گز روغن (تیره و سرده)
| گز روغن | |
|---|---|
 | |
| M. ovalifolia در نامیبیا | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | |
| (طبقهبندینشده): | |
| (طبقهبندینشده): | |
| (طبقهبندینشده): | |
| راسته: | |
| تیره: | Moringaceae |
| سرده: | Moringa |
| گونه نماد | |
| ترب کوهی (درخت) | |
| گونهها | |
|
See text | |
| مترادف | |
|
Donaldsonia Baker f. | |
گَز روغَن (Moringa) یا گز رخ یا مورینگا نام گونهای گیاه است از تیره گزروغنیان. گزروغنیان (Moringaceae) تیرهای از کلمسانانِ غالباً درختی شامل سیزده گونه با برگهای مرکب و میوهٔ پوشینهٔ نیاممانند هستند.[۴]
خانواده گزروغنیان تیره کوچکی از گیاهان گلدار جداگلبرگ و فقط شامل یک جنس بنام گز روغن مرکب از معدودی انواع درختی است غالب آنها در نواحی گرم و مرطوب مانند عربستان، هند، هیمالیا، برمه و استانهای جنوبی ایران (سیستان و بلوچستان و هرمزگان) مشاهده شدهاست. از مشخصات این گیاه این است که برگهایی شانه ایی مضاعف با تقسیمات بیشتر که مرکب از برگچههای کوچک و متقابل و گلهایی با اجزای ۵ قسمتی دارند میوه آنها به صورت کپسول دراز و نیام مانند محتوی دانههایی به اندازه مغز پسته تا ۱۵ و گاهی بیشتر و با جنین راست و مجاوری ترشحی برخی از گونههای این خانواده از انواع دارویی و صمغ تولید مینمایند. از دانههای برخی از این گونهها روغن استخراج میشود.
گونهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]تیره گزروغنیان حدود ۱۴ گونه دارد که تعدادی از گونههای این خانواده عبارتاند از:
Moringa arborea
Moringa borziana
Moringa concanensis
Moringa drouhardii
Moringa hildebrandtii
Moringa longituba
Moringa ovalifolia
Moringa peregrina
Moringa pygmaea
Moringa rivae
Moringa ruspoliana
Moringa stenopetala
موارد استفاده
[ویرایش | اشتراکگذاری]- روغن: بذرهای جمعآوری شده پس از جداسازی پوست از مغز بهطور کلی له میشوند و پس از له شدن در داخل دیگی ریخته و آب به آن اضافه میشود و در معرض حرارت آتش قرار گرفته و محلول به دست آمده بدون وقفه هم زده میشود. روغن موجود در بذرها در اثر حرارت در سطح آب قرار میگیرد و به وسیله قاشق جمعآوری میشود. عملکرد تولید روغن به روش سنتی بیش از ۲۰ درصد برآورد شدهاست و در صورت استفاده از روشهای مناسب و مکانیزه روغنگیری این عملکرد تا ۴۰ درصد قابل افزایش است. روغن به دست آمده مایع و درجه انجماد آن بسیار پایین و به ندرت فاسد میشود. علاوه برارزش خوشخوراکی و استفاده در طبخ غذا در صنعت نیز برای جلاکاری، عطرسازی، روغنکاری چرخ دندههای ساعتهای دیواری، مچی و چرخهای خیاطی و ماشینهای مکانیکی ظریف و چرخنده دار کاربرد دارد.
- برگ و شاخه، میوه و پوست و تفاله میوه علوفه مناسبی برای دامهایی نظیر بز و گوسفند است.
- گلهای آن برای پرورش زنبورعسل و تهیه عسل دارویی بسیار مناسب است.
- ساقه درخت صمغی ترشح میکند که سفید بوده و در برابر هوازدگی به رنگ قهوهای قرمز یا قهوهای مایل به سیاه در میآید و در چارچوب نقش و نگار روی پارچه پنبهای یا چیت مورد استفاده قرار میگیرد.
