Önerge

Önerge, parlamenter usulde bir müzakereci meclis üyesinin, meclisin belirli bir eylemde bulunması yönünde sunduğu resmi bir tekliftir. Bunlar arasında kanun teklifleri, bütçe önergeleri, ek bütçe önergeleri ve dilekçe önergeleri yer alabilir.

Bir müzakereci mecliste sunulabilecek olası önergeler, Robert Kuralları (Robert's Rules of Order); Parlamenter Usulün Standart Kodu (The Standard Code of Parliamentary Procedure) veya Lord Citrine'in The ABC of Chairmanship adlı eseri gibi, doğru parlamenter usulü ayrıntılarıyla açıklayan ve önceden üzerinde anlaşmaya varılmış bir kaynak kitap tarafından belirlenir. Önergeler, dünya genelindeki neredeyse tüm yasama organlarında işlerin yürütülmesinde kullanıldığı gibi, birçok kilise meclisi, şirket yönetim kurulu ve kardeşlik kuruluşu toplantılarında da kullanılır.

Önergeler, meclisin gündemine yeni bir iş getirebileceği gibi, üzerinde görüşülen bir teklifle ilgili usul adımları atılmasına veya başka eylemler gerçekleştirilmesine (örneğin teklifin başka bir zamana ertelenmesine) ya da meclisin kendisine yönelik (örneğin oturuma ara verilmesi gibi) çok sayıda başka tekliften de oluşabilir.

Amaç

Önerge, bir üyenin bir şey yapmak için sunduğu resmi bir tekliftir. Önergeler, meclislerde grup karar alma mekanizmasının temelini oluşturur. Grubun neye karar verileceği üzerine odaklanmasını sağlarlar.

Robert Kuralları'na göre, genel olarak bir önerge, bir eylemde bulunacak veya bir görüş ifade edecek şekilde ifade edilmelidir. Robert Kuralları, hiçbir şey yapılmadan da aynı sonuç elde edilebilecekse, bir şeyin "yapılmaması" yönünde bir önerge verilmemesi gerektiğini belirtir. Meclisin o yasayı yapmamayı istememesi durumunda, bu tür bir "yapmama" önergesi kafa karışıklığına yol açabilir.

Önergelerin işleme alınma süreci

Önergelerin işleme alınma süreci, kullanılan önergeye ve yürürlükteki içtüzük kurallarına bağlı olarak genellikle şu adımları içerir:

1. Bir üye söz alır ve bir önerge verir.
2. Başka bir üye önergeyi destekler (sözlü olarak katılır).
3. Başkan önergeyi genel kurula sunar (okur/ilan eder).
4. Üyeler önerge üzerinde müzakere eder (tartışır).
5. Başkan önergeyi oylamaya sunar.
6. Başkan oylama sonuçlarını ve önergeye ne olduğunu (kabul/ret) açıklar.

Önerge sunulması

Mustafa Kemal Atatürk'ün, CHP'nin 4. Kurultayı'nda Tüzük değişikliği önerisi verdiğine dair gazete manşeti

Bir önerge, kurulun tamamının değerlendirmesine sunulmak üzere kurulun bir üyesi tarafından teklif edilir. Genel olarak, önergeyi sunan kişinin (önerge sahibi) öncelikle başkan tarafından konuşma hakkına sahip olarak tanınması gerekir; bu işleme söz alma denir.

Önerge sahibi söz hakkını aldıktan sonra, normalde "Teklif ediyorum ki..." veya "Önerge veriyorum ki..." ifadesiyle önergesini belirtir. Örneğin, bir toplantıda bir üye, "Grubun Vikipedi'ye 5 lira bağışta bulunmasını teklif ediyorum" diyebilir.

Bir önerge sözlü olarak sunulmak yerine yazılı olarak da verilebilir; bu durumda buna önerge taslağı veya karar tasarısı denir. Önerge yazılı ise, önerge sahibi "Kürsüdeki karar tasarısını teklif ediyorum" veya "Aşağıdaki karar tasarısını sunuyorum" diyerek metni okur.

