Santakara

Santakara
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Santakarako ikuspegia herriko gaztelutik
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Erriberri
Eskualdea	Erdialdea
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Tafalla
Izen ofiziala	Santacara
Alkatea (2023-)	Miguel Ibiricu Varona (talde independentea)
Posta kodea	31314
INE kodea	31220
Herritarra	santakarar
Geografia
Koordenatuak	42°23′24″N 1°32′50″W
Azalera	34,3 km²
Garaiera	311-462 metro
Distantzia	58,5 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	874 (2025:  16)
426 (%49,1)   (%50,9) 442
Dentsitatea	2,55 bizt/km²
Euskara
Eremua	eremu ez-euskalduna
Euskaldunak	% 2.0 + % 18.6 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Webgunea	www.santacara.es

Santakara Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 58,5 kilometrora. Altuera 311 eta 462 metro artekoa da, eta 34,30 km²-ko azalera hartzen du. 874 biztanle zituen 2025. urtean.

Historia handiko herria da Santakara. Antzinako hiri erromatarra, Civitas Cara (Kara), hiribildu hau Santakarako gazteluaren inguruan eraiki zen, eta oraindik zutik dirau bere dorre enblematikoak. Aragoi ibaiaren eskuineko ertzean dago, eta, gaur egun, leku pribilegiatua du Aragoiko Erriberako komunikazioetan. Bertan, Pitillasko aintziraren zati bat dago, Nafarroako hezegune nagusirik bigarrena.

Bertako biztanleak santakararrak dira.

Izena

Santakara toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Santacara
• nafar erromantzez edo aragoieraz: Santa Cara

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Carenses (K.a. 23)
• Kara (950)
• Sancta Cara (1102)
• Santackara (1230)
• Santakara (1238)
• Sanctacara (1266)
• Sancta Kara (1268)
• Santa Cara (1300)
• Santacara (1330)
• Santakara (1366)
• Santacara (1459)
• Santachara (1587)
• Santacara (1802)
• Kara (1945)
• Santakara (1974)
• Santakara (1989)

Etimologia

Herri honen izenaren esanahi zehatza zehazterik ez dagoen arren, gaian adituak direnak bat datoz Plinio Zaharrak aipatutako euskal tribuaren izenarekin. Santa partikula gehitzea geroagokoa litzateke eta ez luke santurik aipatuko.

Ricardo Zierbidek idazten du Kara-Santakara identifikazioa egiazkoa balitz, santa latindar adjektibo bat izango litzatekeela, kristautasunaren garaian erantsiko litzatekeena, edo kristautasunari lotua, erromatarren aurreko ahots bati: aurpegiari. Ez da ahaztu behar Carus edo Cara bezalako pertsonen izenak nahiko maiz agertzen direla inskripzio erromatarretan.

C-k txandakatzearen arrazoia da euskaraz c letra ez dela bere alfabetoaren zati osoa. Gainera, inskripzio zaharrenek k grafia erabiltzen dute, c grafia berrienaren ordez, nahiz eta bi izenak funtsean berdinak izan.

Ezaugarriak

Armarria

Santakarako armarriak honako blasoi hau du:

«

Hondo urdin batez eta aurrean Kristoko burua urrezko margotua batez osatuta dago. Bere azpian urrezko lis-lore bat dago, eta bien artean eta alboetan zortzi puntako lau izar daude, horiek ere urrezkoak.

»

Bandera

Santakarako banderak Santakarako armarri dauka hondo arre baten gainean. Armarriak kasketa bat du gainean

Geografia

Santakara Erdialdea eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean.

Inguru naturala eta kokalekua

Santakara Erriberriko merindadearen hego-ekialdean kokatzen da, NA-1240 errepidea Zarrakaztelu-Caparroso norabidean hartuta.

Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera eskualdean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.

Klima eta landaredia

Santakarak klima mediterraneo kontinentala dauka, baina Nafarroa Garaiko hegoaldeko herriena baino hezeagoa. Urteko batez besteko prezipitazioak urri eta urtean zehar irregularki banatzen diren arren, 450mm eta 500 ingurura heltzen dira. Batez-besteko tenperatura bestalde 13 eta 14 gradu bitartekoa da, eta urteroko egun euritsuen kopurua 70. Aldaketa termiko handiez gain, haizerik ohikoena hegoaldekoa eta iparraldeko ziertzoa dira.

Landarediak ere klimaren ezaugarrien araberakoa da. Gizakiaren eraginagatik nahiko baldintzaturiko landaredia da, eta ezaugarri xerofilodunekoa. Nekazaritza lurrez kanpo, larre eta sastraka bakan batzuk baino ez daude gizakiaren eraginetik kanpo. Aragoi ibaia da udalerria zeharkatzen duen ibairik garrantzitsuena. Gainontzeko errekastoak, euriteen araberako baserrekak dira.

