دارچین چینی
| دارچین چینی | |
|---|---|
 | |
| تصویر گیاهشناختی دارچین چینی، برگرفته از گیاهان دارویی کهلر (۱۸۸۷) | |
ردهبندی علمی  | |
| فرمانرو: | گیاهان |
| کلاد: | نهاندانگان |
| کلاد: | مگنولیان |
| راسته: | Laurales |
| تیره: | Lauraceae |
| سرده: | Cinnamomum |
| گونه: | C. cassia |
| نام دوبخشی | |
| Cinnamomum cassia | |
| مترادف[۱] | |
| |
دارچین چینی (نام علمی: Cinnamomum cassia) نام یک گونه از سرده درخت کافور است. در طب سنتی با نام سلیخه مشهور است.
دارچین چینی درختی همیشهسبز و بومی جنوب چین است که در آن منطقه و دیگر بخشهای جنوب آسیا و جنوب شرق آسیا بهطور گسترده کشت میشود.[۲] این گیاه یکی از چندین گونهٔ سردهٔ دارچین است که کاربرد اصلی آن پوست معطرش است و بهعنوان ادویه به کار میرود. جوانههای این درخت نیز بهویژه در هند بهعنوان چاشنی کاربرد دارند و در روم باستان نیز شناخته شده بودند.
آرایهشناسی و نامگذاری
[ویرایش | اشتراکگذاری]پیشینهٔ نامگذاری دارچین چینی پیچیده است. کارل لینه در سال ۱۷۵۳ نام Laurus cassia را توصیف کرد،[۳] اما نمونههای اولیهای که این نام بر پایهٔ آنها قرار داشت بیش از یک گونه را در بر میگرفت. در سال ۲۰۱۸ چاکرابارتی با تعیین یک گونهنماد گزینشی دومرحلهای، کاربرد نام Laurus cassia را به گونهای اختصاص داد که امروزه با نام علمی Neolitsea cassia شناخته میشود.[۴]
در سال ۱۸۲۵، ی. پرسل بر پایهٔ نام Laurus cassia لینه، ترکیب علمی جدید Cinnamomum cassia (L.) J.Presl را منتشر کرد؛ همچنین د. دان ترکیب Cinnamomum cassia (L.) D.Don را بر پایهٔ همان نام لینه معرفی کرد. از آنجا که این نامها بر اساس نماد زیستی Laurus cassia بنا نهاده شدهاند، از نظر اصول نامگذاری با آرایهای پیوند خوردهاند که امروزه Neolitsea cassia شناخته میشود، نه دارچین چینی مورد استفاده در تجارت ادویه.[۵][۶]
نام دیگر، یعنی Cinnamomum cassia Nees ex Blume، در سال ۱۸۲۶ توسط بلوم منتشر شد که بهطور سنتی برای دارچین چینی به کار رفته است. با توجه به اینکه نام علمی Cinnamomum cassia پیش از آن برای ترکیبهای لینه به کار رفته بود، نام پیشنهادی بلوم یک نام نامعتبر متأخر و یک همنام پسین بهشمار میرود.[۶][۷] در صورت نبود نام نگهداشته، طبق قاعدهٔ حق تقدم نامگذاری، نام معتبر دارچین چینی Cinnamomum aromaticum Nees خواهد بود که در سال ۱۸۳۱ منتشر شده است.[۶]
در سال ۲۰۲۵، کولکامپ و همکارانش با استناد به کاربرد گستردهٔ علمی، بازرگانی و دارویی نام C. cassia، پیشنهاد کردند که نام Cinnamomum cassia Nees ex Blume در برابر همنامهای پیشین یعنی C. cassia (L.) J.Presl و C. cassia (L.) D.Don بهعنوان نام نگهداشته حفظ شود. تصویب این پیشنهاد در دست بررسی بر اساس قوانین جهانی نامگذاری برای جلبکها، قارچها و گیاهان است.[۶]
تا تاریخ اوت ۲۰۲۶[بروزرسانی]، پایگاه اطلاعاتی گیاهان جهان آنلاین نام Cinnamomum aromaticum را بهعنوان یک گونهٔ مستقل پذیرفته است.[۸] این پایگاه همچنین نام Cinnamomum cassia Nees ex Blume را نامی نامعتبر و مترادفی برای گونهٔ Cinnamomum burmanni قلمداد میکند.[۹]
توصیف ویژگیها
[ویرایش | اشتراکگذاری]این درخت تا بلندی ۱۰–۱۵ متر (۳۳–۴۹ فوت) رشد میکند، پوست تنهای متمایل به خاکستری دارد و برگهای کشیده و سختی به طول ۱۰–۱۵ سانتیمتر (۳٫۹–۵٫۹ اینچ) بر آن میروید که در زمان جوانی سرخفام هستند.
