Pergi ke kandungan

Fiji

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Republik Fiji
Matanitu Tugalala o Viti
फ़िजी गणराज्य
Bendera Fiji, berwarna biru muda dengan Union Jack di penjuru kiri atas dan perisai Fiji di sebelah kanan
Bendera
Jata Fiji
Jata
Cogan kata: Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui
("Takutilah Tuhan dan hormatilah raja")[1]
Lagu kebangsaan: God Bless Fiji
("Semoga Tuhan memberkati Fiji")
Kedudukan Fiji di Lautan Pasifik
Kedudukan Fiji
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Suva
18°10′S 178°27′T / 18.167°S 178.450°T / -18.167; 178.450
Bahasa rasmiInggeris
iTaukei
Fiji Hindi[2]
PemerintahRepublik berparlimen kesatuan
• Presiden
Ratu Naiqama Lalabalavu
Sitiveni Rabuka
Badan perundanganParlimen
Kemerdekaan
• daripada United Kingdom
10 Oktober 1970
• Republik diisytiharkan
7 Oktober 1987
Keluasan
• Jumlah
18,274 km2 (7,056 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2026
902,623[3]
• Bancian penduduk tahun 2017
884,887
• Kepadatan
49.4/km2 (127.9/sq mi)
KDNK (nominal)2025
• Jumlah
$6.041 bilion[4]
• Per kapita
$6,508
Gini (2019)30.7[5]
sederhana
HDI (2023)▲ 0.731[6]
tinggi (111)
Mata wangDolar Fiji (FJD)
Zon waktuUTC+12 (FJT)
Kod panggilan+679
Kod ISO 3166FJ
DPT internet.fj

Fiji (Jawi: فيجي; iTaukei: Viti), secara rasmi Republik Fiji (iTaukei: Matanitu Tugalala o Viti; Fiji Hindi: फ़िजी गणराज्य), ialah sebuah negara kepulauan di Melanesia, Oceania, yang terletak di Lautan Pasifik Selatan. Kepulauan ini terdiri daripada lebih 300 pulau, dengan Viti Levu dan Vanua Levu sebagai dua pulau utamanya. Suva, yang terletak di Viti Levu, ialah ibu negara dan bandar terbesarnya. Fiji mempunyai keluasan daratan 18,274 kilometer persegi, manakala zon ekonomi eksklusifnya meliputi kawasan lautan yang jauh lebih luas.[7] Biro Statistik Fiji mengunjurkan penduduk seramai 902,623 orang pada 2026, berbanding 884,887 orang yang direkodkan dalam bancian kebangsaan terakhir pada 2017.[3][8]

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa Fiji mula didiami oleh masyarakat yang dikaitkan dengan kebudayaan Lapita kira-kira 3,000 tahun lalu.[9] Hubungan dengan pedagang dan peneroka Eropah berkembang pada abad ke-19, dan Fiji diserahkan kepada British pada 1874. Semasa pemerintahan kolonial, lebih 60,000 pekerja kontrak dari India dibawa ke Fiji antara 1879 dengan 1916, suatu proses yang menjadi asas kepada pembentukan masyarakat Indo-Fiji moden.[10]

Fiji memperoleh kemerdekaan daripada United Kingdom pada 10 Oktober 1970. Negara itu mengalami beberapa krisis perlembagaan dan rampasan kuasa pada 1987, 2000 dan 2006; Fiji diisytiharkan sebagai republik pada 7 Oktober 1987.[11] Perlembagaan 2013 mewujudkan susunan politik semasa yang berasaskan sebuah Parlimen unikameral yang dipilih melalui perwakilan berkadar. Pilihan raya demokratik diadakan semula pada 2014, dan pilihan raya 2022 menghasilkan kerajaan campuran yang dipimpin oleh Sitiveni Rabuka.[12]

Ekonomi Fiji mempunyai sektor perkhidmatan yang besar dan amat berkait dengan pelancongan, di samping kegiatan kewangan, pembuatan dan pertanian.[12] Selepas kemerosotan mendadak yang berkaitan dengan pandemik COVID-19, ekonomi pulih dengan pesat dan KDNK benar dianggarkan berkembang 3.2% pada 2025.[4] Fiji juga mempunyai masyarakat yang berbilang etnik dan bahasa, dengan tradisi iTaukei, Indo-Fiji dan Rotuma menjadi antara unsur utama kehidupan kebudayaannya. Ragbi tujuh sebelah mempunyai kedudukan penting dalam budaya sukan negara; pasukan lelaki Fiji memenangi pingat emas Olimpik pada 2016 dan 2020 sebelum meraih perak pada 2024.[13]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Penempatan awal

