Edukira joan

Moriscos

Wikipedia, Entziklopedia askea
Moriscos
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Gaztela eta Leon
Probintzia Salamancako probintzia
AlkateaJesus Manso Pedraz
Izen ofizialaMoriscos
Posta kodea37430
INEk ezarritako kodea37207
HerriburuaMoriscos
Geografia
Koordenatuak41°00′30″N 5°35′00″W / 41.008333333333°N 5.5833333333333°W / 41.008333333333; -5.5833333333333
Mapa
Azalera12,08 km²
Altitudea844 m
MugakideakAldearrubia, Aldealengua, Cabrerizos, Villares de la Reina, Castellanos de Moriscos eta Gomecello
Demografia
Biztanleria577 (2025)
alt_left 274 (%47,2) (%52,8) 306 alt_right
Dentsitatea48 bizt/km²
MatrikulaSA
aytomoriscos.com

Moriscos Armuña eskualdean dagoen Salamancako probintziako udalerria da. Salamancatik bost minutura; 9 kilometrora hain zuzen ere. Azken erroldaren arabera 577 biztanle zituen 12,1 km²-ko azaleran.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itsas-mailaren gainetik 848 metrora dago eta herriak 12,08 kilometro koadroko azalera dauka. Gomecellorekin egiten du muga iparraldean, Castellanosekin mendebaldean, Aldearrubiarekin eta Aldealenguarekin ekialdean eta Cabrerizosekin hegoaldean.

Lurra gorrixka da, eta batez ere, granitoz osatua da. Lur mota hori oso egokia da zerealak landatzeko.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moriscosek klima mediterraneo-kontinentala dauka. Neguak gogorrak eta luzeak dira, udak berriz laburrak eta berotsuak. Udaberria, bestalde, hasieran hotza da baina amaieran epela da, eta udazkenaren lehen asteak epelak izan ohi dira, baina udazken bukaera hotza da.

Alde batetik, neguan elurte asko daude eta askotan tenperatura zero azpitik hamar gradutaraino jaisten da. Beste aldetik, udan tenperatura hogeita hamazazpi gradutaraino iristen da. Urte osoan, prezipitazio gutxi daude (normalean udaberrian eta udazkenean )

Landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moriscosen ez dago zuhaitz askorik, makal batzuk bakarrik ikus daitezke bertako errekaren ertzetan.

Fauna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Faunaren barruan espezie mota ezberdinak daude. Esate baterako, erbiak, eperrak, galeperrak, zikoinak, arabazozoak, marraskariak, narrastiak...eta abar.

Gastronomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moriskoko platerik ospetsuena Armuñako dilistak dira. Oso gozoak dira.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aldearrubia, Aldealengua, Cabrerizos, Villares de la Reina, Castellanos de Moriscos eta Gomecello.

Mapa
Moriscos eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea100200300400500600200020052010201520202025MoriscosBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 306 gizon, 274 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
1.09
0.98
 
80-84
 
0.73
2.29
 
75-79
 
2.19
2.94
 
70-74
 
2.19
4.58
 
65-69
 
4.38
6.86
 
60-64
 
3.65
4.90
 
55-59
 
5.84
7.52
 
50-54
 
6.93
14.38
 
45-49
 
10.95
12.09
 
40-44
 
10.58
9.15
 
35-39
 
12.04
4.58
 
30-34
 
7.30
3.27
 
25-29
 
3.65
2.29
 
20-24
 
2.92
4.90
 
15-19
 
2.55
6.21
 
10-14
 
5.84
7.52
 
5-9
 
8.76
5.56
 
0-4
 
8.39
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 16,6 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 41,7) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 10,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,9 —probintzian % 10,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Salamancako mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 16,6Probintzia berean · % 58,3Erkidegoan · % 7,1Beste erkidegoa · % 10,2Estatutik kanpo · % 7,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 46 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 43,5)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Alemania, Kolonbia, Frantzia dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Asia
Amerika · % 39,1Europa · % 43,5Afrika · % 4,3Asia · % 13
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
1
Alemania
5
1
Kolonbia
4
2
Frantzia
2
3
Venezuela
1
1
Errusia
2
1
Argentina
1
0
Errumania
2
1
Kuba
1
2
Maroko
0
0
Ameriketako Estatu Batuak
1
0
Brasil
1
0
Bulgaria
1
0
Honduras
1
1
Mexiko
0
0
Paraguai
1
1
Portugal
0
0
Suitza
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 345 etxebizitza zeuden: 209 (% 60,6) nagusiak eta 136 (% 39,4) ez-nagusiak.[4]

345etxebizitza
209etxegune

Etxebizitza multzoa Salamancako mapa

209
136
Etxebizitza nagusia (209)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (136)

Guztira 209 etxegune zeuden, eta horietatik 74 (% 35,4) pertsona bakarrekoak ziren.[5]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 174
2 pertsona51
3 pertsona33
4 pertsona43
5 edo gehiago8

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 449 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 34,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 24,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,5.[6] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 36,5 zen 2021ean eta % 37,0 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,0 izatetik % 4,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 44,9 ziren, eta gizonen artean % 30,3; 14,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 2,9 eta gizonen % 5,7 ziren.