Genel olarak, önerge sunulduktan sonra meclis tarafından değerlendirilmesi, yalnızca kurulun bir başka üyesinin önergeyi derhal desteklemesi halinde gerçekleşir.

Başkan önergeyi genel kurula sunup ilan ettikten sonra, önerge artık meclise ait olur ve önerge sahibi meclisin rızası olmadan üzerinde değişiklik yapamaz veya önergesini geri çekemez.

Ön bildirim

Ön bildirim, bir önergenin bir müzakereci meclisin gelecekteki bir toplantısında sunulacağına dair yapılan duyurudur. Ön bildirim iki yoldan biriyle verilebilir: Bir üye bunu ya meclis toplantısında duyurur (bu durumda sekreter bunu tutanaklara kaydeder) ya da toplantı dışında sekretere bildirir. Her iki durumda da sekreter, bir sonraki toplantı çağrısına önergenin metnini ekler ve buna genellikle önergeyi sunmayı amaçlayan kişinin adı eşlik eder.

Bazı önergeler (özellikle özel içtüzük kurallarını kabul etme veya değiştirme, daha önce kabul edilmiş bir şeyi iptal etme, yürürlükten kaldırma, hükümsüz kılma veya değiştirme, bir kurultaydaki daimi kuralları değiştirme, bir komisyonu lağvetme ve daha önce planlanmış bir etkinliği veya eylemi erteleme önergeleri) ön bildirim verilmemişse meclisten daha zor geçer. Genelde ön bildirim verilmediği takdirde, tüm üye tam sayısının salt çoğunluğu veya üçte iki oy oranı aranır. Bu kural, toplantıda hazır bulunmayan üyelerin haklarını korumayı amaçlar. Bazen, bildirimi daha önce yapılmış bir önergeyi sunarken üye, tüm metni yüksek sesle okumak yerine sadece "Adıma kayıtlı olan önergeyi teklif ediyorum" der.

Önergelerin sınıflandırılması

Farklı önerge türleri mevcuttur. Robert'ın Usul Kuralları Güncellenmiş Baskısı (RONR) önergeleri beş sınıfa ayırır:

1. Asli önergeler: Üzerinde görüşülen başka bir önerge yokken meclisin gündemine bir iş getiren önergelerdir. En yaygın önerge türüdür.
2. Yardımcı önergeler: Üzerinde görüşülmekte olan asli önergeyi etkileyen (değişiklik, erteleme gibi) önergelerdir.
3. İmtiyazlı önergeler: Gündemdeki işi kesse bile derhal ele alınması gereken acil konularla ilgili önergelerdir.
4. Arızi önergeler: Eldeki iş ile farklı şekillerde ilişkili olan (usul itirazı gibi) önergelerdir.
5. Bir konuyu yeniden meclis gündemine getiren önergeler
6. Parlamentonun görüş veya irade beyanı niteliğindeki önergeler

2, 3 ve 4. sınıflar toplu olarak "tali önergeler" olarak adlandırılır.

Parlamenter Usulün Standart Kodu (The Standard Code of Parliamentary Procedure), beşinci sınıfı "Yenileyici Asli Önergeler" başlığı altında bir asli önerge türü olarak ele alır.

Mason's Manual of Legislative Procedure (Mason'ın Yasama Usulleri El Kitabı) da önergeler için benzer bir sınıflandırmaya sahiptir.

Amerika Birleşik Devletleri Senatosu ve Temsilciler Meclisi, sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri Senatosu Daimi Kuralları ve Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi usulleri içinde öngörüldüğü şekilde kendilerine özgü uzmanlaşmış önergelere sahiptir.

Parlamentoların da kendilerine has özel önergeleri bulunur.

Hindistan Parlamentosu'nda önergeler genel olarak üç kategoriye ayrılır:

1. Esas Önerge
2. İkame Önerge
3. Tali Önerge; kendi içinde tamamlayıcı önerge, yerine geçen önerge ve değişiklik önergesi (tadilat) olarak alt sınıflara ayrılır.

