Edukira joan

Oiz (udalerria)

Wikipedia, Entziklopedia askea
(«Oiz (Nafarroa)» orritik birbideratua)
Artikulu hau Nafarroa Garaiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Oiz (argipena)».
Oiz
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Oizko ostatua; atzealdean, eliza.

Bandera

Oizko armarria
Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Iruñea
EskualdeaMalerreka
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Oitz
AlkateaAlberto San Miguel Mindegia
(Oizko Alkartasuna)
Posta kodea31751
INE kodea31187
Herritarraoiztar
Geografia
Koordenatuak43°06′38″N 1°41′08″W / 43.110555555556°N 1.6855555555556°W / 43.110555555556; -1.6855555555556
Azalera8 km²
Garaiera187 metro
Distantzia58 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria129 (2025:  −4)
alt_left 59 (%45,7) (%54,3) 70 alt_right
Dentsitatea16,13 bizt/km²
Zahartzea[1]% 22,03
Ugalkortasuna[1]‰ 38,46
Ekonomia
Jarduera[1]% 0 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0 (2011)
Langabezia[1]% 9,57 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 64.3 + % 14.2 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [3]% 
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.oitz.org/

Oiz[4] Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerrekako ibarrean, Baztan-Bidasoa eskualdean. Iruñeko merindadekoa. 129 biztanle zituen 2025. urtean. Nafarroako hiriburu Iruñetik 58 kilometro iparraldera dago.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren euskara batuko izena, Euskaltzaindiak onartua, Oiz da. Hala ere, Oizko Udalak Oitz onartu du udalerriaren izen ofizialtzat.[4]

Izenaren ahoskera [ois̻] da.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala eta klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunearen inguruko basoetan pagoak nagusi dira, batez ere, mendien iparraldeko isurialdeko gunerik altuenetan. Mendien beheko haranetan, gizakiak mozketarik egin ez zuen lekuetan, gaztainondoak eta haritzak daude. Nafarroa Garai gehienean ez bezala, Oizen ez da ia birlandaketarik izan. Pagoaz gain lizarrak eta gaztainondoak ere badaude. Urritik aurrera hainbat ehiztari aritzen da herriaren inguruko mendietan.

Oizko klima ozeanikoa da. Prezipitazioak ugariak dira urte osoan, gehienak neguan eta udazkenean. Egun euritsuak 180 inguru dira urtero. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 14 °C bitartekoa da; eta batez besteko prezipitazioa, 1.600 eta 2.000 mm ingurukoa.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oizek mugakide ditu iparraldean Ituren eta Doneztebe, hegoaldean Ultzama, eta mendebaldean Urroz.

Mapa
Oiz eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria 1366. urteko dokumentu batean agertzen da lehen aldiz baina ez zen udalerri bihurtu 1845era arte. Erdi Aroan Lerin ibarraren jaurerri izan zen, eta 1427ko datuen arabera bi familia kapare bizi ziren bertan: Martin Oitz eta Martin Gartzia Arbizu familiak.

1845ean Oiz Leringo Doneztebe ibarrari loturik egoteari utzi eta udalerri independente bihurtu zen. 1847an zaldi bide batzuk baino ez zituen eta bertako haurrak Donamariako eskolara joaten ziren. XIX. mendearen amaieran eskola eraiki zen eta XX. mendearen hasieran herrian errota eta ostatua zeuden.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea120140160180200220189019201950198020102040OizBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 70 gizon, 59 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
1.43
 
90-94
 
0.00
1.43
 
85-89
 
5.08
1.43
 
80-84
 
1.69
1.43
 
75-79
 
8.47
4.29
 
70-74
 
3.39
5.71
 
65-69
 
3.39
15.71
 
60-64
 
8.47
12.86
 
55-59
 
13.56
14.29
 
50-54
 
6.78
5.71
 
45-49
 
6.78
5.71
 
40-44
 
3.39
2.86
 
35-39
 
5.08
4.29
 
30-34
 
6.78
4.29
 
25-29
 
5.08
10.00
 
20-24
 
5.08
1.43
 
15-19
 
5.08
1.43
 
10-14
 
0.00
2.86
 
5-9
 
5.08
2.86
 
0-4
 
6.78
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 46 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 36,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 12,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,3 —probintzian % 16,8—.

Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 46Probintzia berean · % 33,9Beste erkidegoa · % 12,9Estatutik kanpo · % 7,3
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 13 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 61,5)[8]. Jaiolekuko herrialde nagusiak Frantzia, Errumania, Kolonbia dira.

Amer
Euro
Amerika · % 61,5Europa · % 38,5
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Frantzia3 · % 23,1
Errumania1 · % 7,7
Kolonbia1 · % 7,7
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 87 etxebizitza zeuden: 53 (% 60,9) nagusiak eta 34 (% 39,1) ez-nagusiak.[9]

87etxebizitza
53etxegune

Etxebizitza multzoa

53
34
Etxebizitza nagusia (53)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (34)

Guztira 53 etxegune zeuden, eta horietatik 11 (% 20,8) pertsona bakarrekoak ziren.[10]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 111
2 pertsona20
3 pertsona9
4 pertsona10
5 edo gehiago3

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hamaika etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %7,14 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Oizko Migel Urrozen[11] pasartea, familiaren eta herriaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[12][13] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Oizko euskara[14] Ipar-sartaldeko nafarreraren[15] aldaera bat da, Malerrekakoa[16] hain zuzen. Ipar-sartaldeko azpieuskalkia Bortzirietan, Malerrekan, Bertizaranan eta euren ondoko beste herri batzuetan egiten da: Baztango Oronoz-Mugairin eta Basaburu Txikiko Beintza-Labaienen, Goizuetan eta Saldiasen. Berrikuntza nafar zenbait ez dira alderdi honetara heldu Zuazoren arabera eta, bestetik, nabarmena da Gipuzkoako euskararen eragina. Gainera, Ipar Euskal Herriaren gertutasuna ere sumatzen da hizkera hauetan.

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oizko plaza nagusian dagoen udaletxea XIX. mendearen amaieran eraiki zen. Bi solairuko eraikuntzak porlanezko fatxada eta harrizko ertzak dauzka. Eraikinean udalaz gain, etxebizitzak, eta ostatu bat daude. Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute.

Udaleko idazkaria Oiz, Donamaria eta Urrozko idazkari da.

  • HELBIDEA: Kale Nagusia, 1

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007ko maiatzean ez zen udal hauteskunderik izan Oizen, ez zelako inongo talderik aurkeztu[17]. Aldiz, urte bereko azaroan Alberto San Miguel aukeratu zuten alkate, Oizko Alkartasunaren izenean.

2011ko udal hauteskundeetan ere talde hau izan zen aurkeztutako bakarra eta alkatetza San Miguelek gorde egin zuen. Beste lau kide zinegotzi bihurtu ziren[18].

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2007-2011Alberto San Miguel MindegiaOizko Alkartasuna
2011-2015Alberto San Miguel MindegiaOizko Alkartasuna

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oiz Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.

Garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oizek Ama Birjinaren eguna ospatzen du irailaren 8an. Jaietan bertso-bazkaria eta hainbat kirol erakustaldi antolatzen dira.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aipagarri dira Ameztia errekaren gaineko Erdi Aroko zubia, eta XIX. mendeko udaletxea. Eraikin erlijiosoei dagokienez, XVII. mendeko San Tiburtzio eliza da herriko eliza nagusia, eta zilarrezko gurutze baliotsu bat du.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 155. arauaː Nafarroako udal izendegia. .
  5. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  6. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  7. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  8. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ «Urroz Arrastio, Migel - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  12. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  13. ↑ «Umetako jolasak: "txintxarikuan" eta "sosetan" - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  14. ↑ «Oitz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  15. ↑ «Ipar-sartaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  16. ↑ «Malerrekakoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-04).
  17. ↑ Noticias de Navarra egunkariko albistea.[Betiko hautsitako esteka]
  18. ↑ Zerrendak Nafarroako Aldizkari Ofizialean.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Oiz_(udalerria)&oldid=11407138"(e)tik eskuratuta