Pergi ke kandungan

Wallis dan Futuna

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Wilayah Kepulauan Wallis dan Futuna
Territoire des îles Wallis et Futuna
Bendera Perancis
Bendera tidak rasmi Wallis dan Futuna
Bendera
Lambang tidak rasmi Wallis dan Futuna
Lambang tidak rasmi
Lagu kebangsaan: "La Marseillaise"
Peta Oceania yang menunjukkan kedudukan Wallis dan Futuna
Lokasi Wallis dan Futuna di Oceania
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Mata-Utu
13°17′S 176°11′B / 13.283°S 176.183°B / -13.283; -176.183
Bahasa rasmiPerancis
PemerintahKolektiviti seberang laut Perancis di bawah Perkara 74, dengan tiga kerajaan adat
Emmanuel Macron
• Prefek dan pentadbir kanan
Jean-François de Manheulle
• Presiden Perhimpunan Wilayah
Munipoese Muliakaaka
Badan perundanganPerhimpunan Wilayah Wallis dan Futuna
Status dalam Perancis
• Protektorat Perancis disatukan
1888
• Wilayah seberang laut
29 Julai 1961
• Kolektiviti seberang laut
28 Mac 2003
Keluasan
• Jumlah
142 km2 (55 bt2)
Populasi
• Bancian penduduk tahun 2023
11,151
• Kepadatan
78.5/km2 (203.3/sq mi)
Mata wangFranc CFP (XPF)
Zon waktuUTC+12:00 (WFT)
Kod panggilan+681
Kod ISO 3166WF
DPT internet.wf

Wallis dan Futuna (Jawi: واليس دان فوتونا; Perancis: Wallis-et-Futuna), yang nama rasminya dalam bahasa Perancis ialah Territoire des îles Wallis et Futuna, ialah sebuah kolektiviti seberang laut Perancis di Polinesia, Lautan Pasifik Selatan. Wilayah ini terdiri daripada dua kelompok pulau yang terpisah kira-kira 230 km, iaitu Wallis atau Uvea di timur laut serta Futuna dan Alofi di barat daya. Keseluruhan kawasan daratnya berkeluasan kira-kira 142 km², manakala Mata-Utu di Wallis merupakan ibu kota dan pusat pentadbirannya.[1]

Menurut banci 2023, Wallis dan Futuna mempunyai 11,151 penduduk, terdiri daripada 8,088 orang di Wallis dan 3,063 orang di Futuna.[2] Bahasa Perancis ialah bahasa rasmi pentadbiran, sementara bahasa Wallis dan bahasa Futuna merupakan dua bahasa Polinesia tempatan yang masih digunakan dengan meluas dan diajar dalam sebahagian sistem pendidikan.[3]

Kedudukan politik Wallis dan Futuna merupakan antara yang paling tersendiri dalam Republik Perancis. Undang-undang statutori 29 Julai 1961 mengekalkan tiga kerajaan adat, iaitu Uvea, Alo dan Sigave, di samping institusi republik. Pentadbir kanan yang juga prefek mewakili negara Perancis dan menjalankan kuasa eksekutif wilayah, sementara Perhimpunan Wilayah yang mempunyai 20 orang ahli menjalankan fungsi perundangan tempatan dalam bidang kuasa yang diberikan kepadanya.[4] Ekonominya sangat dipengaruhi oleh perbelanjaan awam, pekerjaan sektor awam, penggunaan isi rumah dan import, manakala penghijrahan keluar golongan muda telah menyumbang kepada kemerosotan penduduk sebanyak kira-kira satu perempat sejak 2003.[5][6]

Penamaan

[sunting | sunting sumber]

Nama tempatan bagi Pulau Wallis ialah Uvea atau ʻUvea. Nama "Wallis" diberikan bersempena kapten dan penjelajah British Samuel Wallis, yang menemui pulau tersebut pada 1767 semasa pelayarannya di Pasifik. Futuna dan Alofi pula pertama kali dicatat oleh pelayar Belanda Willem Schouten dan Jacob Le Maire pada 1616, yang menamakannya Kepulauan Hoorn.[1]

Nama Futuna berkaitan dengan nama Polinesia bagi pokok pesisir Barringtonia asiatica, yang dalam beberapa bahasa Austronesia mempunyai bentuk seasal dengan bentuk rekonstruksi Proto-Melayu-Polinesia *butun.[7] Bentuk seasal bagi nama pokok tersebut turut terdapat di beberapa wilayah lain dalam dunia Austronesia.

