نبرد خلیج مانیل

نبرد خلیج مانیل
	بخشی از جنگ آمریکا و اسپانیا
	; بازنمایی نبرد خلیج مانیل در چاپ سنگی منتشرشده در ۱۸۹۹
تاریخ	۱ مه ۱۸۹۸
موقعیت	خلیج مانیل، در برابر کاویته، فیلیپین
نتایج	پیروزی قاطع ایالات متحده، انهدام نیروی دریایی اسپانیا در فیلیپین و تسلط دریایی آمریکا بر خلیج مانیل و تأسیسات دریایی کاویته
طرف‌های درگیر
ایالات متحده آمریکا	اسپانیا
فرماندهان و رهبران
جورج دیوئی	پاتریسیو مونتوخو
واحدهای درگیر
اسکادران آسیایی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا	اسکادران نیروی دریایی اسپانیا در فیلیپین
قوا
۶ کشتی رزمی فولادی، ۵۳ توپ سنگین، ۱۹٬۰۹۸ تن جابه‌جایی	۷ کشتی بدون زره، ۳۷ توپ سنگین، ۱۱٬۳۲۸ تن جابه‌جایی
تلفات و خسارات
۹ زخمی در نبرد، بدون کشتهٔ رزمی; ۱ مرگ غیررزمی هنگام ورود به خلیج	۳۷۱ کشته و زخمی بر پایهٔ تاریخ رسمی نیروی دریایی آمریکا، ناوگان رزمی عملاً نابود

نبرد خلیج مانیل (انگلیسی: Battle of Manila Bay) نبردی دریایی در ۱ مه ۱۸۹۸ در خلیج مانیل در فیلیپین و نخستین نبرد عمدهٔ جنگ آمریکا و اسپانیا بود. اسکادران آسیایی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا به فرماندهی جورج دیوئی پس از ورود شبانه به خلیج، اسکادران اسپانیایی پاتریسیو مونتوخو را در برابر کاویته درهم شکست. تا ظهر، بیشتر کشتی‌های اسپانیا غرق، سوخته یا به دستور فرماندهان خود به گل نشانده شده بودند، در حالی که کشتی‌های آمریکایی آسیب اندکی دیدند و هیچ ملوان آمریکایی در اثر آتش دشمن کشته نشد.^[۱]^[۲]

برتری آمریکا نتیجهٔ تفاوت محسوس در کشتی‌ها، توپخانه، آموزش و آمادگی عملیاتی بود. نیروی اصلی دیوئی از شش کشتی فولادی با ۵۳ توپ سنگین تشکیل می‌شد، در حالی که مونتوخو هفت کشتی بدون زره با ۳۷ توپ سنگین در اختیار داشت و برخی از شناورهای اسپانیایی فرسوده، کند یا ناقص بودند.^[۲] دیوئی نیز چند هفته پیش از آغاز جنگ، کشتی‌هایش را در هنگ کنگ متمرکز کرده، ذخیرهٔ زغال و مهمات را افزایش داده و برای عملیات در فیلیپین آماده شده بود. نیروی دریایی آمریکا از ۱۸۹۴ نیز در کالج جنگ دریایی امکان جنگ با اسپانیا و عملیات علیه فیلیپین را بررسی کرده بود.^[۴]^[۵]

پیروزی در دریا بلافاصله به سقوط مانیلا یا پایان حاکمیت اسپانیا بر سراسر فیلیپین نینجامید. دیوئی خلیج و زرادخانهٔ کاویته را در اختیار گرفت، اما نیروی زمینی کافی برای تصرف شهر نداشت و از واشینگتن نیروی کمکی خواست. ورود ارتش آمریکا و گسترش دوبارهٔ انقلاب فیلیپین طی ماه‌های بعد موازنهٔ قدرت را تغییر داد و مانیلا در ۱۳ اوت به تصرف آمریکایی‌ها درآمد.^[۲]^[۶] انتقال فیلیپین از اسپانیا به ایالات متحده در پیمان پاریس و مخالفت نیروهای استقلال‌طلب فیلیپینی با حاکمیت تازه، سال بعد به جنگ فیلیپین و آمریکا انجامید. از این رو نبرد خلیج مانیل هم نقطهٔ عطفی در جنگ ۱۸۹۸ و هم مرحله‌ای تعیین‌کننده در گسترش قدرت استعماری و دریایی آمریکا در اقیانوس آرام به شمار می‌آید.^[۷]^[۸]

