Septem Provinciae
| |||||||||||||||||||
Yedi Eyalet Diosezi (Latince: Dioecesis Septem Provinciarum) veya Septem Provinciae, idari merkezliğini üstlenen Vienna (günümüzde Vienne, Fransa) kentinden ötürü ilk başlarda Vienne Diosezi (Latince: Dioecesis Viennensis) olarak adlandırılan, Geç Roma İmparatorluğu dönemine ait bir üst idari bölgedir (diosez).
Galya praetoria prefektörlüğü'ne (praefectura praetorio Galliarum) doğrudan bağlı olan bu genel valilik yapısı; coğrafi olarak Galya'nın güney ve batı bölgelerini (Gallia Aquitania ile Gallia Narbonensis eyaletlerini), yani bugünkü Fransa'nın Loire Nehri'nin güneyinde ve batısında kalan topraklarını ve Provence bölgesini sınırları içine almaktaydı.
Yedi Eyalet Diosezi'nin İdari Bölünüşü
[değiştir | kaynağı değiştir]Yedi Eyalet Diosezi (Dioecesis Septem Provinciarum), Geç Roma İmparatorluğu'nun eyalet sistemindeki yeniden yapılanma politikaları doğrultusunda kendi içinde şu yedi eyaletten (provincia) oluşmaktaydı:
- Aquitanica I: Bourges (Avaricum) merkezli, Galya'nın güney-orta kesimindeki Massif Central dağlık bölgesini ve verimli ovaları kapsayan eyalet.
- Aquitanica II: Bordeaux (Burdigala) merkezli, Atlantik kıyısı boyunca uzanan ve stratejik deniz ticareti rotalarına ev sahipliği yapan idari birim.
- Novempopulana (Aquitanica III): Kelime anlamıyla "Dokuz Kavmin Ülkesi" olan, Pirene Dağları ile Garonne Nehri arasında kalan ve yerel Akutan kabilelerinin yoğun olarak yaşadığı güneybatı eyaleti.
- Narbonensis I: Narbonne (Narbo Martius) merkezli, Akdeniz kıyı şeridinin batısını şekillendiren, eski ve köklü bir Roma yerleşim dokusuna sahip bölge.
- Narbonensis II: Aix-en-Provence (Aquae Sextiae) merkezli, deniz ticaretinin ve zeytinyağı-şarap üretiminin kalbi sayılan güneydoğu eyaleti.
- Viennensis: Dioseze adını veren Vienne (Vienna) merkezli, Rhône Nehri vadisi boyunca uzanan ve hem askeri hem de ticari lojistiği elinde tutan merkezi eyalet yapısı.
- Alpes Maritimae: Nice (Cemenelum) merkezli, Alpler'in Akdeniz'e kavuştuğu sarp geçitleri ve kıyı şeridini kontrol eden, İtalya yarımadası ile bağları güvence altına alan stratejik dağlık eyalet.
Kuruluşu ve İdari Gelişimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yedi Eyalet Diosezi, Roma İmparatorluğu'nda M.S. 284 ile 305 yılları arasında hüküm süren İmparator Diocletianus'un taşra idaresini kökten değiştiren kapsamlı bürokratik ve askeri reformları neticesinde yapılandırılmıştır. Bu yeni idari birimin varlığı, I. Konstantin döneminin hemen başlarında, yaklaşık M.S. 314 yılına tarihlendirilen Laterculus Veronensis (Verona Listesi) adlı resmi belgede erken bir dönemde tescillenmiştir. Bölgedeki eyaletlerin ortak hareket etme kabiliyetini ve merkezi otoriteyle olan bağlarını güçlendirmek amacıyla, M.S. 402 yılında Arles (Arelate) kentinde her yıl düzenli olarak toplanan idari ve istişari nitelikteki eyalet meclisi Concilium septem provinciarum kurulmuştur.
Galya'nın İstilası ve Vizigot Topraklarının Oluşumu (407-475)
[değiştir | kaynağı değiştir]M.S. 407 yılında Vandallar ve müttefik kavimleri Galya sınırlarını aşarak bölgede büyük bir yıkıma yol açmış, ardından 409 yılında İber Yarımadası'na doğru çekilmişlerdir. Bu yıkıcı istila karşısında askeri desteğe ihtiyaç duyan Roma yönetimi, Vizigotları müttefik (foederati) statüsüyle bölgeye davet etmiştir. İmparator Honorius, M.S. 418 yılında Vizigotların Toulouse (Tolosa) merkezli olmak üzere Gallia Aquitania bölgesine yerleşmelerine resmen izin vermiştir.
Vizigotlar kağıt üzerinde Roma tebaası olarak görünseler de, fiilen bağımsız bir yönetim mekanizması geliştirmişlerdir. Gotların bu bağımsızlık statüsü, Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden sadece bir yıl önce, M.S. 475 yılında merkezi yönetim tarafından hukuken ve resmen tanınmıştır.
M.S. 462 yılında Batı Roma'nın kudretli generallerinden Ricimer, Narbonensis Prima eyaletinin idaresini de resmi olarak Gotlara devretmiştir. Bu kazanımdan güç alan Gotlar, 477 yılına gelindiğinde Rhône Nehri'nin doğusunda kalan diğer eyaletleri de istila etmeye başlamışlardır.
Bu askeri ve siyasi genişleme neticesinde, o döneme kadar Yedi Eyalet Diosezi (Dioecesis Septem Provinciarum) sınırlarını oluşturan tüm topraklar kesin olarak Vizigot Krallığı'nın egemenlik alanına dahil olmuştur. Ancak bölgedeki dengeler kısa süre sonra yeniden değişmiş; kuzeydeki Aquitania toprakları Frankların eline geçerken, Gotlar Galya coğrafyasında yalnızca Septimania olarak anılan güney kıyı şeridindeki hakimiyetlerini koruyabilmişlerdir.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynaklar
[değiştir | kaynağı değiştir]- (İtalyanca) Heather, La caduta dell'Impero romano. Una nuova storia, 2006.
- Halsall, Barbarian migrations in the roman West, 376-568, 2007.