Asli önerge

Asli önerge, bir işi veya konuyu meclisin gündemine getiren önergedir. Asli önergeler, genel kurulda görüşülmekte olan başka bir önerge bulunmadığı anlarda verilir. Asli önerge gündemdeyken herhangi bir tali, arızi veya imtiyazlı önerge sunulabilir ve çoğu durumda bu önergelerin kabul edilmesi, meclisin asli önergeyi değerlendirme biçimini etkiler.

Daha resmi bir usul istendiğinde asli önerge, her zaman yazılı olarak sunulan bir karar tasarısı şeklinde verilebilir. Arka plan bilgilerini veya önerilen eylemin gerekçesini açıklayan birkaç paragraftan oluşan bir başlangıç kısmı genellikle metne dahil edilir ancak bu zorunlu değildir.

Normal şartlarda bu önerge, yeni bir konuyu esaslı bir soru olarak gündeme getirir ki bu durumda buna özgün asli önerge de denir. Bunun dışındaki durumlar ise arızi asli önerge olarak adlandırılır; bir komisyonun tavsiyelerinin kabul edilmesi, daha önce toplantı yeter sayısı olmadan atılmış bir adımın onaylanması, önceden alınmış bir kararın iptali veya gündemde başka bir asli önerge yokken oturuma ara verilmesi ya da kapatılması bu türün örneklerindendir. Özgün asli önergelerin aksine, arızi asli önergelere karşı sorunun görüşülmesine itiraz gerekçesi ileri sürülemez.

Tali önerge

Tali önerge, bir müzakereci meclisin asli önergenin kendisini oylamadan önce (veya onun yerine) doğrudan o asli önergeyi ele almak, değiştirmek ya da karara bağlamak için kullandığı bir önerge türüdür. Her tali önerge, asli önergeden daha yüksek, imtiyazlı önergelere göre ise daha düşük bir öncelik sırasına sahiptir ve ilgili arızi önergelere tabi olur. Bazı tali önergeler diğer belirli tali, arızi veya imtiyazlı önergelere de uygulanabilir.

Robert Kuralları (Robert's Rules of Order Newly Revised) yedi tali önerge tanımaktadır. En düşükten en yükseğe öncelik sırasına göre bu önergeler şunlardır:

1. Süresiz erteleme önergesi — asli önergenin kendisi hakkında doğrudan bir oylama yapmaksızın, o birleşimin geri kalanı için değerlendirilmesini sonlandırmak.
2. Değişiklik önergesi (tadilat) — asli önerge üzerinde değişiklik yapmak (diğer bazı önergelere de uygulanabilir).
3. Komisyona havale önergesi — asli önergeyi ve bekleyen diğer tali önergeleri değerlendirilmek üzere bir komisyona göndermek.
4. Belirli bir zamana erteleme önergesi — asli önergenin ve bekleyen diğer tali önergelerin görüşülmesini geciktirmek.
5. Müzakere sınırlarını belirleme veya uzatma önergesi — önceden kabul edilmiş olan konuşma sayısını veya süre sınırlarını değiştirmek.
6. Yeterlik önergesi — müzakereyi kapatmak, başka bir değişiklik önergesi verilmesini engellemek ve derhal oylamaya geçmek (herhangi bir önergeye veya bekleyen önergeler serisine uygulanabilir).
7. Masaya bırakma önergesi — daha acil bir işin derhal görüşülmesine olanak tanımak amacıyla asli önergenin ve bekleyen tali önergelerin değerlendirilmesini geçici olarak askıya almak.

Parlamenter Usulün Standart Kodu (The Standard Code of Parliamentary Procedure) ise şu noktalarda farklılık gösterir:

• Süresiz erteleme önergesi bu kodda yer almaz; bunun yerine geçici erteleme veya masaya bırakma önergesi kullanılır.
• Yeterlik önergesi bunun yerine "Müzakereyi Kapatma Önergesi" olarak adlandırılır.

İmtiyazlı önerge

İmtiyazlı önerge, çok önemli veya acil meseleleri ilgilendirdiği için olağan gündem maddelerine karşı öncelik hakkı tanınan bir önergedir. Bu tür önergeler üzerinde müzakere yürütülemez; ancak imtiyaz talepleri veya soruları söz konusu olduğunda başkan, üyelerden ilgili gerçekleri öğrenme ihtiyacı duyabilir.