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Kedudukan dan bentuk muka bumi

[sunting | sunting sumber]
Peta yang menunjukkan Wallis, Futuna dan Alofi
Wallis dan Futuna terdiri daripada dua kelompok pulau yang terpisah kira-kira 230 km.

Wallis dan Futuna terletak di Pasifik Selatan, antara Fiji, Samoa dan Tonga. Fiji terletak kira-kira 280 km di barat daya Futuna, manakala Samoa terletak kira-kira 370 km di timur Wallis. Kedua-dua kelompok utama wilayah ini terpisah kira-kira 230 km.[1]

Pulau Wallis mempunyai keluasan kira-kira 77.9 km². Pulau gunung berapi yang rendah ini mempunyai bentuk muka bumi yang lebih landai berbanding Futuna, dengan titik tertingginya sekitar 151 m. Pulau utama dikelilingi sebuah lagun dan terumbu karang yang hampir berterusan, serta sejumlah pulau kecil di dalam lagun. Kawasan pedalamannya turut mempunyai beberapa tasik kawah gunung berapi.[1]

Permukaan Tasik Lalolalo yang dikelilingi hutan
Tasik Lalolalo, sebuah tasik kawah di Wallis.
Imej satelit Futuna di utara dan Alofi di selatan
Imej satelit Futuna dan Alofi.

Futuna dan Alofi terletak kira-kira 1.7 km antara satu sama lain dan mempunyai keluasan gabungan sekitar 64.3 km². Kedua-duanya lebih bergunung-ganang daripada Wallis dan tidak mempunyai lagun. Gunung Puke di Futuna, setinggi kira-kira 524 m, merupakan titik tertinggi wilayah ini.[1] Walaupun Alofi sering digambarkan sebagai tidak berpenghuni, banci 2023 merekodkan seorang penduduk di kampung Alofi, menjadikannya secara statistik mempunyai penduduk yang sangat kecil.[8]

Iklim dan bahaya alam

[sunting | sunting sumber]

Wallis dan Futuna mengalami iklim tropika maritim yang panas dan lembap sepanjang tahun. Perubahan suhu harian dan bermusim agak kecil, manakala hujan banyak dan litupan awan kerap berlaku. Suhu lazimnya berada dalam lingkungan sekitar 22 hingga 32 °C dan jumlah hujan tahunan melebihi 3,000 mm.[1][9] Seperti wilayah lain di Pasifik Selatan, Wallis dan Futuna boleh terjejas oleh siklon tropika, dengan musim siklon lazimnya berlangsung antara November dengan April.[10]

Futuna dan Alofi terletak berhampiran zon patahan tektonik Fiji Utara dan lebih terdedah kepada gempa bumi berbanding Wallis. Bentuk muka bumi Futuna yang curam turut meningkatkan risiko tanah runtuh, sementara gempa bumi bawah laut di rantau tersebut boleh menghasilkan tsunami.[1]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Penempatan awal dan masyarakat Polinesia

[sunting | sunting sumber]

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa Wallis dan Futuna dihuni oleh masyarakat Austronesia pada zaman prasejarah dan merupakan sebahagian daripada perkembangan awal budaya Lapita di Polinesia Barat. Penentuan tarikh penempatan terawal pernah menjadi bahan perbahasan arkeologi; satu penilaian terhadap tarikh radiokarbon oleh Christophe Sand meletakkan ketibaan manusia terawal di Wallis dan Futuna sekitar 900 hingga 800 SM.[11]

Tapak batu dan pokok kelapa di kubu Talietumu
Tapak Talietumu, sebuah kubu Tonga di Pulau Wallis.