خاستگاه و گونهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]
دارچین چینی خویشاوندی نزدیکی با دارچین سیلانی (Cinnamomum verum)، دارچین سایگونی (C. loureiroi)، دارچین اندونزیایی (C. burmanni) و دارچین مالابار (C. citriodorum) دارد. در هر پنج گونه، پوست خشکشدهٔ درخت بهعنوان چاشنی و ادویه مصرف میشود. طعم دارچین چینی تندی و زبری بیشتری دارد و به اندازهٔ دارچین سیلانی ملایم و ظریف نیست. پوستهٔ آن نیز نسبت به دارچین سیلانی ضخیمتر، شکنندهتر و زبرتر است و آسیاب کردن آن با دشواری بیشتری همراه است.[۱۰] دارچین چینی پرمصرفترین گونهٔ دارچین در بازار آمریکای شمالی است.[۱۱]
دارچین چینی در چین و ویتنام فرآوری میشود. تا دههٔ ۱۹۶۰، ویتنام مهمترین تولیدکنندهٔ دارچین سایگونی در جهان بود؛ گونهای که به سبب داشتن روغن بیشتر، عطر و بویی قویتر داشت. با این حال، به دلیل آسیبها و پیامدهای ناشی از جنگ ویتنام، تولید دارچین اندونزیایی در بلندیهای جزیرهٔ سوماترا در اندونزی برای پاسخگویی به بازار افزایش یافت. دارچین اندونزیایی کمترین میزان چربی روغنی را در میان این سه گونه دارد و از همین رو بهای کمتری دارد. در مقابل، دارچین چینی طعمی شیرینتر از نوع اندونزیایی دارد و از این نظر به دارچین سایگونی نزدیکتر است، هرچند مقدار اسانس آن کمتر است.
کاربردها
[ویرایش | اشتراکگذاری]ادویه و چاشنی
[ویرایش | اشتراکگذاری]پوست دارچین چینی (به هر دو صورت پودرشده یا لولهشده و چوبی) در شیرینیپزی، دسرها، نانها و پختوپز انواع گوشت مصرف میشود؛ همچنین در دستور پخت بسیاری از انواع خورش کاری که دارچین سیلانی چندان مناسب آن نیست، تجویز میشود. در روش سنتی، پوسته را از تنهٔ درخت جدا میکنند و در سایه خشک مینمایند. پس از خشک شدن، پوسته را بهصورت ورقههای باریک برش میدهند یا آسیاب میکنند.[۱۲] روغنها و عصارههای فرار بهدستآمده از پوست آن نیز در فرآوردههای بهداشتی، خوراکیها و نوشیدنیها کاربرد دارد.[۱۳] گاهی این محصول را با دارچین سیلانی ترکیب میکنند، هرچند ساختار ضخیمتر و بافت زبرتری دارد. دارچین چینی بهصورت تکههای خردشدهٔ پوست یا لولههای درشت به فروش میرسد. چوب دارچین چینی را میتوان از چوب دارچین سیلانی به این ترتیب بازشناخت: چوبهای دارچین سیلانی از لایههای نازک و درهمپیچیدهٔ پرشماری درست شدهاند که بهآسانی در آسیابهای خانگی پودر میشوند، درحالیکه چوب دارچین چینی بسیار سخت است و معمولاً تنها از یک لایهٔ ضخیم تشکیل یافته است.
جوانههای این درخت نیز هرچند کمتر در دسترس هستند، گهگاه در نقش ادویه مصرف میشوند. این جوانهها از دید ظاهری به میخک شباهت دارند و طعمی ملایم و گلمانند از دارچین دارند. این جوانهها در ترشیهای سنتی، خواباندهها و دمنوشها به کار میروند.[۱۴]
تاریخچه
[ویرایش | اشتراکگذاری]بر پایهٔ متون گیاهپزشکی چین باستان، انسانها دستکم از حدود ۲۷۰۰ پیش از میلاد از پوست این درخت استفاده میکردهاند. این گیاه در گذشته دارویی برای درمان اسهال، تب و ناراحتیهای قاعدگی بهشمار میرفت.