[sunting | sunting sumber]

Bukti arkeologi meletakkan kedatangan masyarakat Lapita di Fiji pada kira-kira 3,130 hingga 3,010 tahun sebelum kini. Penempatan Lapita merupakan sebahagian daripada peluasan manusia ke Oceania Terpencil, yang turut merangkumi Vanuatu, Kaledonia Baru, Tonga dan Samoa.[9] Tapak dan serpihan tembikar Lapita yang ditemui di Fiji menjadi antara bukti terawal bagi sejarah penempatan manusia di kepulauan itu.

Dalam tempoh berikutnya, masyarakat Fiji membangunkan rangkaian politik, bahasa dan kebudayaan tempatan serta mengekalkan hubungan dengan kepulauan jiran di Pasifik. Hubungan ini menyumbang kepada persamaan dan pertukaran kebudayaan antara Fiji dan beberapa masyarakat di Melanesia serta Polinesia, tetapi perkembangan politik pra-Eropah tidak boleh diringkaskan sebagai pemerintahan berterusan oleh sebuah kuasa luar tunggal.

Pemerintahan kolonial British

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan Levuka dari kawasan tinggi dengan laut di latar belakang
Levuka merupakan ibu kota kolonial pertama Fiji. Pusat bandar bersejarahnya diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2013.

Hubungan yang semakin kerap dengan pedagang, peneroka dan mubaligh Eropah pada abad ke-19 mengubah ekonomi dan politik kepulauan tersebut. Levuka, di pulau Ovalau, berkembang sebagai sebuah pusat perdagangan Eropah dari dekad 1820-an.[14]

Pada 1874, Seru Epenisa Cakobau dan ketua-ketua Fiji yang lain menyerahkan Fiji kepada British. Levuka menjadi ibu kota koloni yang baharu, sebelum pusat pentadbiran dipindahkan ke Suva pada 1882.[14] Pemerintahan kolonial mengekalkan beberapa institusi pemerintahan peribumi sambil mengubah sistem pentadbiran, pemilikan tanah dan ekonomi.

Kekurangan tenaga kerja bagi perusahaan perladangan kolonial mendorong pengenalan sistem buruh kontrak India. Kapal pertama yang membawa pekerja kontrak India, Leonidas, tiba pada 1879. Lebih 60,000 orang dibawa ke Fiji dalam tempoh buruh kontrak antara 1879 dengan 1916; ramai daripada mereka memilih untuk kekal setelah kontrak masing-masing tamat.[10] Keturunan mereka kemudiannya membentuk masyarakat Indo-Fiji dan memainkan peranan besar dalam industri gula, perdagangan, profesion dan politik Fiji.

Kemerdekaan dan perkembangan politik moden

[sunting | sunting sumber]

Fiji mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 10 Oktober 1970 sebagai sebuah negara berdaulat dalam Komanwel Negara-Negara. Sistem perlembagaan awalnya berasaskan model Westminster dan mengekalkan raja British sebagai ketua negara yang diwakili oleh seorang gabenor jeneral.[11]

Ketegangan politik dan perkauman menyumbang kepada dua rampasan kuasa pada 1987. Pada 7 Oktober tahun itu, Declaration—Republic of Fiji Decree 1987 secara rasmi mengisytiharkan Fiji sebagai sebuah republik.[15] Pemerintahan berparlimen dipulihkan selepas penggubalan Perlembagaan 1990 dan kemudiannya Perlembagaan 1997, tetapi pergolakan politik berlaku sekali lagi pada 2000 dan 2006.[11]

Rampasan kuasa tentera pada 5 Disember 2006 menyingkirkan kerajaan yang dipilih. Selepas tempoh pemerintahan sementara, Perlembagaan 2013 memperkenalkan sistem Parlimen unikameral, sistem pilihan raya nasional tanpa daftar pemilih berasaskan etnik dan kerangka perlembagaan semasa.[16] Pilihan raya pada 17 September 2014 mengembalikan Parlimen yang dipilih selepas sela lapan tahun.[11]

Dalam pilihan raya 2022, tiada parti memperoleh majoriti mutlak. FijiFirst memenangi 26 kerusi, People's Alliance 21, National Federation Party lima dan SODELPA tiga.[17] People's Alliance, National Federation Party dan SODELPA kemudiannya membentuk kerajaan, dengan Sitiveni Rabuka sebagai perdana menteri.[12]

Geografi dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]
Imej satelit pulau Viti Levu yang dikelilingi Lautan Pasifik
Imej satelit Viti Levu, pulau terbesar di Fiji.