زمینه و نیروهای درگیر

ریشهٔ نبرد در بحرانی قرار داشت که ابتدا بر کوبا متمرکز بود. انقلاب کوبا علیه حاکمیت اسپانیا از ۱۸۹۵ ادامه داشت و سرکوب شورش، فشار سیاسی در ایالات متحده برای مداخله را افزایش داده بود. انفجار ناو مین در بندر هاوانا در فوریهٔ ۱۸۹۸ تنش را شدیدتر کرد و در آوریل دو کشور وارد جنگ شدند. برنامه‌ریزان آمریکایی از پیش می‌دانستند که جنگ با اسپانیا می‌تواند از کارائیب فراتر رود. در ۲۵ فوریه، تئودور روزولت که در غیاب وزیر نیروی دریایی کفالت وزارت را بر عهده داشت، به دیوئی دستور داد اسکادران آسیایی را در هنگ کنگ گرد آورد، زغال کافی ذخیره کند و در صورت اعلام جنگ مانع خروج اسکادران اسپانیا از سواحل آسیا شود و عملیات تهاجمی در فیلیپین را آغاز کند. در ۲۴ آوریل، وزیر نیروی دریایی جان دی. لانگ دستور نهایی را برای حرکت به سوی فیلیپین و گرفتن یا نابودکردن کشتی‌های اسپانیا فرستاد.^[۴]^[۷]

دیوئی در ۲۷ آوریل از خلیج میرس در نزدیکی هنگ کنگ حرکت کرد. هستهٔ رزمی او شامل رزم‌ناوهای حفاظت‌شدهٔ المپیا، بالتیمور، رالی و بوستون و قایق‌های توپدار کانکورد و پترل بود. کشتی درآمدی مک‌کالوچ و دو کشتی تدارکاتی نانشان و زافیرو نیز همراه اسکادران بودند، اما نیروی اصلی نبرد را شش کشتی جنگی تشکیل می‌دادند.^[۲] چهار کشتی آمریکایی عرشهٔ زرهی داشتند و مجموع جابه‌جایی نیروی رزمی دیوئی حدود ۱۹ هزار تن بود. تمرین منظم توپخانه و امکان حفظ سرعت و آرایش، برتری عملیاتی مهمی به این نیرو می‌داد. با این حال، اسکادران هزاران کیلومتر از پایگاه‌های اصلی آمریکا فاصله داشت و از نظر زغال، مهمات و تعمیرات به شبکهٔ بندرهای خارجی وابسته بود. همین محدودیت باعث می‌شد نابودی سریع نیروی اسپانیا برای ادامهٔ عملیات اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.^[۲]^[۵]

مونتوخو از ضعف نیروی خود آگاه بود. او ابتدا پیشنهاد کرد در خلیج سوبیک، شمال غربی مانیلا، موضع بگیرد و ورودی آن با توپ‌های ساحلی تقویت شود. هنگامی که در اواخر آوریل به سوبیک رسید، دریافت استحکامات هنوز آماده نیستند و برای نصب کامل توپ‌ها چند هفته زمان لازم است. او از این رو ناوگان را به کاویته بازگرداند و کشتی‌ها را در آب کم‌عمق مستقر کرد تا خدمه در صورت غرق‌شدن شناورها امکان بیشتری برای رسیدن به ساحل داشته باشند.^[۲] پرچم‌دار او Reina Cristina و کشتی بزرگ Castilla از شناورهای قدیمی و آسیب‌پذیر بودند. برخی توپ‌ها از کشتی‌ها برای تقویت مواضع ساحلی برداشته شده بودند و چند شناور مشکلات فنی جدی داشتند. گزارش رسمی خود مونتوخو نیز بر برتری سرعت، توان ماشین‌ها و توپ‌های سریع شلیک آمریکایی‌ها تأکید می‌کرد.^[۹]