Robert Kuralları'na göre, öncelik sırasına göre en yüksekten en düşüğe imtiyazlı önergeler şunlardır:

1. Gündemde başka bir soru varken, bir sonraki oturum veya birleşimin zamanını belirleme önergesi.
2. Oturumu kapatma (dağılma) önergesi (eğer nitelikli değilse veya kapanma meclisin tamamen feshine yol açmıyorsa).
3. Gündemde başka bir soru varken, oturuma ara verme önergesi.
4. İmtiyaz sorusu/talebi yöneltme (meclisin veya üyenin hak ve güvenliğiyle ilgili acil durumlar).
5. Günün gündem maddelerinin okunmasını talep etme (gündeme çağrı).

Parlamenter Usulün Standart Kodu, sonraki oturum zamanını sabitleme önergesini listeden çıkarır ve bunun yerine oturumu kapatma önergesinin zaman bakımından değiştirilebileceğini öngörür. Bu kitap ayrıca, planlanan gündem akışına uyulmaması durumunda herhangi bir üyenin usul yönünden itirazda (point of order) bulunabileceği gerekçesiyle gündeme çağrı önergesine de yer vermez.

Arızi önerge

Arızi önerge, asli önergeyle ve diğer parlamenter önergelerle değişen şekillerde ilişkili olan bir önerge türüdür.

Robert Kuralları, şu önergeleri arızi önergeler olarak listeler: Başkanın kararına itiraz önergesi, madde madde veya sırayla değerlendirme önergesi, sorunun kısımlara ayrılması önergesi, meclis sayımı veya oylama biçimi talebi, aday göstermeyle ilgili önergeler, oylama yöntemleri ve sandıklarla ilgili önergeler, sorunun görüşülmesine itiraz gerekçesi, usul yönünden itiraz, bir görevden muaf tutulma talebi, içtüzük kurallarının askıya alınması önergesi ile çeşitli soru ve talepler (parlamenter soru/bilgi edinme talebi, bir önergeyi geri çekme veya değiştirme izni talebi, belgelerin okunması talebi ve diğer imtiyaz talepleri). Arızi önergelerin büyük bir kısmı üzerinde müzakere yürütülemez.

İmtiyazlı ve tali önergelerin aksine, arızi önergelerin kendi aralarında bir öncelik sırası yoktur. Doğdukları ve beklemekte olan soruna karşı önceliğe sahiptirler. Bazı arızi önergeler yalnızca belirli zamanlarda veya belirli koşullar altında meşru kabul edilir. Örneğin, bir sorunun görüşülmesine yönelik itiraz ancak o konuda henüz hiçbir müzakere başlamamışsa ileri sürülebilir.

Bir konuyu yeniden meclis gündemine getiren önergeler

Bir konuyu yeniden meclis gündemine getiren önergeler, daha önce bir şekilde karara bağlanmış, sonuçlandırılmış veya ertelenmiş bir sorunun yeniden değerlendirilmesi amacıyla kullanılan önerge türleridir.

Robert Kuralları, kabul edilmeleri veya sunulmaları halinde bu sınıfa adını veren işlevi yerine getirdikleri için dört önergeyi bu başlık altında toplar: Masadan kaldırma önergesi, Önceden kabul edilmiş bir kararı iptal etme veya değiştirme önergesi, Komisyonu görevden alma/konuyu geri alma önergesi ve Yeniden görüşme önergesi. Yeniden görüşme önergesi hariç, bu önergelerin tamamı birer asli önergedir ve yalnızca meclis gündeminde bekleyen başka bir iş yokken verilebilirler.

Parlamenter Usulün Standart Kodu, "geri getiren" beş önergeyi asli önergelerin bir alt sınıfı olarak kabul eder ancak bunları "Düzeltici Asli Önergeler" başlığı altında listeler: Önceki bir eylemi değiştirme, tasdik etme (onaylama), yeniden görüşme, iptal etme ve görüşmeye devam etme. Bu kitap, iptal etme ile önceden kabul edilmiş bir şeyi değiştirme önergelerini iki ayrı form olarak ele alır. Ayrıca, meclise daha önce komisyona havale edilmiş bir konuyu geri çekme yetkisi tanıdığı için bu kitapta komisyonu görevden alma önergesi kullanılmaz. Tasdik etme önergesi de bu grupta yer alır.