Fiji ialah sebuah kepulauan di Pasifik Selatan yang terdiri daripada 322 pulau menurut kiraan yang digunakan dalam sumber kerajaan dan antarabangsa tertentu.[12] Oleh sebab kaedah mengira pulau dan pulau kecil berbeza antara sumber, angka keseluruhan kepulauan kadangkala dinyatakan secara berlainan. Dua pulau terbesar dan terpenting ialah Viti Levu dan Vanua Levu.

Keluasan daratan Fiji ialah 18,274 km², berbanding zon ekonomi eksklusif sekitar 1.29 juta km².[7] Viti Levu menempatkan Suva serta pusat bandar seperti Nadi dan Lautoka, manakala Labasa merupakan pusat bandar utama di Vanua Levu. Pulau besar lain termasuk Taveuni dan Kadavu, sementara gugusan pulau lain termasuk Kepulauan Yasawa, Kepulauan Mamanuca, Kepulauan Lau dan Kepulauan Lomaiviti. Rotuma terletak jauh di utara kepulauan utama dan mempunyai susunan pentadbiran khas.

Sebahagian besar pulau utama berasal daripada kegiatan gunung berapi dan mempunyai bentuk muka bumi yang berbukit-bukau hingga bergunung-ganang. Hujan yang tinggi menyokong hutan tropika, manakala ekosistem pesisir termasuk terumbu karang, bakau dan lagun. Kedudukan Fiji sebagai negara kepulauan menjadikan sumber laut penting kepada mata pencarian, perikanan dan ekonomi negara.[7]

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Fiji mengalami iklim tropika dengan variasi hujan mengikut lokasi dan musim. Perkhidmatan Meteorologi Fiji membahagikan tahun secara umum kepada musim basah dari November hingga April dan musim kering dari Mei hingga Oktober.[18]

Fiji juga terdedah kepada siklon tropika, banjir, tanah runtuh dan kejadian cuaca ekstrem. Musim siklon tropika Pasifik Barat Daya lazimnya berlangsung dari November hingga April, walaupun siklon di luar tempoh tersebut pernah berlaku.[19] Kerentanan kepada bencana alam dan perubahan iklim turut menjadi antara cabaran struktur yang dikenal pasti terhadap pembangunan ekonomi Fiji.[4]

Politik dan pemerintahan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan dewan Parlimen Fiji di kompleks bangunan kerajaan di Suva
Bangunan dewan Parlimen Fiji di Suva.

Perlembagaan dan institusi

[sunting | sunting sumber]

Fiji ialah sebuah republik berparlimen kesatuan yang ditadbir menurut Perlembagaan 2013. Perlembagaan membahagikan kuasa negara antara badan perundangan, eksekutif dan kehakiman.[20]

Parlimen ialah badan perundangan unikameral. Parlimen semasa terdiri daripada 55 orang ahli yang dipilih serta seorang Speaker bebas yang bukan ahli Parlimen.[20] Kerajaan mesti mengekalkan keyakinan Parlimen, dan perdana menteri ialah ketua kerajaan. Kabinet dipengerusikan oleh perdana menteri dan bertanggungjawab kepada Parlimen.[20]

Presiden Fiji ialah ketua negara dan juga panglima tertinggi Angkatan Tentera Republik Fiji, tetapi menjalankan kuasa eksekutif menurut nasihat Kabinet, menteri atau pihak berkuasa lain yang ditetapkan oleh Perlembagaan.[16] Presiden dipilih oleh Parlimen. Perdana menteri dan ketua pembangkang masing-masing boleh mengemukakan seorang calon, dan calon yang mendapat sokongan majoriti ahli Parlimen yang hadir dipilih sebagai presiden. Tempoh jawatan ialah tiga tahun dan seseorang boleh memegang jawatan bagi paling banyak dua penggal.[16]