نبرد

اسکادران آمریکایی شامگاه ۳۰ آوریل به دهانهٔ خلیج مانیل رسید. دیوئی برای غافلگیری دشمن تصمیم گرفت در تاریکی از گذرگاه جنوبی وارد شود، با وجود گزارش‌هایی دربارهٔ مین و وجود باتری‌های ساحلی. کشتی‌ها با چراغ‌های خاموش و در یک ستون پیش رفتند. هنگام عبور، دودهٔ انباشته در دودکش مک‌کالوچ آتش گرفت و شعله موقعیت آن را آشکار کرد. یک باتری اسپانیایی در ال فرایل آتش گشود و کشتی‌های آمریکایی پاسخ دادند، اما اسکادران بدون آسیب رزمی جدی وارد خلیج شد.^[۳]^[۱۰] فرانک بی. رندال، مهندس ارشد مک‌کالوچ، هنگام تلاش برای مهار آتش دودکش بر اثر گرما و فشار جسمی از پا افتاد و در ساعات نخست ۱ مه درگذشت. مرگ او تنها مرگ آمریکایی مرتبط با عملیات آن روز بود و نتیجهٔ آتش دشمن نبود.^[۳]

با روشن‌شدن هوا، آمریکایی‌ها ابتدا در برابر مانیلا کشتی‌های جنگی اسپانیا را نیافتند و سپس به سوی کاویته در جنوب خلیج حرکت کردند. اسکادران مونتوخو حدود ساعت ۵ صبح دیده شد و کشتی‌ها و باتری‌های ساحلی اسپانیا آتش را آغاز کردند. دیوئی تا نزدیک‌شدن به برد مناسب منتظر ماند و حدود ساعت ۵ و ۴۱ دقیقه فرمان آغاز آتش را به فرمانده المپیا، چارلز گریدلی، داد.^[۱۰] شش کشتی آمریکایی در خطی منظم چند بار در برابر آرایش اسپانیا رفت و برگشت کردند و با توپ‌های سنگین و سریع شلیک کشتی‌ها و مواضع کاویته را هدف گرفتند. آتش اسپانیایی‌ها شدید بود، اما دقت پایین و برتری سرعت آمریکایی‌ها اثر آن را کاهش داد. Reina Cristina چند بار هدف قرار گرفت و آتش گرفت. تلاش مونتوخو برای نزدیک‌کردن پرچم‌دار به المپیا نیز زیر آتش متمرکز آمریکا شکست خورد و او ناچار شد فرماندهی را به کشتی دیگری منتقل کند.^[۹]^[۲]