Kedua-dua kelompok pulau kemudian membentuk sejarah politik yang berlainan. Uvea mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan Tonga, termasuk suatu zaman pengaruh dan penaklukan Tonga yang meninggalkan kesan pada bahasa, hierarki sosial, struktur ketua dan tapak pertahanan pulau tersebut. Futuna pula mengekalkan hubungan yang lebih rapat dengan Samoa di samping hubungan dengan Tonga dan kepulauan jiran lain.[12]

Hubungan Eropah dan penginjilan

[sunting | sunting sumber]

Pelayar Belanda Willem Schouten dan Jacob Le Maire menjadi orang Eropah pertama yang diketahui mencatat Futuna dan Alofi pada 1616. Samuel Wallis pula menemui Uvea pada 1767, dan nama keluarganya kemudiannya digunakan sebagai nama Eropah bagi pulau tersebut. Hubungan tetap dengan orang Eropah masih terhad sehingga kedatangan kapal penangkap ikan paus pada awal abad ke-19.[1]

Mubaligh Persatuan Maria atau Marist mula menetap di kepulauan tersebut pada 1837. Antara tokoh terpenting mereka ialah paderi Perancis Pierre Chanel, yang menjalankan misi di Futuna dan dibunuh pada 28 April 1841. Beliau kemudiannya dikanonkan oleh Paus Pius XII pada 1954 dan menjadi tokoh keagamaan yang amat penting di Futuna.[13]

Basilika Santo Pierre Chanel di Poï, Futuna
Basilika Santo Pierre Chanel di Poï, Futuna.

Protektorat Perancis

[sunting | sunting sumber]

Pada abad ke-19, hubungan antara ketua tempatan, mubaligh Katolik dan Perancis semakin rapat. Pada 1842, pihak berkuasa di Wallis dan Futuna secara berasingan menandatangani perjanjian yang meletakkan mereka di bawah perlindungan Perancis. Pengaturan protektorat berkembang secara beransur-ansur sepanjang dekad-dekad berikutnya sebelum protektorat Wallis dan Futuna disatukan secara rasmi pada 1888.[1]

Di bawah sistem protektorat, kerajaan adat terus mengurus sebahagian besar kehidupan masyarakat setempat, sementara seorang residen Perancis mewakili kuasa kolonial. Kedudukan Gereja Katolik juga menjadi sangat berpengaruh dalam pendidikan dan kehidupan sosial, satu warisan yang kekal ketara dalam institusi tempatan hingga kini.

Perang Dunia Kedua dan perubahan status

[sunting | sunting sumber]

Semasa Perang Dunia Kedua, Wallis dan Futuna menyertai Perancis Bebas pada Mei 1942.[14] Wallis kemudiannya menjadi pangkalan tentera Amerika Syarikat dalam kempen Pasifik. Kehadiran beberapa ribu anggota tentera Amerika antara 1942 dengan 1944 membawa pembangunan lapangan terbang, jalan dan infrastruktur lain serta perubahan ekonomi dan sosial yang besar. Futuna, sebaliknya, kekal jauh lebih terpencil daripada kegiatan ketenteraan tersebut.[15]

Pada 27 Disember 1959, satu referendum diadakan untuk menentukan hubungan masa depan kepulauan tersebut dengan Perancis. Sebanyak 94.37% pengundi memilih untuk menyertai Republik Perancis sebagai wilayah seberang laut. Keputusan itu dilaksanakan melalui Undang-undang No. 61-814 bertarikh 29 Julai 1961, yang menetapkan kerangka institusi yang masih menjadi asas pentadbiran Wallis dan Futuna.[1][4]

Semakan Perlembagaan Perancis pada 28 Mac 2003 mengklasifikasikan Wallis dan Futuna sebagai sebuah kolektiviti seberang laut di bawah Perkara 74. Walau bagaimanapun, statut khusus 1961 tidak digantikan, menyebabkan banyak ciri institusinya yang tersendiri terus berkuat kuasa.[16]

Politik dan pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Status perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Wallis dan Futuna ialah kolektiviti seberang laut Perancis di bawah Perkara 74 Perlembagaan Perancis. Walaupun undang-undang 1961 masih menggunakan sebutan statutori Territoire des îles Wallis et Futuna, kedudukannya dalam Perlembagaan sejak 2003 ialah sebagai kolektiviti seberang laut.[4][16]

