Edukira joan

Baeza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Baeza
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Andaluzia
ProbintziaJaéngo probintzia
Izen ofizialaBaeza
Posta kodea23440
INEk ezarritako kodea23009
HerriburuaBaeza
Geografia
Koordenatuak37°59′N 3°28′W / 37.98°N 3.47°W / 37.98; -3.47
Mapa
Azalera194,2 km²
Altitudea769 m
MugakideakBedmar eta Garcíez, Begíjar, Ibros, Jimena, Jódar, Lupión, Mancha Real, Rus eta Úbeda
Demografia
Biztanleria15.575 (2025)
alt_left 7.869 (%50,5) (%49,5) 7.698 alt_right
Dentsitatea80 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakÚbeda eta Carcasona
MatrikulaJ
baeza.net

Baeza, Jaéngo probintziako La Loma eskualdeko udalerri espainiar bat da, Andaluziako iparraldeko erdialdean dagoena. Baeza, aldi berean, udalerri baten izena, udalerri horretako hiriburuarena, eta barruti judizialaren izena da. La Loma eskualdeko mendebaldeko hiriburutzat hartzen da Baeza.

Azken erroldaren arabera 15.575 biztanle zituen 194,2 km²-ko azaleran. Bertakoei baezano/a edo beaciense esaten zaie gaztelaniaz. 

Biztanleen zaindari katolikoak San Andres Apostolua (azaroaren 30ean ospatzen da) eta Alkazarreko Ama Santua dira. Azken hau, abuztuaren 15ean ospatzen da. Baeza, gaur egun ezaguna da bere oliba produkzioagatik, bere monumentu ugariengatik (Unescok Gizartearen ondarea izendatua izan du, Ubeda herriarekin batera) eta bere unibertsitateagatik. Badu, XVI. mendetik, unibertsitatea.

“Gabiraien habia” esaten zioten erromantze-kantariek. Kokagune giltzarria izan zen kristau erregeentzat Al-Andalusen konkistan. Guadalquivirren talaian dago. Talai horretako alkazarreko atzeguardia finkatu zen Baeza. Kristauen menpe geratu zenetik mehatxu handia izan zen islamiar erreinuentzat (Guadalquivirreko hego eta mendebaldean kokaturik). 

Kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaeneko hiriburutik 48 km-ra dago eta Ubedarekin elkartzen da bere ekialdetik. Udalerria Jaen probintziaren erdialdean kokaturik dago.

Baeza Jaeneko hiriburua izan da XVI. mendearen amaiera arte. Baeza itsas-mailatik 769 metrora dago kokatuta.

Ipar- ekialdea: Ibros Iparraldea:Ibros eta Rus Ipar- mendebaldea: Úbeda
Ekialdea: Begíjar Mendebaldea: Úbeda
Hego- ekialdea: Mancha Real eta Jimena Hegoaldea: Jimena eta Bedmar eta Garcíez Hego- mendebaldea: Jódar

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiria hiru muinen gainean dago eta Guadalquivirreko ibarra erdialdean geratzen da. Leku nahiko altu batean dagoela (769 m-ra). Klima mediterraneo-kontinentala du. Hau da, negu hotzak ditu eta uda nahiko beroak dira. Bataz besteko tenperatura 15 gradu. Euriteak urria eta maiatzaren artean gertatzen dira. Udak oso lehorrak dira, sargoritsuak.

Baezako bataz besteko parametro klimatikoa 1971- 2000 ureen artean
Hilab. Urtarr. Ots. Mar. Apir. Mai. Ek. Uzt. Abuz. Irai. Urr. Az. Abend. Bataz bestekoa
Bataz best. temp. max. (°C) 10.5 12.6 15.7 18.8 22.5 29.2 33.9 33.3 28.5 21.3 15.2 11.2 21.0
Bataz best. temp. (°C) 6.3 7.7 10.4 13.0 16.4 22.0 26.1 25.7 21.8 15.8 10.6 7.2 15.2
Bataz best. temp. mín. (°C) 2.1 2.8 5.0 7.2 10.2 14.7 18.3 18.1 15.1 10.3 6.0 3.1 9.4
Prezipitazio totala (mm) 55 59 74 61 48 18 6 8 26 49 51 61 516

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bedmar eta Garcíez, Begíjar, Ibros, Jimena, Jódar, Lupión, Mancha Real, Rus eta Úbeda.