این گونه در حدود ۵۰۰ پیش از میلاد به مصر برده شد و جایگاه ویژهای در ترکیبات مومیایی کردن پیدا کرد. در متون باستانی اشاره شده که این ماده جزئی از روغن مقدسی بوده که موسی برای تدهین به کار میبرده است. یونانیان، رومیان و عبرانیان باستان نخستین اقوامی بودند که از پوست آن در آشپزی بهره جستند. آنان همچنین از این گیاه عطر و دارو میساختند. دارچین به همراه رومیان گسترش یافت و تا سدهٔ هفدهم میلادی جایگاه ثابتی در آشپزی اروپایی به دست آورد.[۱۵]
آن بخش از پوسته که برای تهیهٔ ادویه به کار میرود «پوستهٔ دارچین» (Cinnamomi cortex) نامیده میشود.[۱۶] این گیاه که در چینی روگوی (肉桂) نام دارد، عمدتاً در استانهای جنوبی گوانگشی، گوانگدونگ و یوننان به دست میآید و یکی از ۵۰ گیاه بنیادین در طب سنتی چین بهشمار میرود.[۱۷] تاکنون بیش از ۱۶۰ ترکیب از مواد شیمیایی گیاهی از این گونه جداسازی شده است.[۱۸]
مادهٔ رقیقکنندهٔ خون با نام کومارین که در این گیاه وجود دارد، در صورت مصرف مقادیر زیاد ممکن است به کبد آسیب برساند؛[۱۹] به همین سبب، نهادهای بهداشتی اروپا نسبت به مصرف بیش از اندازهٔ آن هشدار دادهاند.[۲۰] از دیگر ترکیبات زیستفعال موجود در پوست، پودر و عصارههای این گیاه میتوان به سینامالدهید و استایرن اشاره کرد. این ترکیبات نیز در دوزهای بالا میتوانند برای انسان مسمومیتزا باشند.[۲۱]
نام و جایگاه در منابع فارسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]در متون داروشناسی فارسی، دارچین چینی با نام سَلیخه نیز شناخته میشد. در لغتنامه دهخدا، به نقل از برهان قاطع، سلیخه پوست داروییِ درختی معرفی شده است که بهترین نوع آن پوستی سرخ، ضخیم و پیچیده مانند دارچین دارد. در این منبع، مزاج آن بر پایهٔ تقسیمبندی پزشکی سنتی ایرانی در درجهٔ سوم گرم و خشک دانسته شده است. آنندراج و منتهیالارب نیز سلیخه را پوست خوشبوی شاخههای درختی توصیف کردهاند.[۲۲]
در ذخیره خوارزمشاهی آمده است که سلیخه انواع مختلفی دارد و بهترین نوع آن دارای پوست ضخیم و سرخرنگ، چوب باریک، بو و طعم خوش و مزهای تند است که زبان را میگزد. در این اثر، بخش دارویی گیاه پوست آن دانسته شده و برای چوبش خاصیت درمانی در نظر گرفته نشده است. برخلاف برهان قاطع، ذخیره خوارزمشاهی مزاج سلیخه را در درجهٔ دوم گرم و خشک معرفی میکند.[۲۲]
بر پایهٔ نظریهٔ اخلاط در پزشکی قدیم، برای سلیخه خاصیت تحلیلبرنده و قابض قائل بودند و تصور میکردند که بادهای غلیظ را از میان میبرد، اثر داروهای قابض و مسهل را تقویت میکند و موجب تقویت اندامها میشود. این موارد بازتاب دیدگاههای پزشکی تاریخیاند و نباید آنها را معادل اثربخشیِ اثباتشده در پزشکی جدید دانست.[۲۲]
تحفه حکیم مؤمن از گونهای با نام سلیخهٔ سیاه یا سلیخةالسودا یاد کرده است، اما توضیح مدخل دهخدا برای تعیین جایگاه گیاهشناختی یا تفاوت دقیق آن با دیگر انواع سلیخه کافی نیست.[۲۲]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]برای مطالعهٔ بیشتر
[ویرایش | اشتراکگذاری]- Dalby, Andrew (1996). Siren Feasts: A History of Food and Gastronomy in Greece. London: Routledge.
- Faure, Paul (1987). Parfums et aromates de l'antiquité. Paris: Fayard.
- Paszthoty, Emmerich (1992). Salben, Schminken und Parfüme im Altertum. Mainz, Germany: Zabern.
- Paterson, Wilma (1990). A Fountain of Gardens: Plants and Herbs from the Bible. Edinburgh.