Tidak seperti kebanyakan kolektiviti Perancis yang mempunyai badan eksekutif tempatan yang dipilih, kuasa eksekutif di Wallis dan Futuna masih dijalankan oleh wakil negara Perancis. Pentadbir kanan, yang juga memegang pangkat prefek, dilantik melalui dekri Presiden Republik dalam Majlis Menteri, mewakili negara Perancis, menjaga ketenteraman awam dan mengetuai pentadbiran wilayah.[4] Sejak November 2025, jawatan tersebut disandang oleh Jean-François de Manheulle.[17]

Undang-undang Perancis tidak semestinya berkuat kuasa secara automatik di Wallis dan Futuna. Dalam banyak bidang, prinsip kekhususan perundangan bermakna undang-undang dan peraturan kebangsaan hanya terpakai apabila pemakaiannya kepada wilayah tersebut dinyatakan secara khusus. Sebaliknya, perkara seperti pertahanan, hubungan luar, ketenteraman awam, keadilan, perbendaharaan, pendidikan serta dasar kesihatan tertentu kekal dalam bidang kuasa negara Perancis.[4]

Institusi wilayah dan perwakilan kebangsaan

[sunting | sunting sumber]

Perhimpunan Wilayah Wallis dan Futuna terdiri daripada 20 ahli yang dipilih untuk penggal lima tahun. Kerusi dibahagikan antara lima kawasan pilihan raya: enam bagi Mua, empat bagi Hahake, tiga bagi Hihifo, empat bagi Alo dan tiga bagi Sigave.[4] Penggal semasa berlangsung dari 2022 hingga 2027 dan presidennya pada 2026 ialah Munipoese Muliakaaka.[18]

Sebuah Majlis Wilayah turut wujud. Mengikut statut 1961, badan ini dipengerusikan oleh pentadbir kanan dan merangkumi tiga ketua adat serta tiga anggota lain yang dilantik oleh pentadbir kanan selepas mendapat persetujuan Perhimpunan Wilayah. Majlis tersebut memberikan pandangan mengenai perkara yang dibawa kepada Perhimpunan Wilayah dan menjadi salah satu titik pertemuan formal antara pentadbiran republik dengan sistem adat.[4]

Di peringkat kebangsaan, Wallis dan Futuna memilih seorang wakil ke Perhimpunan Kebangsaan Perancis dan seorang ahli Senat Perancis. Pada Ogos 2026, wakilnya di Perhimpunan Kebangsaan ialah Mikaele Seo, manakala Mikaele Kulimoetoke merupakan senator wilayah tersebut.[19][20]

Kerajaan adat dan pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan udara Mata-Utu dan kawasan pesisir
Mata-Utu, pusat pentadbiran wilayah dan pusat kerajaan adat Uvea.

Wallis dan Futuna tidak dibahagikan kepada komun. Sebaliknya, statut 1961 mewujudkan tiga bahagian pentadbiran wilayah, iaitu Uvea, Alo dan Sigave, yang sempadannya bertepatan dengan tiga kerajaan adat.[21] Bahagian-bahagian ini mempunyai keperibadian undang-undang dan menjalankan beberapa fungsi yang di Perancis metropolitan biasanya dilaksanakan oleh pihak berkuasa perbandaran, termasuk pendaftaran sivil, pengurusan daftar pemilih, kebersihan awam dan beberapa perkhidmatan tempatan.[22]

Uvea merangkumi seluruh Pulau Wallis dan terbahagi pula kepada tiga daerah adat, iaitu Hihifo, Hahake dan Mua. Futuna terbahagi antara kerajaan Alo dan Sigave, sementara Alo juga merangkumi Alofi. Raja-raja adat dipilih menurut aturan dan hubungan kekeluargaan tradisional, bukannya melalui pewarisan primogenitur secara automatik.[12]

Bahagian pentadbiran dan kerajaan adat Wallis dan Futuna
Bahagian Kerajaan adat Kawasan Pembahagian dalaman Ketua adat Penduduk 2023 Kerusi Perhimpunan Wilayah
Uvea Kerajaan Uvea Pulau Wallis Hihifo, Hahake dan Mua Lavelua Patalione Kanimoa 8,088 13
Alo Kerajaan Alo Selatan dan timur Futuna serta Alofi Kampung-kampung Alo Tuiagaifo; takhta kosong sejak 2022 1,875 4
Sigave Kerajaan Sigave Barat laut Futuna Kampung-kampung Sigave Keletaona Eufenio Takala 1,188 3