Mapa
Baeza eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea15.00015.30015.60015.90016.20016.50016.800200020052010201520202025BaezaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 7.698 gizon, 7.869 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.17
 
95-99
 
0.33
0.71
 
90-94
 
1.22
1.51
 
85-89
 
2.20
2.39
 
80-84
 
3.29
3.20
 
75-79
 
3.71
4.04
 
70-74
 
4.21
6.25
 
65-69
 
6.07
7.94
 
60-64
 
8.62
7.56
 
55-59
 
7.84
7.82
 
50-54
 
7.73
7.79
 
45-49
 
6.77
6.70
 
40-44
 
6.98
6.50
 
35-39
 
6.74
6.40
 
30-34
 
5.76
5.78
 
25-29
 
5.13
5.13
 
20-24
 
5.26
5.47
 
15-19
 
5.46
5.05
 
10-14
 
4.44
5.17
 
5-9
 
4.33
4.42
 
0-4
 
3.91
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 66,9 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 66,8) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 6,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,7 —probintzian % 5,4—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Jaéngo mapa
Udal
Prob
Udalerri berean · % 66,9Probintzia berean · % 18,3Erkidegoan · % 3,5Beste erkidegoa · % 6,6Estatutik kanpo · % 4,7
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 734 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 56,9)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Errumania, Aljeria dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 28,5Europa · % 12,7Afrika · % 56,9Asia · % 1,8Ozeania · % 0,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
182
Maroko
166
16
Errumania
22
19
Aljeria
15
15
Kolonbia
14
13
Argentina
15
9
Venezuela
19
7
Dominikar Errepublika
19
10
Peru
11
17
Senegal
3
7
Ekuador
11
8
Frantzia
9
7
Kuba
7
2
Paraguai
7
1
Nikaragua
7
2
Txina
6
2
Honduras
5
5
Ameriketako Estatu Batuak
1
4
Alemania
1
1
Erresuma Batua
4
2
Errusia
3
1
Mexiko
4
2
Suitza
3
4
Italia
0
3
Irlanda
0
1
Portugal
2
2
Ukraina
1
1
Bulgaria
1
2
Pakistan
0
1
Belgika
0
0
Bolivia
1
1
Brasil
0
0
Filipinak
1
0
India
1
1
Mali
0
1
Polonia
0
1
Txile
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 9.593 etxebizitza zeuden: 5.945 (% 62,0) nagusiak eta 3.648 (% 38,0) ez-nagusiak.[4] Kontsumo elektrikoaren arabera, 817 (% 8,5) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.251 (% 13,0) hutsik zeuden.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 69 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 349 plazarekin (5,06 plaza etxebizitzako).[6]

9.593etxebizitza
5.945etxegune
1.251hutsik (% 13,0)
69etxebizitza turistiko (2026) Jaéngo mapa

Etxebizitza multzoa Jaéngo mapa

5.945
3.648
Etxebizitza nagusia (5.945)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (3.648)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Jaéngo mapa

7.525
817
1.251
Okupatuak (7.525)Noizbehinkakoak (817)Hutsik (1.251)

Guztira 5.945 etxegune zeuden, eta horietatik 1.466 (% 24,7) pertsona bakarrekoak ziren.[7]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 11.466
2 pertsona1.527
3 pertsona1.227
4 pertsona1.280
5 edo gehiago445

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 13.492 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 33,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,8.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 30,1 zen 2021ean eta % 32,2 2024an; beraz, 2,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 18,3 izatetik % 15,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 35,5 ziren, eta gizonen artean % 28,7; 6,8 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,9 eta gizonen % 12,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

13.492biztanle 15 urte edo +, 2024
% 32,2goi-mailako ikasketak+2,1 puntu 2021etik mapa
% 15,8lehen hezkuntza edo gutxiago−2,5 puntu 2021etik mapa
% 12,1ikasten ari dira, 2024
% 15,8
% 33,1
% 18,9
% 32,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 15,8Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 33,1Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 18,9Goi-mailako ikasketak · % 32,2
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Jaéngo mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 69,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 30,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 103 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 52,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 47,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,1 ziren.[8]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 7,1
Lehen hezkuntza
% 8,7
DBH eta antzekoak
% 33,1
Batxilergoa
% 9,9
Erdi-mailako LH
% 9,0
Goi-mailako LH
% 9,9
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 11,1
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 5,7
Masterrak eta espezialitateak
% 4,7
Doktoretzak
% 0,8
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Baeza, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak4.345% 32,21.894% 28,72.451% 35,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa2.544% 18,91.400% 21,21.144% 16,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)4.471% 33,12.469% 37,42.002% 29,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago2.132% 15,8831% 12,61.301% 18,9
Guztira13.492% 100,06.594% 100,06.898% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Baeza, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 30,1% 18,4% 33,2% 18,313.510
2022% 31,0% 18,4% 33,4% 17,213.503
2023% 31,6% 18,6% 33,3% 16,513.514
2024% 32,2% 18,9% 33,1% 15,813.492