حدود ساعت ۸ صبح گزارشی نادرست از کمبود مهمات باعث شد دیوئی نیرو را عقب بکشد و فرماندهان کشتی‌ها وضعیت خود را بررسی کنند. مشخص شد مهمات کافی باقی مانده و آسیب کشتی‌ها اندک است. اسکادران حدود ساعت ۱۰ و ۴۰ دقیقه حمله را از سر گرفت. مقاومت اسپانیایی‌ها در این مرحله پراکنده بود و مونتوخو دستور داد کشتی‌های باقی‌مانده برای جلوگیری از افتادن سالم به دست دشمن غرق یا به گل نشانده شوند. قایق‌های توپدار آمریکایی نیز برای تکمیل انهدام به آب‌های کم‌عمق‌تر نزدیک شدند و مواضع ساحلی کاویته خاموش شدند. اندکی پس از ظهر پرچم سفید بر فراز زرادخانه بالا رفت و نبرد پایان یافت.^[۲]^[۱۰] تاریخ رسمی نیروی دریایی آمریکا ۳۷۱ کشته و زخمی برای نیروی اسپانیا و ۹ زخمی برای نیروی آمریکا ثبت می‌کند. هیچ کشتی آمریکایی از دست نرفت. شدت یک‌سویهٔ نتیجه با دقت کامل تیراندازی آمریکا برابر نبود. یک بررسی نیروی دریایی برآورد کرده است که از ۵۸۵۹ گلولهٔ شلیک‌شده تنها حدود ۱۷۰ گلوله به کشتی‌های اسپانیا اصابت کرد، تجربه‌ای که بعدها به بحث‌های جدی دربارهٔ آموزش توپخانه در نیروی دریایی آمریکا انجامید.^[۱۰]

پیامدها و میراث

پیروزی دیوئی نیروی دریایی اسپانیا را به عنوان عامل مؤثر در فیلیپین از میان برد و ارتباط دریایی مانیلا با پشتیبانی خارجی را دشوار کرد. آمریکایی‌ها در چند روز بعد زرادخانه و تأسیسات دریایی کاویته را در اختیار گرفتند و به پایگاهی برای تعمیر و تأمین اسکادران دست یافتند.^[۱] شهر مانیلا همچنان در اختیار نیروهای اسپانیایی بود. گزارش‌های آمریکایی شمار نیروهای اسپانیا در سراسر جزایر را حدود ۲۶ هزار سرباز منظم و ۱۴ هزار نیروی شبه‌نظامی ذکر می‌کنند و دیوئی پس از نبرد درخواست دست‌کم پنج هزار سرباز زمینی کرد. دولت ویلیام مک‌کینلی نیروی بزرگ‌تری فرستاد و تا پیش از پایان جنگ بیش از ده هزار سرباز آمریکایی به فیلیپین رسیدند.^[۲] این فاصله میان پیروزی دریایی و تصرف زمینی نشان می‌دهد که نتیجهٔ ۱ مه کنترل دریا را تعیین کرد، در حالی که مسئلهٔ حاکمیت سیاسی بر مجمع‌الجزایر هنوز باز بود.

در همین فاصله، امیلیو آگوینالدو با کمک آمریکایی‌ها از تبعید به فیلیپین بازگشت و نیروهای انقلاب فیلیپین بار دیگر عملیات علیه اسپانیا را گسترش دادند. دیوئی همکاری آنان را در فشار بر پادگان‌های اسپانیایی سودمند می‌دید، اما استقلال‌طلبان انتظار داشتند شکست اسپانیا به استقلال کشورشان بینجامد.^[۶] در اوت، نیروهای زمینی و دریایی آمریکا مانیلا را تصرف کردند و نیروهای آگوینالدو از بیشتر بخش‌های شهر کنار گذاشته شدند. پیمان پاریس در دسامبر ۱۸۹۸ اسپانیا را واداشت فیلیپین را در برابر ۲۰ میلیون دلار به ایالات متحده واگذار کند.^[۷] تعارض میان این انتقال حاکمیت و جمهوری تازه‌اعلام‌شدهٔ فیلیپین در فوریهٔ ۱۸۹۹ به جنگ فیلیپین و آمریکا انجامید. بنابراین پیروزی خلیج مانیل در تاریخ فیلیپین پایان سادهٔ استعمار نبود. این نبرد مسیر گذار از حاکمیت اسپانیا به اشغال و حکومت آمریکا و مرحله‌ای تازه از جنگ بر سر استقلال را گشود.^[۸]