Angka penduduk dalam jadual berdasarkan banci 2023, manakala pengagihan kerusi ditetapkan oleh statut 1961.[2][4] Patalione Kanimoa masih menjalankan fungsi Lavelua Uvea dan Eufenio Takala fungsi Keletaona Sigave pada 2026. Alo tidak mempunyai raja sejak peletakan jawatan Lino Leleivai pada 2022; dalam urusan rasmi semasa, kerajaan tersebut diwakili oleh pegawai adatnya.[23][24]

Penduduk

[sunting | sunting sumber]

Perubahan demografi

[sunting | sunting sumber]

Banci 2023 merekodkan 11,151 penduduk, dengan 72.5% tinggal di Wallis dan selebihnya di Futuna. Jumlah ini merupakan penurunan 25.4% daripada kemuncak 14,944 penduduk pada 2003. Penurunan paling besar berlaku di Futuna, yang kehilangan 37.1% penduduknya antara 2003 dengan 2023, berbanding penurunan 19.7% di Wallis.[5]

Perubahan penduduk Wallis dan Futuna, 1969–2023[5]
Tahun Wallis Futuna Jumlah
1969 5,821 2,725 8,546
1976 6,019 3,173 9,192
1983 8,084 4,324 12,408
1990 8,973 4,732 13,705
1996 9,528 4,638 14,166
2003 10,071 4,873 14,944
2008 9,207 4,238 13,445
2013 8,584 3,613 12,197
2018 8,333 3,225 11,558
2023 8,088 3,063 11,151

Penyebab utama kemerosotan tersebut ialah penghijrahan keluar golongan muda untuk melanjutkan pelajaran atau bekerja, terutamanya ke New Caledonia dan Perancis metropolitan, digabungkan dengan penurunan kadar kelahiran. Kemerosotan penduduk yang berpanjangan turut mengubah struktur umur. Pada 2023, 30.6% penduduk berumur bawah 20 tahun, berbanding bahagian yang jauh lebih besar dua dekad sebelumnya, manakala 19.1% berumur 60 tahun ke atas. Umur median meningkat daripada 23 tahun pada 2003 kepada 38 tahun pada 2023.[5]

Dalam Wallis sendiri, banci 2023 merekodkan 3,343 penduduk di Hahake, 2,890 di Mua dan 1,855 di Hihifo.[25] Mata-Utu merupakan kampung tunggal terbesar, dengan 984 penduduk pada banci yang sama.[8]

Bahasa dan agama

[sunting | sunting sumber]

Bahasa Perancis digunakan dalam pentadbiran, pendidikan rasmi dan urusan undang-undang. Bahasa Wallis atau fakaʻuvea dan bahasa Futuna atau fakafutuna ialah bahasa tempatan daripada cabang Polinesia dalam keluarga bahasa Austronesia. Institusi wilayah mempunyai sebuah Akademi Bahasa Wallis dan Futuna yang terlibat dalam pemeliharaan, pengajaran dan pengembangan kedua-dua bahasa tersebut.[26] Penggunaan bahasa tempatan turut disepadukan dalam sebahagian pendidikan prasekolah dan sekolah rendah.[27]

Pemandangan udara Katedral Mata-Utu
Katedral Mata-Utu dilihat dari udara.

Gereja Katolik mempunyai pengaruh sejarah yang kuat sejak kegiatan mubaligh Marist pada abad ke-19. Statut 1961 menjamin kebebasan beragama serta penghormatan terhadap kepercayaan dan adat tempatan selagi tidak bercanggah dengan prinsip umum undang-undang Perancis.[4] Keuskupan Wallis dan Futuna merupakan sebahagian daripada struktur Gereja Katolik di Pasifik, dan Katedral Mata-Utu ialah antara bangunan keagamaan utama wilayah tersebut.