- عصاره حاصله از جوشانده برگ در دباغی پوست و آمادهسازی مشک آب و دوغ استفاده میشود.
- چاشنی و ادویهای که از ریشه درخت تهیه میشود به هضم غذا کمک بسیاری مینماید.
- پوست تنه گیاه ضد جَرَب است و در درمان خارش مورد استفاده قرار میگیرد.
- جوشانده پوست و ریشه به صورت حمام گرم و کمپرس محلول گرم برای رفع اسپاسم یا انقباض عضلانی مفید است.
- برگهای گیاه به عنوان مدر و دارای اثرات دارویی شبیه آدرنالین برای درمان سوزاک بسیار مفید است.
- از گلهای آن برای دفع انگل، معالج تورم و جلوگیری از بزرگ شدن پروستات استفاده میشود.
- از میوه نارس به عنوان سم استفاده میشود.
- برای این که درختچهای زیبا و با شاخههای بلند و گلهای سفید و میوههای تشکیل و منحصر به فرد است بنابراین برای کشت در پارکها، بلوارهای شهری میتواند کاربرد داشته باشد.
مورینگا نامی مشترک بر تیره مورینگاسه جهت نام بردن آنها گفته میشود. این تیره شامل سیزده گونه است.
توجه شود که با موریندا اشتباه گرفته نشود.
گز روغن به دسته ای از تیره مورینگاسه گفته میشود که بذرهای آنها دارای روغن فراوان هستند و در صنایع دارویی و بهداشتی مصارف گوناگون دارد. آنچه که در ایران به نام گز روغنی یا گاز رخ نما برده میشود درخت مورینگا پرگرینا میباشد.
سیزده گونه این تیره در زیر عنوان شدهاست:
- Moringa arborea Verdc
- Moringa borziana Mattei
- Moringa concanensis
- Moringa drouhardii Jum
- Moringa hildebrandtii Engl
- Moringa longituba Engl
- Moringa oleifera Lam
- Moringa ovalifolia Dinter & Berger
- Moringa peregrina (Forssk.) Fiori
- Moringa pygmaea Verdc
- Moringa rivae Chiov
- Moringa ruspoliana Engl
- Moringa stenopetala (Baker f.) Cufod.
معروفترین گونه مورینگاسه رو میتوان مورینگا اولیفیرا[۵] (Moringa oleifera)نام برد.
مورینگا بومی بخشهایی از آفریقا و آسیا و برگرفته از کلمه مورانگای است. تیره مورینگاسه در آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد کرده و در اندازههای مختلف از گیاهان کوچک تا درختان عظیم وجود دارند.
بیشترین گونه کشت شده از این تیره درخت مورینگا اولیفیرا بومی شمال هندوستان بوده و به درخت معجزه نیز معروف است.
نوع مورینگا استنپوتلا (Moringa stenopetala) نیز بومی آفریقا بوده و در بسیاری از نقاط این قاره کشت میشود.
گونههای مورینگا در بسیاری از محیطها رشد سریعی دارند.
توجه شود که گز روغنی نام فارسی نمونه مورینگا پرگرینا (Moringa peregrina) است که در مناطقی از سیستان و بلوچستان و هرمزگان کشت میشود.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Retrieved 2013-07-06.
- 1 2 "Genus: Moringa Adans". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 1996-09-17. Archived from the original on 24 سپتامبر 2015. Retrieved 2011-09-26.
- ↑ "Moringa Adans". TROPICOS. Missouri Botanical Garden. Retrieved 2009-12-30.
- ↑ فرهنگستان زبان فارسی.
- ↑ «مورینگا چیست و کاربردهای آن چیست؟ - ایران مورینگا». ایران مورینگا. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۳-۳۰.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
1-https://iran-moringa.ir/10-دلیل-استفاده-از-مورینگا/
1-https://iran-moringa.ir/what-is-moringa/
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]
- ماهنامه ترویجی سبزینه - شماره ۵ و ۶