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 12,1 ikasten ari zen (1.636 pertsona).[9] Ikasten ari zirenetatik, % 55,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,7 batxilergoan, % 11,0 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 5,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 60,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 48,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 14,7 eta emakumeen % 7,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 53,7 eta 25–29 urtekoen % 14,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,7 baino ez.[10] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 56,6 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 37,7.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 92,2
20–24 urte
% 53,7
25–29 urte
% 14,8
30–34 urte
% 7,1
35–39 urte
% 4,9
40–44 urte
% 5,4
45–49 urte
% 3,7
50–54 urte
% 3,3
55 urte edo +
% 0,6
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,9
Goi-mailako ikasketak
% 55,1
Erdi-mailako LH
% 11,0
Batxilergoa
% 25,7
DBH eta antzekoak
% 5,8
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 1,4
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 95,3 estatuan jaio zen, eta % 4,7 atzerrian.[8] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 17,3 eta % 34,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,7 eta % 38,9, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 29,3
Goi-mailakoak
% 17,3
% 21,4
Batx. / erdi LH
% 17,3
% 37,7
DBH
% 31,3
% 11,6
Lehen H. edo gutx.
% 34,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 36,1
Goi-mailakoak
% 23,7
% 16,3
Batx. / erdi LH
% 22,0
% 29,7
DBH
% 15,4
% 17,8
Lehen H. edo gutx.
% 38,9
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,2 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,6.[9] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 55,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 53,7 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.126 euro-koa zen[11], eta etxegune bakoitzeko 33.173 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (12.835 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 17.150 euro zen. Errenta gordina 15.625 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 54,9[12]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,4), beste diru-sarrerak (% 16,6), langabezia-prestazioak (% 2,6), beste prestazioak (% 5,6).

55%
20%
17%
Soldata · % 54,9Pentsioak · % 20,4Langabezia · % 2,6Beste prestazioak · % 5,6Beste sarrerak · % 16,6
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[13][oh 1]. Udalerrian indizea 28,3 da, probintziakoaren (28,8; Jaéngo mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,3; Jaéngo mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Baeza udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 8.094 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 60,7; gainerako % 39,3 inaktibo zeuden (erretiratuak % 45,9, beste inaktiboak % 35,0 eta ikasleak % 19,1).[14] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 63,0 zen eta emakumezkoena % 58,5; langabezia-tasa, aldiz, % 5,6 eta % 19,0 zen, hurrenez hurren.[14]

Okupatuen kopurua 7.170 zen 2023ean, 2021eko 7.110etik gora.[15] Emakumeek okupatuen % 45,5 osatzen dute, eta gizonek % 54,5.

7.170okupatu, 2023+% 0,8 2021etik
% 45,5emakumeak okupatuen artean
% 60,7jarduera-tasa, 2024
% 12,2langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 53,3
% 18,0
% 13,8
Okupatuak · % 53,3Langabeak · % 7,4Ikasleak · % 7,5Erretiratuak · % 18,0Beste inaktiboak · % 13,8
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Baeza, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak7.105% 53,33.878% 59,53.227% 47,3
Langabeak989% 7,4230% 3,5759% 11,1
Inaktiboak5.239% 39,32.408% 37,02.831% 41,5
Guztira13.333% 100,06.516% 100,06.817% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 62,4), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 25,5), industria (% 7,2) eta eraikuntza (% 4,7).[15] Xeheago, jarduera-adarrik handiena nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza da (% 25,5), ondoren merkataritza (% 11,9) eta administrazio publikoa (% 10,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Jaéngo mapa
% 25,5
% 62,4
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 25,5Industria · % 7,2Eraikuntza · % 4,7Zerbitzuak · % 62,4
Jarduera-adar zehatzak
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 25,5
Merkataritza
% 11,9
Administrazio publikoa
% 10,7
Hezkuntza
% 8,7
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 7,7
Ostalaritza
% 7,7
Manufaktura-industria
% 6,6
Eraikuntza
% 4,7
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Jarduera profesionalak
% 3,4
Beste zerbitzu batzuk
% 2,6
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 2,4
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,4
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,4
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,3
Informazioa eta komunikazioak
% 1,2
Etxeetako jarduerak
% 0,8
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,5
Higiezinen jarduerak
% 0,3
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,1
Erauzketa-industriak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,9), eta oinarrizko okupazioak % 13,8.[16] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,0 eta emakumeen % 49,1).