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Ekonomi Wallis dan Futuna berskala kecil dan sangat dipengaruhi oleh sektor awam. Pekerjaan kerajaan, perbelanjaan pentadbiran dan projek infrastruktur awam merupakan sumber penting kegiatan ekonomi, sementara sektor swasta dibatasi oleh jumlah penduduk yang kecil, keterpencilan geografi, kos pengangkutan yang tinggi dan pasaran tempatan yang terhad.[6]

Penggunaan isi rumah merupakan satu lagi pemacu utama kegiatan ekonomi. Wilayah ini bergantung pada import bagi sebahagian besar barangan pengguna dan peralatan, sementara pengeluaran makanan tempatan masih memainkan peranan dalam kehidupan isi rumah dan ekonomi tidak formal. Pertanian dan perikanan berskala kecil serta ternakan, khususnya babi, juga mempunyai kepentingan sosial dan adat yang tidak semestinya dicerminkan sepenuhnya dalam statistik pasaran.

Mata wangnya ialah franc CFP (XPF), mata wang yang turut digunakan di New Caledonia dan Polinesia Perancis dan dikeluarkan oleh Institut d'émission d'outre-mer (IEOM).

Menurut IEOM, ekonomi pada 2025 secara keseluruhan kekal positif tetapi rapuh. Inflasi tahunan purata ialah 2.8%, didorong terutamanya oleh kenaikan harga makanan sebanyak 5.7%. Pekerjaan sektor swasta meningkat 5.8%, manakala jumlah pekerja sektor awam menurun sedikit. Kegiatan pembinaan terus disokong oleh projek awam dan jumlah penumpang udara mencapai rekod 46,141 orang pada tahun tersebut.[28]

Kemerosotan dan penuaan penduduk merupakan cabaran struktur utama kepada ekonomi. Penghijrahan tenaga kerja muda mengecilkan pasaran buruh dan permintaan domestik, walaupun pemindahan kewangan awam dari Perancis dan perbelanjaan isi rumah terus menyokong kegiatan ekonomi.[6]

Kemudahan awam

[sunting | sunting sumber]

Pendidikan

[sunting | sunting sumber]

Pendidikan merupakan salah satu bidang yang diletakkan di bawah tanggungjawab negara Perancis melalui statut 1961.[4] Walau bagaimanapun, pendidikan sekolah rendah mempunyai susunan institusi yang luar biasa. Berdasarkan perjanjian dengan negara, sekolah rendah dikendalikan oleh Direktorat Pendidikan Katolik, sementara negara membiayai guru dan mengawasi pelaksanaan kewajipan persekolahan.[27]

Bahasa Wallis dan Futuna boleh digunakan dalam sebahagian pengajaran prasekolah dan aktiviti sekolah rendah, di samping perkembangan beransur-ansur penguasaan bahasa Perancis. Pendidikan menengah pula diselia oleh pihak pendidikan negara melalui vice-rectorat Wallis dan Futuna. Satu-satunya lycée negeri terletak di Wallis, sementara Futuna mempunyai kemudahan pendidikan menengah sehingga peringkat collège.[27]

Ketiadaan institusi pengajian tinggi berskala universiti di wilayah tersebut merupakan salah satu sebab ramai belia berpindah untuk melanjutkan pendidikan. Corak tersebut seterusnya menyumbang kepada penghijrahan keluar dan perubahan struktur umur penduduk.[5]

Kesihatan

[sunting | sunting sumber]

Perkhidmatan kesihatan disediakan terutamanya oleh Agensi Kesihatan Wallis dan Futuna (ADSWF), sebuah institusi awam yang bertanggungjawab terhadap dasar kesihatan dan penyediaan rawatan di wilayah tersebut. Tiada sektor perubatan swasta yang setara dengan amalan perubatan bebas di Perancis metropolitan, menjadikan agensi itu pengendali utama sistem kesihatan tempatan.[29]

ADSWF mengendalikan Hospital Sia di Wallis dan Hospital Kaleveleve di Futuna, di samping dispensari untuk rawatan primer. Kedua-dua tapak hospital mempunyai keseluruhan 60 katil dan tempat rawatan menurut maklumat semasa agensi. Pesakit yang memerlukan rawatan yang tidak tersedia secara tempatan boleh dipindahkan melalui pemindahan perubatan ke pusat kesihatan lain, termasuk di New Caledonia, Perancis metropolitan atau, dalam keadaan tertentu, Australia.[29]

Pengangkutan dan perhubungan

[sunting | sunting sumber]
Penumpang menaiki pesawat Twin Otter di Lapangan Terbang Hihifo untuk penerbangan ke Futuna
Penumpang menaiki pesawat Twin Otter di Lapangan Terbang Hihifo untuk penerbangan ke Futuna pada 2017.

