isimli film projesinin üzerinde çalışacağını açıkladı.[8][9] Film 15 Şubat 2011'de Almanya'da Berlin Uluslararası Film Festivali'nde gösterildi ve daha sonra birçok festivalde daha gösterilerek diğer ülkelerde yayımlandı.[10] Tarr, bu filmle 2011 Berlin Uluslararası Film Festivali'nde biri Jüri Büyük Ödülü olmak üzere iki ödül aldı.[11] Tarr, Aynı sene 30. İstanbul Film Festivali'nde Sinema Onur Ödülü'ne layık görüldü.[12]

Uzun metrajlı film yapımcılığını bıraktıktan sonra yeni nesl sinemacılar yetiştirmeye odaklandı. Saraybosna'ya taşındı ve 2012'de Saraybosna'da film.factory okulunu kurdu.[13] 2022 Kahire Film Festivali'nde Yaşam Boyu Başarı Ödülü, 2023 Avrupa Film Ödülleri'nde Akademi Başkanı ve Yönetim Kurulu Onur Ödülü aödj .37. Tokyo Uluslararası Film Festivali'nde Yaşam Boyu Başarı Ödülü'ne layık görüldü.

Filmlerinin müzikleri genellikle (toplamda 9 tanesi) Mihály Vig tarafından bestelenmiştir. Vig'le birçok alanda işbirliği yaptığı gibi, Sátántangó dâhil birkaç filminde başrollerde oynatmıştır.[14] Film yönetmeni ve editör Ágnes Hranitzky ile evli olan Tarr, 6 Ocak 2026'da Budapeşte'de 70 yaşında öldü.[15]

Etkileri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gus Van Sant devamlı Tarr'ın, (ilk önce, Gerry adlı filminde çekmeye başladığı uzun kesintisiz sahneler üzerinde) kendisinin son filmleri üzerindeki etkisinden bahseder.[16] Tarr ve özellikle filmi Sátántangó, remodernist film akımının öncülerinden kabul edilir.[17]

Filmografisi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun metraj filmleri

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • A Torinói ló (2011)
  • A Londoni férfi (2007)
  • Werckmeister harmóniák (2000)
  • Sátántangó (1994)
  • Kárhozat (1988)
  • Öszi almanach (1984)
  • Panelkapcsolat (1982)
  • Szabadgyalog (1981)
  • Családi tüzfészek (1979)[18]

Televizyon filmleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgeselleri

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • City Life (1990)[18]

Kısa filmleri

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Visions of Europe (2004)
  • Utazás az Alföldön (1995)
  • Utolsó hajó (1990)
  • Hotel Magnezit (1978)[18]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 5 "Béla Tarr". 11 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  2. 1 2 "Biography, Movie Highlights and Photos". 26 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  3. ↑ Michael Wilmington (Mayıs 10, 1996). "HUNGARIAN BELA TARR'S GENIUS ON VIEW DURING FACETS RETROSPECTIVE". Chicago Tribune.
  4. ↑ Bakay, Mehemt Ali (4 Mayıs 2025). "Béla Tarr – Çürümenin Estetiği ve Zamanın Sineması". FiloMythos. Erişim tarihi: 7 Ocak 2026.
  5. ↑ "'Man' overboard in Corsica". 6 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  6. ↑ "From 15 to 26 may 2013". 12 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  7. ↑ "The Man from London (2007)". 1 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  8. ↑ "The Turin Horse". 27 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  9. ↑ "Why He Says 'The Turin Horse' Is His Final Film". 19 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  10. ↑ "The Turin Horse (2011)". 7 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  11. ↑ "The Turin Horse (2011)". 16 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  12. ↑ Saydam, Barış. "İKSV Film". İKSV Film Festivali Ödüller. 5 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2026.
  13. ↑ David Mouriquand (6 Ocak 2026). "Usta yönetmen Béla Tarr hayatını kaybetti". Euronews. 7 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2026.
  14. ↑ "Composer, Actor, Writer". 8 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  15. ↑ Meghalt Tarr Béla 7 Ocak 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Macarca)
  16. ↑ "WalkerUi". 15 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  17. ↑ "Arşivlenmiş kopya". 31 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.
  18. 1 2 3 4 "Producer, Director, Additional Crew". 27 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2012.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Béla_Tarr&oldid=37724290" sayfasından alınmıştır