Estazio meteorologikoak

Murillo el Fruto edo Murelu Haitsu udalerrian ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Zarrakaztelu pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 343 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Zarrakaztelu, 1937-2020)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	18.5	22.0	27.0	30.0	36.0	38.5	41.5	40.5	37.0	30.5	24.6	20.0	41.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	9.6	12.0	15.7	17.9	22.8	27.6	30.5	30.1	25.5	19.9	13.6	9.8	19.6
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.5	6.9	9.9	12.0	16.3	20.5	22.9	22.7	18.9	14.5	9.1	5.9	13.8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.3	1.8	4.0	6.0	9.9	13.4	15.3	15.4	12.3	9.0	4.6	2.0	7.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-8.2	-9.0	-6.5	-3.0	0.6	4.4	5.4	5.2	2.0	-1.9	-8.5	-10.0	-10
Batez besteko prezipitazioa (mm)	28.9	25.2	31.6	54.7	44.9	36.1	25.1	22.8	41.7	56.9	46.7	43.0	457.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	25.3	17.9	37.0	48.5	30.0	70.0	48.2	43.0	83.0	57.0	55.6	38.6	83.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	8.6	7.4	7.5	9.1	8.7	5.7	4.1	4.1	5.6	8.6	9.3	9.8	88.5
Elur egunak (≥ 1 mm)	0.7	0.8	0.4	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.5	2.4
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Historia

Kara aztarnategiko karrika bat

Santakara antzinako Kara izeneko herrixka erromatarraren oinordekoa da. Duela bi mila urte inguruko aztarna ugari aurkitu da herrian eta inguruko lurretan, eta Santakarako etxe askotako fatxadetan, erromatarren garaiko arrastoak daude. Aurpegi izan zen Plinio Zaharrak aipatzen zituen karatarren tribuaren erdigunea. 1974an, Opus signinum motako mosaikoen aztarnak aurkitu ziren. Era berean, erromatar aztarna epigrafikoak ere ugariak dira. Batzuk antzinatik ezagutzen dira.

Petri I.a Santxitz erregeak 1102an Kaparrotsuko mugako forua eman zion Santakarari. 1191ean, Antso VI.a Nafarroakoak petxak batzeko forua eman zion hiribilduari, eta horren arabera, etxe bakoitzak 4 soldata ordaindu behar zituen. 1210ean Antso VII.a Azkarrak foru berri bat eman zion Santakarari, eta, horren bidez, petxa eguneratu eta komunitate osorako 1400 sosetan globalizatu zuen. Tibalt I.a erregeak, 1254an, belarren eta egurraren gozamena eman zien Santakarako infanzoiei, erregeak hiribilduan zituen zenbait parajetan, eta 1268an, Plan Maior terminoan herbadgo bat ordaindu ez izana erabaki zuen.

XIII. mendean Santakarako gaztelua eraikitzea agindu zuen Nafarroako erregeak. Eraikinak erdiko dorrearen inguruan antolaturiko harresi txiki bat dauka, eta bertatik Aragoi ibaiaren haran guztia zelatatu daiteke. Gotorlekua Aragoiko Erresumatik etor zitezkeen erasoei aurrea hartzeko eraiki zuen Nafarroako Erresumak, eta Kasedan edo Galipentzun egondako gazteluek osaturiko gotorleku sarearen zati zen.

1447an Karlos Bianako printzeak Santakarako jaurerria eman zion Juan Beaumontekoari. Bizilagunak kexatu egin ziren alkatearen eta Frantzisko I.a Nafarroakoa erregearen tutore Maddalen I.a printzesaren gehiegikeriengatik, eta horregatik itzuli zituen 1479an. Joanes III.a Labritekoa erregeak ebatzi zuen alkatearen izendapena erregearena zela, herriaren eta bere jaun Grazian Beaumontekoaren arteko auzi baten ondorioz 1494. urtean. Leringo kondea gazteluaz jabetu zen gaztelarren laguntzaz 1499an.

XVI. mendean, Gaztelako Erresumak Nafarroakoa inbaditzean, Nafarroako alde horretako gaztelu guztiak eraisteko agindua eman zuten, eta horrela, Santakarako gazteluak ere erresuma guztiko gaztelu guztien zori bera izan zuen. Gaur egun antzinako gazteluaren hormetako bat kontserbatzen da bakarrik. 1855ean Nafarroan 13000 hildakotik gora eragin zuen kolera izurriteak Santakaran izandako eragina txikia izan zen.

1687. urtean oti izurrite beldurgarri batek Nafarroa Garaia inbaditu zuen, Santakara ere erasanez eta kalte handiak eraginez. Iruñeko apezpikuak errogatibak egiteko agindu zien parroko guztiei, eta San Gregorio Ostiakoaren burua, herriek hala eskatuta, Erresumak eraman zuen.