Keterpencilan wilayah menjadikan penerbangan amat penting bagi pergerakan penumpang. Lapangan Terbang Hihifo di Wallis merupakan lapangan terbang antarabangsa wilayah tersebut, sementara Futuna mempunyai Lapangan Terbang Pointe Vele.[1] Aircalin mengendalikan hubungan antara Wallis dengan Nouméa di New Caledonia; laluan tersebut masih beroperasi pada Ogos 2026.[30]

Penerbangan antara Wallis dengan Futuna disediakan menggunakan pesawat kecil yang sesuai dengan landasan dan permintaan tempatan. Pada 2026, Air Oceania menyediakan penerbangan terus antara kedua-dua pulau menggunakan pesawat Twin Otter.[31]

Jalan raya merupakan bentuk pengangkutan darat utama di kedua-dua pulau berpenghuni. Pengangkutan laut digunakan terutamanya bagi barangan dan kegiatan perikanan, manakala pemisahan sekitar 230 km antara Wallis dengan Futuna menjadikan hubungan udara amat penting bagi pentadbiran, rawatan kesihatan dan perjalanan antara pulau.

Wallis dan Futuna menggunakan kod panggilan antarabangsa +681 dan domain Internet negara .wf. Zon waktunya ialah UTC+12:00, menjadikannya antara wilayah Perancis yang paling awal memasuki hari kalendar baharu.

Budaya

[sunting | sunting sumber]
Peserta dalam upacara kava tradisional di Wallis
Upacara kava di Wallis pada 2016.

Budaya Wallis dan Futuna merupakan sebahagian daripada dunia Polinesia, tetapi sejarah Uvea dan Futuna yang berbeza telah menghasilkan variasi bahasa, struktur adat dan tradisi tempatan. Sistem ketua dan kerajaan adat kekal memainkan peranan yang nyata dalam kehidupan masyarakat serta berinteraksi secara formal dengan pentadbiran Republik Perancis.[12]

Upacara kava merupakan salah satu unsur penting dalam protokol adat. Dalam majlis besar, ia boleh digabungkan dengan katoaga, iaitu perhimpunan yang melibatkan persembahan makanan, barangan adat dan bentuk pertukaran sosial lain. Tradisi ini terus digunakan dalam sambutan keagamaan, lawatan rasmi serta pertemuan antara pihak berkuasa politik dan adat.[32]

Penari wanita Wallis dan Futuna dalam sambutan wilayah
Penari semasa sambutan wilayah Wallis dan Futuna pada 2017.

Kraftangan tradisional merangkumi penghasilan tapa, tikar anyaman, hiasan tumbuhan dan barangan yang digunakan dalam pertukaran adat. Tarian dan muzik berkumpulan turut menjadi unsur penting dalam perayaan kampung, upacara agama dan acara awam. Adat, yang disebut dalam konteks tempatan sebagai sebahagian daripada aga'ifenua, bukan sekadar persembahan kebudayaan tetapi turut merangkumi hubungan kekeluargaan, kewajipan sosial, pemilikan tradisional dan kedudukan ketua.[12]

Katolik turut membentuk kalendar sosial dan budaya wilayah. Penghormatan terhadap Pierre Chanel sangat kuat khususnya di Futuna, tempat Basilika Santo Pierre Chanel di Poï memperingati mubaligh tersebut. Di Wallis, Katedral Mata-Utu dan istana diraja yang berdekatan merupakan pusat penting bagi upacara keagamaan, adat dan kenegaraan.