Demeter's Manual of Parliamentary Law and Procedure ise bir konuyu meclis gündemine geri getiren veya statükoyu geri yükleyen altı önerge grubu için "düzeltici/eski haline getirici" terimini kullanır: Tutanaktan silme, tasdik etme, iptal etme, yeniden görüşme, yeniden görüşüp kaydetme ve masadan kaldırma. Bu önergeler, bir sorunun son oylamadan önceki orijinal durumuna dönmesini sağlayan yarı-asli önergelerdir.

Parlamentonun görüş veya irade beyanı niteliğindeki önergeler

Amerikan başkanı Barack Obama, TBMM'de konuşuyor, 6 Nisan 2009

Bu önergelerin amacı, parlamentonun iç siyasette veya yurt dışında meydana gelen önemli bir gelişme karşısında resmi görüşünü ortaya koyması ya da kendi hükümetine veya yabancı bir devlete karşı siyasi pozisyonunu bildirmesidir. Genellikle parlamenter sistemlerin karakteristik bir özelliğidir.

• Gensoru önergesi: Temsili bir organda (mecliste), mevcut hükümete veya hükümet başkanına karşı yürütülen ve kabul edilmesi halinde mevcut başbakanın/kabinenin düşürülerek yerine başka bir adayın geçmesini öngören denetim mekanizması»
• Güven önergesi: Hükümetin (bakanlar kurulunun) parlamentodaki desteğini ve güvenini tazelemek amacıyla bizzat kendisi tarafından yürütmeye yönelik sunulan önerge.
• Soru veya Meclis Araştırması Önergesi: Yasama organı üyeleri tarafından, Bakanlar Kurulu veya Kabine üyelerinin meclis önünde sözlü ya da yazılı olarak sorgulanması amacıyla sunulan önerge.
• Protesto önergesi: Parlamentonun, belirli bir idari veya siyasi meselede hükümete karşı memnuniyetsizliğini ve tepkisini resmi olarak göstermek için kabul ettiği önerge.
• Tebrik, takdir ve teşekkür önergesi: Parlamentonun, önemli bir başarı göstermiş bir kişiye, kamu kurumuna veya özel kuruluşa kurumsal şükranlarını ve tebriklerini sunmak amacıyla kabul ettiği ortak karar.
• Açıklama/Netleştirme önergesi: Parlamenterlerin görüşülmekte olan bir yasa tasarısı veya karar üzerindeki belirsizlikleri, şüpheleri ya da karanlık noktaları aydınlatmak amacıyla sundukları usul önergesi.
• Kınama/Reddetme önergesi: Parlamentonun; ulusal veya uluslararası bir şahsiyetin ya da kurumun (örneğin yabancı bir devletin) eylemlerini, açıklamalarını veya politikalarını kınadığını ve reddettiğini ilan eden kurumsal kararı.
• Taziye önergesi: Önemli bir tarihi, siyasi veya toplumsal şahsiyetin vefatı halinde parlamentonun resmi olarak acıyı paylaşmasını ve kurumsal taziye bildirmesini sağlayan önerge.
• Halk girişimi: Sosyal, kültürel ve sivil hareketlerin gelişmesiyle ortaya çıkan; vatandaşların topladığı imzalarla desteklenen ve halkın doğrudan taleplerini yönetim organlarına ya da meclise taşımasını sağlayan önerge türüdür.

Kullanım kuralları

Genel kural olarak mecliste aynı anda yalnızca bir önerge görüşülebilir. Birden fazla önerge verildiğinde, önergeler arasında bir öncelik veya hiyerarşi sırası devreye girir. Her önerge türü belirli bir amaca hizmet etmek için vardır; ancak önergelerin zaman zaman tanımlanmış amaçlarının ötesinde kullanıldığı da olmuştur. Önergeler, süreci baltalamak, işleri sürüncemede bırakmak veya usulsüz amaçlar doğrultusunda kullanılmamalıdır.