Ratu Naiqama Lalabalavu dipilih oleh Parlimen pada 31 Oktober 2024 dan mengangkat sumpah sebagai presiden pada 12 November 2024. Sitiveni Rabuka ialah perdana menteri dan ketua kerajaan.[12]

Kuasa kehakiman dilaksanakan secara bebas daripada Parlimen dan badan eksekutif. Susunan mahkamah merangkumi Mahkamah Agung, Mahkamah Rayuan, Mahkamah Tinggi, mahkamah majistret serta mahkamah dan tribunal lain yang diwujudkan melalui undang-undang.[20]

Pilihan raya

[sunting | sunting sumber]

Ahli Parlimen dipilih untuk tempoh empat tahun melalui sistem perwakilan berkadar senarai terbuka dalam satu kawasan pilihan raya kebangsaan. Setiap pemilih mempunyai satu undi, dan umur minimum untuk mendaftar sebagai pemilih ialah 18 tahun.[21]

Keputusan pembahagian kerusi Pilihan raya umum Fiji 2022[17]
Parti Undi Kerusi
FijiFirst 200,246 26
People's Alliance 168,581 21
National Federation Party 41,830 5
Social Democratic Liberal Party 24,172 3

Tempoh kempen bagi pilihan raya umum berikutnya dibuka secara rasmi pada 25 Mei 2026. Menurut Suruhanjaya Pilihan Raya, hari pengundian mesti berlangsung antara 7 Ogos 2026 dengan 6 Februari 2027.[22] Sehingga 21 Ogos 2026, tarikh pengundian belum ditetapkan; Suruhanjaya Pilihan Raya dan Pejabat Pilihan Raya Fiji menyatakan bahawa mereka bersedia mengadakan pilihan raya pada bila-bila masa dalam tempoh perlembagaan tersebut.[23]

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Fiji dibahagikan kepada empat bahagian pentadbiran, iaitu Pusat, Timur, Utara dan Barat. Empat bahagian ini merangkumi 14 wilayah tradisional dan pentadbiran.[24]

Bahagian pentadbiran Fiji dan penduduk menurut Bancian 2017[25]
Bahagian Wilayah Penduduk (2017)
Pusat Naitasiri, Namosi, Rewa, Serua dan Tailevu 378,284
Timur Kadavu, Lau dan Lomaiviti 37,648
Utara Bua, Cakaudrove dan Macuata 131,914
Barat Ba, Nadroga-Navosa dan Ra 337,041

Rotuma tertakluk kepada peruntukan pentadbiran khas di bawah Rotuma Act, yang antara lain memperuntukkan Majlis Rotuma.[26]

Hubungan luar

[sunting | sunting sumber]

Fiji ialah anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Komanwel Negara-Negara, Pertubuhan Perdagangan Dunia dan Forum Kepulauan Pasifik.[12] Fiji menyertai Komanwel selepas mencapai kemerdekaan pada 1970. Keanggotaannya terjejas akibat beberapa rampasan kuasa dan pergolakan politik, sebelum negara itu diterima semula sepenuhnya ke dalam Komanwel pada September 2014 selepas pilihan raya tahun tersebut.[27]

Dalam diplomasi serantau, Fiji mempunyai kepentingan yang besar dalam isu lautan, pembangunan negara kepulauan kecil dan perubahan iklim. Negara ini ialah antara anggota pengasas Forum Kepulauan Pasifik dan mempengerusikan forum tersebut pada 2022.[12]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Resort pelancongan di Fiji dengan bangunan dan landskap tropika
Pelancongan merupakan antara sektor utama ekonomi Fiji.

Ekonomi Fiji merupakan antara ekonomi yang lebih pelbagai di negara-negara kepulauan Pasifik. Pelancongan mempunyai peranan utama, manakala kewangan dan insurans, pembuatan dan pertanian turut menjadi sektor penting.[12] Industri gula pula mempunyai kepentingan sejarah yang besar, khususnya dalam perkembangan ekonomi kolonial dan pembentukan masyarakat Indo-Fiji.[10]

Pandemik COVID-19 dan penutupan sempadan antarabangsa memberi kesan besar kepada ekonomi yang bergantung pada pergerakan pelawat. Pemulihan pelancongan kemudiannya menjadi antara pemacu utama pertumbuhan ekonomi. Menurut IMF, KDNK benar berkembang kira-kira 3.2% pada 2025, disokong oleh aliran pelancong, kiriman wang dan rangsangan fiskal.[4] IMF menganggarkan KDNK pada harga pasaran semasa sebanyak AS$6.041 bilion pada 2025, bersamaan kira-kira AS$6,508 seorang.[4]