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Présentation générale" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. 17 Mac 2023. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  2. 1 2 "Populations légales des circonscriptions des îles Wallis et Futuna en 2023" (dalam bahasa Perancis). Insee. 29 Januari 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  3. ↑ "Signature de la convention relative à la formation et l'apprentissage des langues "W&F"" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. 11 Januari 2022. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "Loi n° 61-814 du 29 juillet 1961 conférant aux îles Wallis et Futuna le statut de territoire d'outre-mer". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. 29 Julai 1961. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  5. 1 2 3 4 5 Mehoba, Elsie (24 Oktober 2024). "À Wallis-et-Futuna, la population a diminué d'un quart en vingt ans" (dalam bahasa Perancis). Insee. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  6. 1 2 3 "Rapport annuel économique de Wallis-et-Futuna 2025" (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. 9 Julai 2026. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  7. ↑ Blust, Robert; Trussel, Stephen. "*butun: a shore tree: Barringtonia spp". Austronesian Comparative Dictionary (dalam bahasa Inggeris). Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  8. 1 2 "Populations légales des villages des îles Wallis et Futuna en 2023" (dalam bahasa Perancis). Insee. 29 Januari 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  9. ↑ "Les climats en outre-mer" (dalam bahasa Perancis). Météo-France. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  10. ↑ "Qu'est ce qu'un cyclone ?" (dalam bahasa Perancis). Météo-France. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  11. ↑ Sand, Christophe (2000). "La datation du premier peuplement de Wallis et Futuna : contribution à la définition de la chronologie Lapita en Polynésie occidentale". Journal de la Société des Océanistes (dalam bahasa Perancis). 111: 165–172. doi:10.3406/jso.2000.2132.
  12. 1 2 3 4 "Culture et patrimoine" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  13. ↑ "In occasione della canonizzazione dei Santi: Pietro Chanel, Gaspare del Bufalo, Giuseppe Pignatelli, Domenico Savio, Maria Crocifissa Di Rosa" (dalam bahasa Itali). Takhta Suci. 12 Jun 1954. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  14. ↑ "1942, un tournant ?" (dalam bahasa Perancis). Kementerian Angkatan Tentera Perancis. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  15. ↑ "Contribution à l'élaboration d'un Plan pluriannuel de développement du secteur primaire" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Territoire des îles Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  16. 1 2 "Organisation institutionnelle" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  17. ↑ "Préfet" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogas 2026. Check date values in: |access-date= (bantuan)
  18. ↑ "Munipoese MULIAKAAKA" (dalam bahasa Perancis). Assemblée Territoriale de Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  19. ↑ "M. Mikaele Seo - Wallis-et-Futuna" (dalam bahasa Perancis). Assemblée nationale. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  20. ↑ "M. Mikaele KULIMOETOKE, sénateur des Iles Wallis et Futuna" (dalam bahasa Perancis). Sénat. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  21. ↑ "Statut 1961" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  22. ↑ "Circonscription d'Uvéa" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  23. ↑ "Conseil du Territoire le 21 avril 2026" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. 21 April 2026. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  24. ↑ "Municipales 2026 : Wallis-et-Futuna, Saint-Martin, Saint-Barthélemy… Pourquoi aucun vote n'a eu lieu dans certaines îles françaises ?". Le Parisien (dalam bahasa Perancis). 16 Mac 2026. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  25. ↑ "Populations légales des districts des îles Wallis et Futuna en 2023" (dalam bahasa Perancis). Insee. 29 Januari 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  26. ↑ "Académie des langues de Wallis et Futuna" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  27. 1 2 3 "Rapport sur l'évolution du statut des enseignants du premier degré de Wallis et Futuna" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Ministère de l'Éducation nationale. 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  28. ↑ "L'économie de Wallis-et-Futuna en 2025" (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. 29 Mei 2026. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  29. 1 2 "Présentation" (dalam bahasa Perancis). Agence de Santé de Wallis et Futuna. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  30. ↑ "Informations de vols et actualités utiles en temps réel" (dalam bahasa Perancis). Aircalin. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  31. ↑ "Services" (dalam bahasa Perancis). Air Oceania. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
  32. ↑ "Les reliques de Saint Pierre Chanel" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État et du Territoire à Wallis et Futuna. 3 Mei 2022. Dicapai pada 25 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Wallis_dan_Futuna&oldid=6939760"