Arypiprazol
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||
| bezbarwne kryształy w postaci płatków (po krystalizacji z etanolu)[1] | |||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C23H27Cl2N3O2 | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
448,39 g/mol | ||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Arypiprazol – organiczny związek chemiczny, lek neuroleptyczny drugiej generacji stosowany w leczeniu schizofrenii i epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I oraz w zapobieganiu nowym epizodom maniakalnym u pacjentów, u których występują głównie epizody maniakalne i którzy odpowiadają na leczenie arypiprazolem. Lek został wynaleziony w roku 1995 przez Otsuka Pharmaceutical Co., a dystrybutorem leku w Stanach Zjednoczonych i Europie jest Bristol-Myers Squibb.
Mechanizm działania
[edytuj | edytuj kod]Arypiprazol działa jako częściowy agonista receptorów dopaminergicznych D2 i serotoninergicznych 5-HT1A. Jest również antagonistą receptora serotoninergicznego 5-HT2A oraz receptora dopaminergicznego D3[5].
Wskazania do stosowania
[edytuj | edytuj kod]Lek znajduje zastosowanie w leczeniu objawów schizofrenii u dorosłych i młodzieży powyżej 15 roku życia, leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu 1 i w leczeniu podtrzymującym (zapobieganie nowym epizodom maniakalnym) u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową, u których występują głównie epizody manii[potrzebny przypis].
Przeciwwskazania
[edytuj | edytuj kod]Przeciwwskazaniem jest stwierdzona nadwrażliwość na arypiprazol.
Środki ostrożności
[edytuj | edytuj kod]- Preparatu zarejestrowanego do obrotu na terenie Polski, przeznaczonego do podania domięśniowego[6] nie wolno podawać dożylnie lub podskórnie.
- Ze względu na ryzyko zachowań samobójczych, szczególnie ostrożnie stosować u pacjentów z grup dużego ryzyka.
- Ostrożnie stosować u pacjentów z:
- zawałem serca lub chorobą niedokrwienną w wywiadzie
- niewydolnością serca lub zaburzeniami przewodzenia
- chorobą naczyń mózgu,
- stanami predysponującymi do niedociśnienia (odwodnienie, zmniejszenie objętości krwi krążącej i leczenie lekami przeciwnadciśnieniowymi)
- nadciśnieniem
- wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
- ryzykiem wystąpienia zachłystowego zapalenia płuc
- ciężką niewydolnością wątroby
- napadami drgawek
- cukrzycą lub czynnikami jej wystąpienia.
- Jeśli wystąpią objawy świadczące o złośliwym zespole neuroleptycznym należy przerwać leczenie wszystkimi przeciwpsychotycznymi produktami leczniczymi.
- Arypiprazol należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów, u których w przeszłości występowały napady drgawek.
- Z powodu zwiększonej śmiertelności oraz ryzyka występowania niepożądanych zdarzeń mózgowonaczyniowych arypiprazol nie jest wskazany w leczeniu pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją.
- Jedyny preparat doustny zarejestrowany w Polsce[6] zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadką, wrodzoną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (czyli nietolerancją laktozy) lub zaburzeniami wchłaniania glukozy–galaktozy.
- Arypiprazol nie może być stosowany w ciąży, chyba że spodziewane korzyści wyraźnie przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Pacjentki nie powinny karmić piersią podczas jego stosowania.
- Pacjenci powinni zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń mechanicznych do czasu oceny indywidualnej reakcji na lek.
Interakcje
[edytuj | edytuj kod]Ze względu na antagonistyczne działanie na receptor adrenergiczny α1, arypiprazol może nasilać działanie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych. Ostrożnie stosować z lekami, które powodują wydłużenie odstępu QT lub zaburzenia elektrolitowe. Podczas jednoczesnego stosowania arypiprazolu i silnych inhibitorów CYP2D6 (chinidyna, fluoksetyna, paroksetyna) lub silnych inhibitorów CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol, inhibitory proteazy HIV) dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć o około połowę. Dawkę arypiprazolu należy podwoić, gdy jednocześnie podaje się go z silnymi induktorami CYP3A4 (karbamazepina, ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, fenobarbital, prymidon, efawirenz, newirapina i ziele dziurawca). Arypiprazol nie jest metabolizowany przez enzymy z grupy CYP1A, dlatego nie jest konieczne stosowanie specjalnych dawek u palaczy tytoniu[potrzebny przypis].
Działania niepożądane
[edytuj | edytuj kod]- bezsenność, niepokój, lęk, senność
- akatyzja, depresja
- nudności, wymioty, niestrawność, zaparcia
- ból głowy
- zaburzenia pozapiramidowe, drżenie
- nieostre widzenie
- zwiększone wydzielanie śliny, suchość w jamie ustnej
- tachykardia, ortostatyczne spadki ciśnienia
- złośliwy zespół neuroleptyczny
- późne dyskinezy
- zwiększona śmiertelność u pacjentów z otępieniem, hiperglikemią i cukrzycą w podeszłym wieku.
- zachowania impulsywne[potrzebny przypis]
Dawkowanie
[edytuj | edytuj kod]Maksymalna dawka dobowa arypiprazolu wynosi 30 mg (we wszystkich postaciach).