Biro Statistik Fiji merekodkan 986,367 ketibaan pelawat pada 2025, manakala pendapatan pelancongan awal bagi tahun tersebut berjumlah FJ$2.8138 bilion.[3] Walaupun pemulihan pascapandemik kukuh, IMF menilai Fiji masih terdedah kepada kejutan luaran, bencana alam, kos tenaga, hutang awam yang tinggi serta kekangan infrastruktur dan tenaga kerja.[4]

Dari segi pembangunan manusia, nilai Indeks Pembangunan Manusia Fiji bagi 2023 ialah 0.731, meletakkannya pada kedudukan ke-111 daripada 193 negara dan wilayah dalam kategori pembangunan manusia tinggi.[6] Bank Dunia menganggarkan pekali Gini berdasarkan penggunaan per kapita pada 30.7 bagi 2019. Pemerhatian tersebut berasal daripada Kajian Pendapatan dan Perbelanjaan Isi Rumah 2019/20 dan kekal sebagai ukuran Gini terkini yang dikenal pasti dalam Poverty & Equity Brief Bank Dunia pada Oktober 2024.[5]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan terminal Lapangan Terbang Antarabangsa Nadi
Lapangan Terbang Antarabangsa Nadi ialah pintu masuk udara antarabangsa utama Fiji.

Oleh sebab Fiji terdiri daripada banyak pulau, rangkaian pengangkutannya bergantung pada gabungan penerbangan, jalan raya dan perhubungan laut. Lapangan Terbang Antarabangsa Nadi di Viti Levu ialah pintu masuk udara antarabangsa utama, manakala Lapangan Terbang Antarabangsa Nausori menyediakan perkhidmatan kepada kawasan Suva. Fiji Airports turut menguruskan 13 lapangan terbang domestik di pulau-pulau luar.[28]

Pengangkutan laut penting bagi pergerakan kargo dan hubungan antara pulau. Fiji Ports Corporation memiliki dan mengendalikan empat pelabuhan utama, iaitu Suva, Lautoka, Malau dan Levuka. Suva dan Lautoka ialah dua pelabuhan import dan eksport utama negara.[29]

Jaringan jalan raya paling luas terdapat di Viti Levu dan Vanua Levu, tempat kebanyakan pusat penduduk dan kegiatan ekonomi terletak. Jalan raya menghubungkan bandar utama, kawasan pertanian dan pelabuhan dengan lapangan terbang, sementara feri dan kapal penumpang menyediakan hubungan yang penting kepada banyak pulau yang tidak mempunyai sambungan jalan raya tetap.

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan masyarakat

[sunting | sunting sumber]

Bancian Penduduk dan Perumahan 2017 merekodkan 884,887 penduduk, meningkat daripada 837,271 orang pada bancian 2007.[8] Biro Statistik Fiji mengunjurkan jumlah penduduk sebanyak 902,623 orang pada 2026.[3]

Masyarakat Fiji berbilang etnik. Dua kelompok penduduk terbesar ialah masyarakat peribumi iTaukei dan masyarakat Indo-Fiji, di samping komuniti Rotuma serta penduduk daripada pelbagai latar Pasifik, Asia dan Eropah. Kehadiran masyarakat Indo-Fiji moden berkait rapat dengan penghijrahan pekerja kontrak India pada zaman penjajahan British.[10]

Taburan penduduk tidak seimbang antara pulau. Viti Levu menempatkan sebahagian besar penduduk negara serta kawasan metropolitan Suva dan pusat bandar utama di bahagian barat, manakala Vanua Levu merupakan pusat penduduk kedua terpenting. Pulau-pulau yang lebih kecil secara umumnya mempunyai penduduk yang jauh lebih sedikit.

Bahasa dan agama

[sunting | sunting sumber]

Bahasa Inggeris, bahasa iTaukei dan Hindi merupakan tiga bahasa rasmi Fiji.[2] Bentuk Hindi yang digunakan secara meluas dalam kehidupan harian dikenali sebagai Fiji Hindi atau Fiji Baat, yang berkembang daripada ragam bahasa yang dibawa oleh pekerja kontrak India.[2]

Perlembagaan 2013 digubal dalam bahasa Inggeris dan memperuntukkan terjemahan dalam bahasa iTaukei serta Hindi. Jika terdapat percanggahan antara terjemahan dengan teks bahasa Inggeris, teks bahasa Inggeris mengatasi.[16] Bahasa lain yang digunakan dalam masyarakat Fiji termasuk bahasa Rotuma, selain bahasa yang dibawa oleh komuniti pendatang.