خبر پیروزی پس از چند روز تأخیر به ایالات متحده رسید و دیوئی به قهرمانی ملی تبدیل شد. موفقیت او در زمانی به دست آمده بود که نتیجهٔ جنگ هنوز مشخص نبود و برای افکار عمومی آمریکا تصویری از کارآمدی ناوگان تازه‌مدرن‌شده فراهم کرد. کنگره از دیوئی و افرادش تشکر کرد و مسیر ارتقای او تا درجهٔ ویژهٔ «دریابد نیروی دریایی» آغاز شد.^[۱] در تاریخ نظامی، مانیل نمونه‌ای از اثر آمادگی قبلی، تمرکز نیرو، برتری فناوری و ابتکار فرماندهی دانسته شده است. پژوهش‌های دانشگاهی هم‌زمان آن را در چارچوب تغییر بزرگ‌تری قرار می‌دهند که در ۱۸۹۸ ایالات متحده را به قدرتی صاحب سرزمین در کارائیب و اقیانوس آرام تبدیل کرد.^[۵]^[۸] همین پیوند میان پیروزی بسیار قاطع دریایی و پیامدهای استعماری آن سبب شده است که نبرد خلیج مانیل در حافظهٔ آمریکایی به عنوان پیروزی دیوئی و در تاریخ فیلیپین به عنوان یکی از نقاط آغاز حاکمیت آمریکا بر مجمع‌الجزایر معنا پیدا کند.

نگارخانه

رزم‌ناو بالتیمور در ۱۸۹۱
رزم‌ناو رالی، حدود ۱۹۰۰
رزم‌ناو بوستون در ۱۸۹۱
قایق توپدار کانکورد در دههٔ ۱۸۹۰
لاشهٔ Reina Cristina پس از نبرد
لاشهٔ Castilla
لاشهٔ Don Antonio de Ulloa
لاشهٔ Isla de Cuba

جستارهای وابسته

پانویس

1 2 3 4 "Battle of Manila Bay, 1 May 1898". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Battle of Manila Bay, 1 May 1898". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 "U.S. Coast Guard Cutter McCulloch". Office of National Marine Sanctuaries, NOAA (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 "Battle of Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 Trask, David F. (1996). The War with Spain in 1898 (in English). University of Nebraska Press. ISBN 9780803294295.
1 2 "Blockade and Siege of Manila". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 "The Spanish-American War, 1898". Office of the Historian, U.S. Department of State (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 Miller, Stuart Creighton (1982). Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899-1903 (in English). Yale University Press. ISBN 9780300026979.
1 2 "Official Spanish Report on Battle of Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.
1 2 3 4 "H-018-5 Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

منابع

Trask, David F. (1996). The War with Spain in 1898 (in English). University of Nebraska Press. ISBN 9780803294295.
Miller, Stuart Creighton (1982). Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899-1903 (in English). Yale University Press. ISBN 9780300026979.
United States Naval Force, Asiatic Station; George Dewey (1900). The War with Spain: Operations of the United States Navy on the Asiatic Station (in English). Washington: Government Printing Office.

پیوند به بیرون

[NHHCoverview-1] 1 2 3 4 "Battle of Manila Bay, 1 May 1898". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[NHHCforces-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Battle of Manila Bay, 1 May 1898". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[McCulloch-3] 1 2 3 "U.S. Coast Guard Cutter McCulloch". Office of National Marine Sanctuaries, NOAA (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[Orders-4] 1 2 "Battle of Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[Trask-5] 1 2 3 Trask, David F. (1996). The War with Spain in 1898 (in English). University of Nebraska Press. ISBN 9780803294295.

[Siege-6] 1 2 "Blockade and Siege of Manila". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[State-7] 1 2 3 "The Spanish-American War, 1898". Office of the Historian, U.S. Department of State (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[Miller-8] 1 2 3 Miller, Stuart Creighton (1982). Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899-1903 (in English). Yale University Press. ISBN 9780300026979.

[SpanishReport-9] 1 2 "Official Spanish Report on Battle of Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[Hgram-10] 1 2 3 4 "H-018-5 Manila Bay". Naval History and Heritage Command (in English). Retrieved 30 اوت 2026.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]