449biztanle 15 urte edo +, 2024
% 37,0goi-mailako ikasketak+0,4 puntu 2021etik mapa
% 4,5lehen hezkuntza edo gutxiago−1,5 puntu 2021etik mapa
% 24,3
% 34,3
% 37,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 4,5Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 24,3Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 34,3Goi-mailako ikasketak · % 37,0
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Salamancako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Moriscos, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak166% 37,074% 30,392% 44,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa154% 34,391% 37,363% 30,7
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)109% 24,365% 26,644% 21,5
Lehen hezkuntza edo gutxiago20% 4,514% 5,76% 2,9
Guztira449% 100,0244% 100,0205% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Moriscos, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 36,5% 32,9% 24,6% 6,0386
2022% 37,2% 33,6% 24,2% 5,1414
2023% 37,8% 33,5% 23,9% 4,8439
2024% 37,0% 34,3% 24,3% 4,5449
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.703 euro-koa zen[7], eta etxegune bakoitzeko 32.631 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.583 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.550 euro zen. Errenta gordina 16.255 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 72,7[8]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 11,5), beste diru-sarrerak (% 9), langabezia-prestazioak (% 2,8), beste prestazioak (% 4,1).

73%
12%
9%
Soldata · % 72,7Pentsioak · % 11,5Langabezia · % 2,8Beste prestazioak · % 4,1Beste sarrerak · % 9
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 1]. Udalerrian indizea 24,3 da, probintziakoaren (30,4; Salamancako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2 da, probintziakoaren (2,6; Salamancako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Moriscos udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 338 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 75,8; gainerako % 24,2 inaktibo zeuden.[10] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 76,4 zen eta emakumezkoena % 75,0; langabezia-tasa, aldiz, % 7,6 eta % 13,1 zen, hurrenez hurren.[10]

Okupatuen kopurua 295 zen 2023ean, 2021eko 255etik gora.[11] Emakumeek okupatuen % 42,7 osatzen dute, eta gizonek % 57,3.

295okupatu, 2023+% 15,7 2021etik
% 42,7emakumeak okupatuen artean
% 75,8jarduera-tasa, 2024
% 10,1langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 68,2
% 24,2
Okupatuak · % 68,2Langabeak · % 7,6Inaktiboak · % 24,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Moriscos, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak304% 68,2171% 70,7133% 65,2
Langabeak34% 7,614% 5,820% 9,8
Inaktiboak108% 24,257% 23,651% 25,0
Guztira446% 100,0242% 100,0204% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 79,0), industria (% 9,8), eraikuntza (% 7,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,7).[11]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Salamancako mapa
% 9,8
% 79,0
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 3,7Industria · % 9,8Eraikuntza · % 7,5Zerbitzuak · % 79,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 63,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,4), eta oinarrizko okupazioak % 11,2.[12] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 64,5 eta emakumeen % 62,7).

% 23,4
% 63,7
% 11,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 23,4Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 63,7Oinarrizko okupazioak · % 11,2Ez dago jasota · % 1,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Moriscos, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak69% 23,438% 22,531% 24,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak188% 63,7109% 64,579% 62,7
Oinarrizko okupazioak33% 11,217% 10,116% 12,7
Ez dago jasota5% 1,75% 3,00% 0,0
Guztira295% 100,0169% 100,0126% 100,0

Okupatuen % 87,8 besteren konturako langileak dira, eta % 12,2 norberaren konturakoak.[13]

% 12,2
% 87,8
Norberaren kontura · % 12,2Besteren kontura eta beste egoera bat · % 87,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Moriscos, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura36% 12,228% 16,68% 6,3
Besteren kontura259% 87,8141% 83,4118% 93,7
Guztira295% 100,0169% 100,0126% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 756 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[14][oh 2]. Udalerriaren azalera 12,1 km² denez, NAE lurraldearen % 62,6 da[15]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 100 lur goldagarria (756 ha, 16 ustiategitan), arbolak (0,16 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,03 ha, ustiategi batean)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
63%
37%
NAE · 756 ha (% 62,6)Gainerako azalera · 452 ha (% 37,4)
NAE, lur-erabileraren arabera
100%
Lur goldagarria · 756 ha (% 100)Arbolak · 0,16 ha (< % 0,1)Baratzeak · 0,03 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 340 gidari zeuden erroldatuta: 194 gizon (% 57,1) eta 146 emakume (% 42,9)[16]. Biztanleen % 58,6 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 501 ibilgailuk osatzen zuten: 367 turismo, 55 motozikleta, 29 furgoneta, 19 kamioi eta 11 ziklomotor[16]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 633 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (559) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,4 urtekoa zen; turismoen % 7,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,3k 25 urte baino gehiago[16]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,8 diesel zen eta % 39,8 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1; probintzian % 0,5). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 24,1k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
34%
36%
24%
0 etiketa · 7 (% 1,4)ECO · 23 (% 4,6)C etiketa · 170 (% 34,2)B etiketa · 177 (% 35,6)Etiketarik gabe · 120 (% 24,1)
Turismoak, adinaren arabera
10%
26%
47%
9%
< 4 urte · 29 (% 7,9)4–8 urte · 35 (% 9,5)8–15 urte · 97 (% 26,4)15–25 urte · 172 (% 46,9)≥ 25 urte · 34 (% 9,3)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Morisqueñoek esaten dute San Pedro eliza eraikin adierazgarrienetako bat dela. Erromaniko estiloan eraikia, eliza handi honen ate nagusian gurutze handi bat dago. Elizaren barruan Erromesaren Amabirjina dago eta bere omenezko jaia abuztuaren lehengo asteburuan ospatzen da.

Landa-etxeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri honetan landa-etxe bakarra dago. Antzina abadia bat zen. Gaur egun, ordea, eraikin osoa bisitariak jasotzeko egokitua dago.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  2. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Salamanca.tab.
  3. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Salamanca.tab.
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  7. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Salamanca.tab.
  8. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Salamanca.tab.
  9. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  10. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Salamanca.tab (Wikimedia Commons).
  15. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q2267945.
  16. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Salamanca.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Moriscos&oldid=11793304"(e)tik eskuratuta