Agama utama di Fiji ialah Kristian, Hinduisme dan Islam.[12] Corak keagamaan berkait rapat dengan sejarah dan kepelbagaian masyarakat negara, tetapi terdapat penganut daripada pelbagai tradisi dalam beberapa kelompok etnik.

Pendidikan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Kampus Statham Universiti Pasifik Selatan di Fiji
Kampus Statham Universiti Pasifik Selatan di Fiji.

Perlembagaan Fiji mengiktiraf hak kepada pendidikan dan menetapkan bahawa pendidikan rendah mesti merangkumi pengajaran bahasa iTaukei dan Fiji Hindi dalam bentuk perbualan kontemporari.[16] Bahasa Inggeris digunakan secara meluas sebagai bahasa pengantar dalam pendidikan lanjutan dan dalam banyak urusan rasmi.

Fiji mempunyai beberapa institusi pengajian tinggi yang berperanan pada peringkat kebangsaan dan serantau. Universiti Pasifik Selatan (USP), sebuah universiti serantau milik negara-negara anggota Pasifik, mempunyai kampus utama dan ibu pejabatnya di Kampus Laucala, Suva.[30] Universiti Kebangsaan Fiji pula ditubuhkan pada 2010 melalui penggabungan beberapa institusi pendidikan tinggi kerajaan yang lebih lama.[31]

Budaya

[sunting | sunting sumber]

Warisan

[sunting | sunting sumber]
Upacara kava tradisional Fiji sedang berlangsung
Upacara kava merupakan salah satu tradisi kebudayaan Fiji.

Budaya Fiji mencerminkan sejarah masyarakat peribumi iTaukei serta pengaruh Indo-Fiji, Rotuma dan komuniti lain yang menetap di kepulauan tersebut. Perbezaan bahasa, agama, muzik, makanan dan adat membentuk kehidupan kebudayaan negara yang pelbagai.[2]

Levuka merupakan tapak warisan Fiji yang mempunyai pengiktirafan antarabangsa. Bandar pelabuhan tersebut berkembang sebagai pusat perdagangan pada abad ke-19 dan menjadi ibu kota kolonial pertama. Bandar Pelabuhan Bersejarah Levuka dimasukkan ke dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO pada 2013 kerana landskap bandarnya menggambarkan pertemuan masyarakat peribumi dengan proses penjajahan Eropah di Pasifik.[14]

Suva berkembang selepas menggantikan Levuka sebagai ibu kota pada 1882 dan kini menjadi pusat politik, pendidikan dan kebudayaan utama negara. Bandar ini menempatkan institusi nasional dan serantau, termasuk kampus utama Universiti Pasifik Selatan.[30]

Sukan

[sunting | sunting sumber]
Pasukan Fiji dan Ireland bertanding dalam ragbi tujuh sebelah di Olimpik Paris 2024
Fiji menentang Ireland dalam acara ragbi tujuh sebelah lelaki pada Olimpik Paris 2024.

Ragbi ialah antara sukan paling menonjol di Fiji, khususnya ragbi tujuh sebelah. Pasukan lelaki Fiji mencipta sejarah pada Olimpik Rio 2016 apabila memenangi emas ragbi tujuh sebelah, sekali gus memperoleh pingat Olimpik pertama negara.[13]