Önergelerin stratejik kullanımı

Önergeler, doğrudan ve bariz amaçlarının ötesinde sonuçlar elde etmek için stratejik olarak kullanılabilir. Robert Kuralları'nda yer alan bir örneğe göre; meclislerde eğilim yoklamaları usule uygun olmadığından, asli konu üzerindeki konuşma haklarını tüketmiş olan üyelere yeniden konuşma fırsatı tanımak ve muhalefetin gücünü test etmek amacıyla "süresiz erteleme önergesi" stratejik olarak devreye sokulabilir. Bir başka stratejik kullanım örneği ise, ana karar üzerindeki seçimi "sağlama almak" ve daha sonra konunun yeniden açılmasını engellemek amacıyla "yeniden görüşme önergesi" vermektir; zira reddedilen bir yeniden görüşme önergesi oybirliği olmadan tekrar gündeme getirilemez. Bir değişiklik önergesine yapılacak ikinci bir değişikliğin (tadilin tadili) üzerinde yeniden değişiklik yapmak mümkün olmadığından, kendi sunduğu metne başkalarının müdahale etmesini engellemek isteyen bir üye, bu metni ikincil bir değişiklik olarak sunarak amacına ulaşabilir.

Amerika Birleşik Devletleri Senatosu'nda da kullanılan bir başka parlamenter manevra, "nükleer seçenek" olarak adlandırılan yöntemdir. Bu yöntemde çoğunluk, içtüzüğü askıya almak için gereken üçte iki oy şartını baypas etmek amacıyla kendi lehlerine bir usul itirazı ileri sürer ve ardından bu yorumun salt çoğunlukla onaylandığı bir itiraz süreci işleterek kendi kurallarını dayatır.

Aksatma taktikleri ve önergeler

Aksatma taktikleri veya önergeleri, işleri geciktirmek, engellemek, müzakereci meclisi yıpratmak veya yasama sürecinde bir konunun ele alınmasını sabote etmek amacıyla kullanılan yöntemlerdir. Önergelerin stratejik kullanımının aksine, bunların aksatma ve engelleme amacıyla kullanılmasına izin verilmez. Bir önergenin aksatma amaçlı olup olmadığına karar verilirken genellikle "makuliyet" kriteri esas alınır. Bazı önerge türleri yalnızca belirli özel durumlara uygundur ve bunun dışındaki kullanımları absürt ve kötü niyetli kabul edilir.

Örneğin, bir karar tasarısını komisyona havale etme önergesi, eğer bu gecikme teklifin amacını tamamen ortadan kaldıracaksa aksatma amaçlıdır. Başkanın kararına karşı yapılan bir itiraz önergesi, eğer başkanın kararı hakkında makul olarak iki farklı görüşün var olması imkansızsa süreci tıkama amaçlı kabul edilir. Benzer şekilde, sesli oylamanın sonucu makul her insan için zaten netken meclis sayımı talep etmek de aksatmadır. İmtiyazlı önergelerin art arda ve tekrarlayıcı kullanımı da (örneğin oturumu kapatma önergesi reddedildiği halde meclisin kapanmak istemediğine dair hiçbir emare yokken sürekli yeniden kapatma önergesi vermek gibi) aksatma taktiğidir.

Oturumu yöneten başkanın, parlamenter süreçlerin aksatma amacıyla kötüye kullanılmasından meclisi koruma görevi vardır. Başkan bu tür önergeleri usulsüz ilan edebilir veya ilgili üyeye söz vermeyi reddedebilir; ancak önergeyi veren üyeye her zaman iyi niyet karinesiyle yaklaşılmalıdır.