% 25,9
% 53,4
% 13,8
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 25,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,4Oinarrizko okupazioak · % 13,8Ez dago jasota · % 6,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Baeza, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak1.859% 25,9847% 21,71.012% 31,0
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak3.826% 53,42.225% 57,01.601% 49,1
Oinarrizko okupazioak987% 13,8569% 14,6418% 12,8
Ez dago jasota498% 6,9265% 6,8233% 7,1
Guztira7.170% 100,03.906% 100,03.264% 100,0

Okupatuen % 73,5 besteren konturako langileak dira, eta % 26,5 norberaren konturakoak.[17]

% 19,1
% 58,7
% 14,8
Norberaren kontura, langileak dituena · % 7,4Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,1Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 58,7Besteren kontura, aldi baterakoa · % 14,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Baeza, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura1.899% 26,5911% 23,3988% 30,3
Besteren kontura5.271% 73,52.995% 76,72.276% 69,7
Guztira7.170% 100,03.906% 100,03.264% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 95,5 estatuan jaio zen, eta % 4,5 atzerrian.[14] Jarduera-egoeran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 59,6 okupatuak dira, % 24,9 erretiratuak, % 6,5 ikasleak, % 4,7 bestelako inaktiboak eta % 4,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,0 okupatuak dira, % 18,9 bestelako inaktiboak, % 6,9 erretiratuak, % 5,5 langabeak eta % 4,7 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,6 okupatuak dira, % 20,5 bestelako inaktiboak, % 11,7 erretiratuak, % 11,1 langabeak eta % 8,1 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 36,8 okupatuak dira, % 33,3 bestelako inaktiboak, % 20,8 langabeak, % 6,0 ikasleak eta % 3,1 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 59,6
Okupatuak
% 64,0
% 4,3
Langabeak
% 5,5
% 6,5
Ikasleak
% 4,7
% 24,9
Erretiratuak
% 6,9
% 4,7
Beste inakt.
% 18,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 48,6
Okupatuak
% 36,8
% 11,1
Langabeak
% 20,8
% 8,1
Ikasleak
% 6,0
% 11,7
Erretiratuak
% 3,1
% 20,5
Beste inakt.
% 33,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 95,9 estatuan jaio zen, eta % 4,1 atzerrian.[16] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,0 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 8,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 11,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,6 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 36,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 17,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 22,3
Goi eta erdi maila
% 8,0
% 56,8
Langile kualifikatuak
% 60,2
% 14,0
Oinarrizko okup.
% 27,3
% 6,9
Ez dago jasota
% 4,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 31,5
Goi eta erdi maila
% 17,1
% 49,5
Langile kualifikatuak
% 36,8
% 11,9
Oinarrizko okup.
% 37,6
% 7,1
Ez dago jasota
% 8,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[18] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,2 zerbitzuetan ari dira, % 33,8 nekazaritzan, % 9,2 industrian eta % 6,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,8 nekazaritzan ari dira, % 38,6 zerbitzuetan, % 5,7 industrian eta % 2,8 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 77,5 zerbitzuetan ari dira, % 14,6 nekazaritzan, % 5,0 industrian eta % 2,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 78,6 zerbitzuetan ari dira, % 15,4 nekazaritzan eta % 5,1 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 33,8
Nekazaritza
% 52,8
% 9,2
Industria
% 5,7
% 6,7
Eraikuntza
% 2,8
% 50,2
Zerbitzuak
% 38,6
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 14,6
Nekazaritza
% 15,4
% 5,0
Industria
% 5,1
% 2,6
Eraikuntza
% 0,9
% 77,5
Zerbitzuak
% 78,6
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 2.156 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 17.489 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[19][oh 2]. Udalerriaren azalera 194,2 km² denez, NAE lurraldearen % 90,1 da[20]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 97,5 arbolak (17.057 ha, 2.153 ustiategitan), % 2,1 lur goldagarria (366 ha, 47 ustiategitan), % 0,4 larre iraunkorrak (65,4 ha, 33 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,45 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,24 ha, 9 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
90%
10%
NAE · 17.489 ha (% 90,1)Gainerako azalera · 1.931 ha (% 9,9)
NAE, lur-erabileraren arabera
98%
Lur goldagarria · 366 ha (% 2,1)Larre iraunkorrak · 65,4 ha (% 0,4)Arbolak · 17.057 ha (% 97,5)Baratzeak · 0,24 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,45 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 5.674 ardi eta ahuntz eta 407.134 hegazti (probintziako kopururik handiena) zeuden[21][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 10.225 gidari zeuden erroldatuta: 5.672 gizon (% 55,5) eta 4.553 emakume (% 44,5)[22]. Biztanleen % 65,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 14.574 ibilgailuk osatzen zuten: 8.648 turismo, 1.986 furgoneta, 1.291 motozikleta, 1.127 kamioi eta 730 ziklomotor[22]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 556 turismokoa zen, probintziako (517) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,8 urtekoa zen; turismoen % 6,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,8k 25 urte baino gehiago[22]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,3 diesel zen eta % 34,9 gasolinazko; 77 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,4). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 36,3k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
30%
31%
36%
0 etiketa · 105 (% 0,7)ECO · 361 (% 2,5)C etiketa · 4.228 (% 29,7)B etiketa · 4.375 (% 30,8)Etiketarik gabe · 5.157 (% 36,3)
Turismoak, adinaren arabera
14%
26%
40%
14%
< 4 urte · 541 (% 6,3)4–8 urte · 1.173 (% 13,6)8–15 urte · 2.249 (% 26)15–25 urte · 3.489 (% 40,3)≥ 25 urte · 1.196 (% 13,8)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Gastronomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako platerik ezagunenak hauexek dira: 'orza' solomoa, bakailaoa Baeza eraran, “ochio”-ak, lapikoa Baeza eraran, lapikokoak, piltzarrak, ogi-mamiak etab. eta hainbat gozoki, hala nola: ogi-torradak, “papajote”ak, esne frijitua, etab.