Fiji mempertahankan kejuaraan lelaki pada Olimpik Tokyo 2020, yang diadakan pada 2021, dengan menewaskan New Zealand pada perlawanan akhir.[32] Pada Olimpik Paris 2024, pasukan itu memperoleh pingat perak selepas tewas kepada Perancis dalam perlawanan akhir, menamatkan rentetan kemenangan Olimpik lelaki Fiji yang bermula pada 2016.[33]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ "National Emblems" (dalam bahasa Inggeris). Embassy of the Republic of Fiji in Japan. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  2. 1 2 3 4 "HE President Ratu Wiliame Katonivere at the Opening of the 12th World Hindi Conference" (dalam bahasa Inggeris). Government of Fiji. 15 Februari 2023. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  3. 1 2 3 4 "Fiji Statistics at a Glance" (dalam bahasa Inggeris). Fiji Bureau of Statistics. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  4. 1 2 3 4 5 6 "IMF Executive Board Concludes 2026 Article IV Consultation with Fiji" (dalam bahasa Inggeris). International Monetary Fund. 29 Mei 2026. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  5. 1 2 Fiji: Poverty & Equity Brief (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). World Bank. Oktober 2024. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  6. 1 2 "Fiji". Data Futures Exchange (dalam bahasa Inggeris). United Nations Development Programme. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  7. 1 2 3 "Deputy PM & Minister for Finance Hon. Biman Prasad's Address at the National Blue Economy Workshop" (dalam bahasa Inggeris). Government of Fiji. 9 Mei 2024. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  8. 1 2 "Population and Demographic Indicators" (dalam bahasa Inggeris). Fiji Bureau of Statistics. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  9. 1 2 Denham, Tim; Bronk Ramsey, Christopher; Specht, Jim (2012). "Dating the appearance of Lapita pottery in the Bismarck Archipelago and its dispersal to Remote Oceania". Archaeology in Oceania (dalam bahasa Inggeris). 47 (1): 39–46. doi:10.1002/j.1834-4453.2012.tb00113.x.
  10. 1 2 3 4 Durgahee, Reshaad (2021). "Indentured Spaces: Fiji". The Indentured Archipelago: Experiences of Indian Labour in Mauritius and Fiji, 1871–1916 (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. m/s. 98–164. doi:10.1017/9781009058094.003.
  11. 1 2 3 4 "Our Story" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Republic of Fiji. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Fiji country brief" (dalam bahasa Inggeris). Department of Foreign Affairs and Trade, Australian Government. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  13. 1 2 "Fiji create history with Olympic gold" (dalam bahasa Inggeris). World Rugby. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  14. 1 2 3 "Levuka Historical Port Town" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  15. ↑ "Declaration—Republic of Fiji Decree 1987 No. 8" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Pacific Islands Legal Information Institute. 7 Oktober 1987. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  16. 1 2 3 4 5 "Constitution of the Republic of Fiji" (dalam bahasa Inggeris). WIPO Lex. 2013. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  17. 1 2 "Declaration of Results" (dalam bahasa Inggeris). Electoral Commission of the Republic of Fiji. 19 Disember 2022. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  18. ↑ "Fiji Climate Trends" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Fiji Meteorological Service. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  19. ↑ "Tropical Cyclone Seasonal Outlook" (dalam bahasa Inggeris). Fiji Meteorological and Hydrological Services. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  20. 1 2 3 4 "Fiji's System of Government" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Republic of Fiji. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  21. ↑ "Elections" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Republic of Fiji. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  22. ↑ "General Election Campaign Period Officially Commences" (dalam bahasa Inggeris). Electoral Commission of the Republic of Fiji. 25 Mei 2026. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  23. ↑ "EC and FEO Affirm Readiness Within Constitutional Timeline" (dalam bahasa Inggeris). Electoral Commission of the Republic of Fiji. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  24. ↑ "Fiji Government" (dalam bahasa Inggeris). Government of Fiji. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  25. ↑ "2017 Population and Housing Census: Release 3" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Fiji Bureau of Statistics. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  26. ↑ "Rotuma Act" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). FAOLEX. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  27. ↑ "Fiji" (dalam bahasa Inggeris). The Commonwealth. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  28. ↑ "Upgrading Fiji's international and outer island airports" (dalam bahasa Inggeris). Australian Infrastructure Financing Facility for the Pacific. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  29. ↑ "Fiji Ports Corporation Limited" (dalam bahasa Inggeris). Fiji Ports Corporation. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  30. 1 2 "Office of the Deputy Vice-Chancellor for Regional Campuses and Global Engagement" (dalam bahasa Inggeris). The University of the South Pacific. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  31. ↑ "Fiji National University Annual Report 2016" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Fiji National University. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  32. ↑ "Fiji retain Olympic rugby sevens title with victory over New Zealand" (dalam bahasa Inggeris). World Rugby. Dicapai pada 21 Ogos 2026.
  33. ↑ "France crowned men's rugby sevens Olympic champions in Paris" (dalam bahasa Inggeris). World Rugby. Dicapai pada 21 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiji&oldid=6934359"