- Chang, Chen-Tien; Chang, Wen-Lun; Hsu, Jaw-Cherng (August 2013). "Chemical composition and tyrosinase inhibitory activity of Cinnamomum cassia essential oil". Botanical Studies. 54 (1): 10. Bibcode:2013BotSt..54...10C. doi:10.1186/1999-3110-54-10. PMC 5432840. PMID 28510850.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ "Cinnamomum cassia". فهرست گیاهان (in English). Retrieved 1 سپتامبر 2026.
- ↑ Xi-wen Li, Jie Li & Henk van der Werff. "Cinnamomum cassia". Flora of China. Missouri Botanical Garden, St. Louis, Missouri & Harvard University Herbaria, Cambridge, Massachusetts. Retrieved 28 March 2013.
- ↑ "Laurus cassia". International Plant Names Index. The Royal Botanic Gardens Kew, Harvard University Herbaria & Libraries and Australian National Herbarium. Retrieved 8 August 2026.
- ↑ Chakrabarty, Tapas (29 November 2018). "Second-step lectotypification of the Linnaean name Laurus cassia (Lauraceae) enabling its unambiguous use as Neolitsea cassia". Phytotaxa. 379 (3). doi:10.11646/phytotaxa.379.3.8.
- ↑ "Cinnamomum cassia (L.) J.Presl". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens Kew. Retrieved 8 August 2026.
- 1 2 3 4 Külkamp, Josimar; Chittiboyina, Amar G.; Osman, Ahmed G.; Khan, Ikhlas (2025). "(3115) Proposal to conserve the name Cinnamomum cassia Nees ex Blume against C. cassia (L.) J.Presl/D.Don (Lauraceae)". Taxon. 74 (5): 1271–1272. doi:10.1002/tax.70047.
- ↑ "Cinnamomum cassia Nees ex Blume". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 8 August 2026.
- ↑ "Cinnamomum aromaticum Nees". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 8 August 2026.
- ↑ "Cinnamomum cassia Nees ex Blume". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 8 August 2026.
- ↑ "Cassia: A real spice or a fake cinnamon". China Business Limited as Regency. 2014-02-26. Archived from the original on 2015-04-28. Retrieved 2014-05-26.
- ↑ "Cinnamon". NCCIH (in English). Retrieved 2022-05-06.
- ↑ Upton, Roy (2005-10-27). "An Illustrated Chinese Materia Medica By Jing-Nuan Wu (Ming-I Herbals, Alchem, Dr. Wu's Herbs). Oxford University Press, New York. 2005. viii + 706 pp. 7 × 10 in. $175.00. شابک 0-19-51407-6". Journal of Natural Products. 68 (11): 1712. doi:10.1021/np0582527. ISSN 0163-3864.
- ↑ "Cinnamomum cassia - Plant Finder". www.missouribotanicalgarden.org. Retrieved 2022-11-18.
- ↑ "Cassia". theepicentre.com.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده) - ↑ Etymology and Brief History of Cassia Cinnamon Mdidea.com>
- ↑ "Cinnamomum cassia - Plant Finder". www.missouribotanicalgarden.org. Retrieved 2022-11-18.
- ↑ Wong, Ming (1976). La Médecine chinoise par les plantes. Le Corps a Vivre series. Éditions Tchou.
- ↑ Zhang, Chunling; Fan, Linhong; Fan, Shunming; Wang, Jiaqi; Luo, Ting; Tang, Yu; Chen, Zhimin; Yu, Lingying (1 October 2019). "Cinnamomum cassia Presl: A Review of Its Traditional Uses, Phytochemistry, Pharmacology and Toxicology". Molecules. 24 (19): 3473. doi:10.3390/molecules24193473. OCLC 8261494774. PMC 6804248. PMID 31557828.
- ↑ Hajimonfarednejad, M; Ostovar, M; Raee, M. J; Hashempur, M. H; Mayer, J. G; Heydari, M (2018). "Cinnamon: A systematic review of adverse events". Clinical Nutrition (Edinburgh, Scotland). 38 (2): 594–602. doi:10.1016/j.clnu.2018.03.013. PMID 29661513. S2CID 4942968.
- ↑ NPR: German Christmas Cookies Pose Health Danger
- ↑ High daily intakes of cinnamon: Health risk cannot be ruled out. BfR Health Assessment No. 044/2006, 18 August 2006 بایگانیشده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine 15p
- 1 2 3 4 علیاکبر دهخدا. «سلیخه». لغتنامهٔ دهخدا. دریافتشده در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Cinnamomum cassia». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۱ مارس ۲۰۱۸.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
 | این یک مقالهٔ خرد زیستشناسی است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