Yasama organlarında aksatma önergeleri, her fırsatta nisap çağrısı ve oylama talep etme şeklinde kendini gösterebilir. Bir diğer taktik ise, üyelerin nisap yoklaması sırasında isimleri okunduğu halde salonda oldukları halde cevap vermemeleridir. Bu tür engelleme taktiklerinin geçmişi, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki parlamenter usullerin ilk dönemlerine kadar uzanır. Örneğin Jefferson'ın El Kitabı (Jefferson's Manual), Meclis Başkanı'nın bir yasa tasarısının okunması yönündeki talebi yerine getirmesini, ancak "bu talebin gerçekten bilgi edinme amaçlı olması ve geciktirme amacı taşımaması" şartına bağlar. ABD Senatosu'nda ise kapanış durumları haricinde aksatma taktiklerine karşı resmi bir kural yoktur. 1831 ile 1900 yılları arasında, oturumu kapatmaya yönelik aksatma oylamaları tüm Senato oylamalarının yüzde 10'undan fazlasını oluşturmuş ve Louisiana'nın Yeniden İnşa hükümetinin tanınmasını 1868'e kadar başarıyla geciktirmiştir. Sarah Binder'ın aktardığına göre, 46. Amerika Birleşik Devletleri Kongresi'nde oturumu kapatma önergeleri genel kuruldaki tüm oylamaların yüzde 23'ünü tüketmiştir. Meclis Başkanı Thomas Brackett Reed, aksatma amaçlı önergeleri usulsüz sayarak bu taktiklere karşı radikal önlemler almış ve meclis tarafından da desteklenmiştir. Bazı parlamentolar ise aksatma önergelerine kotalar koyar; örneğin Nova Scotia Temsilciler Meclisi, her okumada en fazla bir erteleme, bir komisyona havale ve bir gerekçeli değişiklik önergesi verilmesine izin verir. ABD Kongresi'nin 1911'de revize edilen kuralları da Meclis Başkanı tarafından hiçbir aksatma önergesinin kabul edilmeyeceğini ilan etmiştir.

"Aksatma önergesi" terimi her zaman kötü niyetli bir adımı ifade etmez. Kanada parlamenter sisteminde bu önergeler, "meclis önündeki orijinal soruyu geçici veya kalıcı olarak ortadan kaldırmak üzere tasarlanmış" önergeleri ifade eder ve oturumu kapatma, belirli bir zamana erteleme gibi meşru önergeleri de kapsar. Jeremy Bentham da bu tür geciktirici önergelerin faydalı olabileceğini savunarak şöyle demiştir: "Acelecilik iki nedenden kaynaklanabilir: Gerekli tüm bilgiler toplanmadan bir yargıya varıldığında bilgisizlikten; ya da sorunun tüm yönleriyle değerlendirilmesi için gereken sükunet ortamı olmadığında tutkulardan."

Önergelerin yenilenmesi

Bir önergenin yenilenmesi, müzakereci meclis tarafından halihazırda karara bağlanmış bir önergenin yeniden gündeme getirilmesi eylemidir. Genel bir kural olarak meclisten, aynı birleşim/dönem içinde zaten karara bağladığı bir sorunun aynısı veya büyük ölçüde aynısı hakkında yeniden karar vermesi istenemez.

Bir önergenin yenilenememesi ilkesinin temeli en azından, Avam Kamarası'nın "Bir kez ortaya konan ve olumlu ya da olumsuz sonuçlanan bir soru yeniden sorgulanamaz, Meclis'in kararı olarak kalmalıdır" kuralını kabul ettiği 2 Nisan 1607 tarihine kadar uzanır. Geçen 400 yılı aşkın süre zarfında, belirli koşullar altında önergelerin yenilenmesine izin vermek ve bunu yönetmek için emsaller yoluyla çeşitli kurallar geliştirilmiştir.

Önergelerin yenilenmesi, parlamenter bir kavram olan "dönem/birleşim" ile yakından ilişkilidir. Sıradan derneklerde dönemler genellikle tek bir toplantıdan oluşurken, yasama dönemi aylarca veya yıllarca sürebilir. Bir dönem içinde reddedilen (oylanarak düşürülen) bir önerge, o dönem içinde kolayca tekrar gündeme getirilemez; ancak sonraki dönemlerde yeni bir önerge olarak yenilenebilir. Robert Kuralları (Robert's Rules of Order Newly Revised), Yeniden Görüşme, İptal Etme veya Önceden Kabul Edilmiş Bir Şeyi Değiştirme önergeleri aracılığıyla yenilenememe kuralına istisnalar getirmektedir.