Monumentuak, ondare historikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aspaldidanik, etengabe bizi izan dira gizakiak Baezan, brontze arotik gutxienez. Horregatik, nahiz eta suntsipen ugari izan urteetan zehar, hiriak oraindik ditu ondare monumentalak, non hainbat kultura, aldi, eta arte estilo ikus ahal ditugun. Baezan behatu ditzakegu brontze aroko, erromatar aroko eta Hispania bisigodoko, kristau eta islamiar garaietako hondakinak. Hiriko hoberen mantendurik dagoen ondare monumentalak hainbat arte estilokoak dira.

2003. urtean UNESCOk hirigune historikoa munduko ondare izendatu zuen.

Jai eta ospakizun erlijiosoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Urteko jaiak abuztuaren 15ean (Asuncion eguna) ospatzen da, bere zaindariaren jaia (Alkazarren ama santua).
  • Jaialdi handia La Yedrako erromeria da, irailaren 8aren inguruan ospatzen da.
  • Ondoren, bere beste zaindariaren jaialdia (San Andres Apostoluarena) ospatzen da, azaroaren 30ean.
  • Aste Santua eta Corpus Christi eguna oso ospakizun handiak izan dira Baezan urtetan.
  • Azkenik, San Isidro (nekazarien patroia), San Cristobal (gidatze gremioen patroia) eta Gure Andrea Karmen ere ospatzen dela aipatu beharra dago.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerrian hainbat kirol klub daude, esaterako:

  • Baezako areto- futbola.
  • Baeza futbol kluba.
  • PMJD Baeza: Kiroletako eskola (futbola, saskibaloia, dantza, etab.).
  • Aznaitin media kiroldegia.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  2. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Jaén.tab.
  3. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Jaén.tab.
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  9. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Jaén.tab.
  12. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Jaén.tab.
  13. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  14. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Jaén.tab (Wikimedia Commons).
  20. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q488555.
  21. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Jaén.tab (Wikimedia Commons).
  22. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Jaén.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Andaluzia
 Artikulu hau Andaluziako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Baeza&oldid=11792288"(e)tik eskuratuta