- Postać leku w formie tabletek[7]
- Dorośli:
- Schizofrenia: zalecana dawka początkowa to 10 lub 15 mg/dobę z dawką podtrzymującą 15 mg/dobę. Lek należy podawać raz na dobę o stałej porze, niezależnie od posiłków.
- Epizody maniakalne: zalecaną dawką początkową jest 15 mg podawane w schemacie raz na dobę, niezależnie od posiłków jako monoterapia lub w leczeniu skojarzonym. U niektórych pacjentów może być korzystne zastosowanie większej dawki.
- Młodzież powyżej 15. roku życia:
- Schizofrenia: 10 mg/dobę podawane w schemacie raz na dobę, niezależnie od posiłków. Leczenie powinno być rozpoczęte od dawki 2 mg przez 2 dni, stopniowo zwiększanej do 5 mg przez kolejne 2 dni, aż do osiągnięcia zalecanej dawki dobowej wynoszącej 10 mg. W przypadkach gdzie zwiększenie dawki jest właściwe, kolejne zwiększone dawki należy podawać, zwiększając jednorazowo o 5 mg.
- Dorośli:
- Postać leku w formie iniekcji domięśniowej
- Preparat stosuje się w mięsień naramienny lub głęboko w mięsień pośladkowy wielki z ominięciem obszarów otłuszczonych.
- Dawka początkowa wynosi 9,75 mg w pojedynczym wstrzyknięciu. Skuteczna dawka wynosi 5,25–15 mg podana jako pojedyncze wstrzyknięcie. Nie należy podawać więcej niż 3 wstrzyknięcia na dobę.
- Leczenie arypiprazolem w postaci roztworu do wstrzykiwań należy odstawić tak szybko, jak jest to klinicznie uzasadnione i należy rozpocząć stosowanie leku w postaci doustnej.
Preparaty
[edytuj | edytuj kod]Preparaty arypiprazolu dopuszczone do obrotu w Polsce (stan na sierpień 2026)[8]: Abilify, Abilium, Apiprax, Apra, Aribit, Aricogan, Aripilek, Aripiprazole, Arpixor, Aryfrenix, Arypiprazol, Aryzalera, Asduter, Explemed, Tractiva.
Synteza
[edytuj | edytuj kod]Arypiprazol można otrzymać w wyniku trzech kolejnych reakcji alkilowania wychodząc z 2,3-dichloroaniliny[9]:
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 776. Aripiprazole, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, Maryadele J. O’Neil (red. nacz.), wyd. 15, Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2013, s. 136, ISBN 978-1-84973-670-1, OCLC 825559753 (ang.).
- ↑ Aripiprazole, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 60795 [dostęp 2026-08-06] (ang.).
- 1 2 3 4 Arypiprazol [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 marca 2025, numer katalogowy: SML0935 [dostęp 2026-08-10].
- ↑ Aripiprazole, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01238 [dostęp 2026-08-06] (ang.).
- ↑ Stephen M. Stahl, Podstawy psychofarmakologii. Leki przyciwpsychotyczne i normotymiczne, Gdańsk: Via Medica, 2007, ISBN 978-83-60945-42-1.
- 1 2 Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [online] [dostęp 2012-01-02] [zarchiwizowane z adresu 2011-10-27].
- ↑ Abilify, arypiprazol. Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa. [PDF], London: European Medicines Agency, 2009 [zarchiwizowane 2011-11-06].
- ↑ Aripiprazolum, [w:] Rejestr Produktów Lecznicznych [online], Ministerstwo Zdrowia [dostęp 2019-02-03], wynik wyszukiwania po nazwie powszechnie stosowanej.
- ↑ Yasuo Oshiro, Seiji Sato, Nobuyuki Kurahashi, Carbostyril derivatives, patent US 5006528A, 9 kwietnia 1991.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Marek Jarema, Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji, „Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii”, 3, 2008, s. 177–182 [zarchiwizowane 2018-04-02].
- Marek Jarema, Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji, „Medycyna Praktyczna – Psychiatria”, 1/2008, s. 31–36.
- Steven J. Edwards, Christopher J. Smith, Tolerability of atypical antipsychotics in the treatment of adults with schizophrenia or bipolar disorder: a mixed treatment comparison of randomized controlled trials, „Clinical Therapeutics”, 31 Part 1, 2009, s. 1345–1359, DOI: 10.1016/j.clinthera.2009.07.004, PMID: 19698898 (ang.).
- Masa’il Greenaway, Dean Elbe, Focus on Aripiprazole: A Review of its use in Child and Adolescent Psychiatry, „Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry”, 18 (3), 2009, s. 250–260, PMID: 19718428, PMCID: PMC2732733 (ang.).
- Subin Park, Hanik K. Yoo, Soon-Ho Choi, Hee-Ryung Wang, Chang-Yoon Kim, An open-label study of the efficacy and tolerability of aripiprazole for children and adolescents with tic disorders, „The Journal of Clinical Psychiatry”, 68 (7), 2007, s. 1088–1093, DOI: 10.4088/JCP.v68n0717, PMID: 17685747 (ang.).
- Pharmindex. Kompendium leków, Warszawa: UBM Medica Polska, 2011, s. 1280, ISBN 978-83-62078-02-8.
- Małgorzata Rzewuska, Leczenie zaburzeń psychicznych, wyd. 3, Warszawa: PZWL, 2006, s. 203, ISBN 83-200-3354-3.