Avam Kamarası'nda, esas itibarıyla bir dönem içinde karara bağlanmış bir soruyla aynı olan bir önerge veya değişiklik önergesi, aynı dönem içinde yeniden yenilenemez. Bu tür asli önergeler, sonraki dönemlerde yeni önergeler olarak sunulabilir. Daha önceki kararların tersine çevrilmesi; bir İçtüzük Kuralının İptali, Hükümsüz Kılma veya Fesih yoluyla yapılabilir. Bir içtüzük kuralının iptali normalde yeni bir standart kural oluşturan bir kararın parçası olarak yapılır. Hükümsüz kılma, usuldeki bir tür düzensizlik nedeniyle işlemleri geçersiz ve hükümsüz ilan etmek için kullanılır. Önceki dönemlerde alınan bir kararın feshi şeklindeki yenilemeler Avam Kamarası uygulamalarında yasaklanmamıştır ancak nadiren yapılır. Teknik olarak bu yeni bir soru olarak kabul edilir: Usul, Meclis'in önceki kararının okunması ve bunun feshedilmesinin önerilmesi şeklindedir. Bu fesih yetkisi idareli kullanılmıştır ve o zaman da yalnızca asli önergeler için geçerli olmuştur. Açık feshin bu kadar nadir olmasının nedeni, Meclis'in parlamenter hükümetin, ne kadar beklenmedik olursa olsun, çoğunluğun usulüne uygun olarak varılan bir karara uymasını gerektirdiğini ve böyle bir kararı tersine çevirmek için doğrudan veya dolaylı yöntemlere başvurmanın haksızlık olduğunu içgüdüsel olarak fark etmesidir. Esasen bu, azınlığın hakları için bir güvencedir.

Ulusal yasama organları

Birleşik Krallık

Birleşik Krallık Parlamentosu'nun her iki kamarasında da önergeler iki ayrı kategoriye ayrılabilir: ön bildirim yapılması zorunlu olmayan önergeler ve ön bildirim yapılması zorunlu olan önergeler.

İlk kategoriye giren önergeler çoğunlukla usul noktalarıyla ilgilidir; müzakereyi kapatma önergeleri, yeterlik önergesi verme, Meclis önündeki bir konunun değerlendirilmesini erteleme veya gizli oturum yapma önergeleri.

İkinci kategoriye giren önergeler ise Meclis tarafından değerlendirilen önergelerin büyük çoğunluğunu oluşturur. Bir üye bunlardan birini sunmak niyetindeyse, öncelikle önergenin metnini Başkanlığa bildirmelidir. Bundan sonra, eğer parlamenter işlerden sorumlu olan Hükümet, bu önerge üzerinde müzakere yapılmasına izin vermeye ve bu müzakerenin yapılacağı bir gün belirlemeye karar verirse, önergenin metni o günün Gündem Kağıdında (Order Paper) önergeyi sunacak üyenin adının yanında yer alır. Oturumun başlangıcında, Oturumu Yöneten Başkan, Gündem Kağıdında adı ilk sırada yer alan üyeyi önergesini sunmaya çağırır. Bu işlem genellikle "Sunmayı teklif ediyorum" (I beg to move) dedikten sonra önergenin tüm metninin okunmasıyla ya da daha basit bir ifadeyle "Gündem Kağıdında adıma kayıtlı olan önergeyi sunmayı teklif ediyorum" denilerek yapılır. O önerge üzerindeki müzakere sona erdikten sonra (ve önergenin kendisi ya oylamaya sunulmuş ya da geri çekilmişse), Başkan Gündem Kağıdında adı ikinci sırada yer alan üyeyi çağırır ve Gündem Kağıdındaki tüm önergeler müzakere edilene veya oturum ertelenene kadar bu süreç tekrarlanır.

Hükümet tarafından henüz müzakere edileceği bir gün tahsis edilmemiş önergeler, Erken gün önergeleri (early day motions) olarak adlandırılır.

Benzer kurallar çoğu İngiliz Milletler Topluluğu Parlamentosunda da uygulanmaktadır.

Ayrıca Bakınız

• Kanun teklifi
• Dilekçe