1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, 1875ean herri honetan errementeria bat saldu zen; 1862an, ganadua akubilatzeko hiru korta, "Harategia" korta eta irin-errota bat.

Demografia

874 biztanle zituen 2025. urtean Santakarak.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
440	446	446	515	612	648	620	945	1192	1372	1366	1439	1443	1311	1181	1092	1039	921	865

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 442 gizon, 426 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.94 1.58   90-94   3.05 3.17   85-89   3.29 3.62   80-84   4.46 6.79   75-79   6.10 5.20   70-74   6.34 8.14   65-69   5.87 8.82   60-64   8.92 9.73   55-59   8.45 8.82   50-54   7.51 7.24   45-49   5.40 4.30   40-44   5.63 4.75   35-39   3.99 4.98   30-34   4.69 5.20   25-29   6.57 4.75   20-24   5.87 4.07   15-19   3.99 3.17   10-14   2.82 3.39   5-9   1.88 2.26   0-4   4.23
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 43,1 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 7,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,5 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa

Udal

Prob

Udalerri berean · % 43,1Probintzia berean · % 41,6Beste erkidegoa · % 7,8Estatutik kanpo · % 7,5

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 65 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 52,3). Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Bolivia, Kolonbia dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 35,4Europa · % 12,3Afrika · % 52,3

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

16

Maroko

17

4

Bolivia

4

2

Kolonbia

5

4

Ekuador

1

3

Portugal

1

1

Belgika

0

1

Erresuma Batua

0

0

Frantzia

1

1

Ghana

0

0

Honduras

1

0

Peru

1

1

Suitza

0

0

Venezuela

1

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 674 etxebizitza zeuden: 365 (% 54,2) nagusiak eta 309 (% 45,8) ez-nagusiak. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 6 plazarekin (6 plaza etxebizitzako).

674etxebizitza

365etxegune

1etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

365

309

Etxebizitza nagusia (365)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (309)

Guztira 365 etxegune zeuden, eta horietatik 99 (% 27,1) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 199

2 pertsona119

3 pertsona78

4 pertsona56

5 edo gehiago13

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 781 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 16,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 37,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 21,6. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 24,6 zen 2021ean eta % 25,0 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 23,4 izatetik % 21,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 28,9 ziren, eta gizonen artean % 21,2; 7,8 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 23,7 eta gizonen % 19,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

781biztanle 15 urte edo +, 2024

% 25,0goi-mailako ikasketak+0,4 puntu 2021etik mapa

% 21,6lehen hezkuntza edo gutxiago−1,8 puntu 2021etik mapa

% 7,9ikasten ari dira, 2024

% 21,6

% 37,3

% 16,1

% 25,0

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 21,6Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 37,3Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 16,1Goi-mailako ikasketak · % 25,0

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 52,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 47,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Pertsona batek zuen doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 37,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 62,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,5 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 1,5

Lehen hezkuntza

% 20,1

DBH eta antzekoak

% 37,3

Batxilergoa

% 6,0

Erdi-mailako LH

% 10,1

Goi-mailako LH

% 11,9

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 5,6

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 4,4

Masterrak eta espezialitateak

% 2,9

Doktoretzak

% 0,1

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Santacara, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	195	% 25,0	85	% 21,2	110	% 28,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	126	% 16,1	70	% 17,5	56	% 14,7
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	291	% 37,3	167	% 41,6	124	% 32,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago	169	% 21,6	79	% 19,7	90	% 23,7
Guztira	781	% 100,0	401	% 100,0	380	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Santacara, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 24,6	% 15,4	% 36,6	% 23,4	781
2022	% 24,8	% 15,6	% 37,2	% 22,4	787
2023	% 24,9	% 15,5	% 37,7	% 22,0	788
2024	% 25,0	% 16,1	% 37,3	% 21,6	781

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,9 ikasten ari zen (62 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 54,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 19,4 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 14,5 batxilergoan eta % 8,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 58,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 51,6; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 19,4 eta emakumeen % 19,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 83,3 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 37,2 eta 25–29 urtekoen % 23,1; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,6 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 27,8 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 24,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 83,3

20–24 urte

% 37,2

25–29 urte

% 23,1

30–34 urte

% 5,1

35–39 urte

% 0,0

40–44 urte

% 0,0

45–49 urte

% 2,0

50–54 urte

% 1,5

55 urte edo +

% 0,0

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 1,6

Goi-mailako ikasketak

% 54,8

Erdi-mailako LH

% 19,4

Batxilergoa

% 14,5

DBH eta antzekoak

% 8,1

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 1,6

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 93,2 estatuan jaio zen, eta % 6,8 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 21,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 20,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 22,2 eta % 14,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 30,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 21,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 3,8 eta % 50,0, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 21,1

Goi-mailakoak

% 22,2

% 17,1

Batx. / erdi LH

% 22,2

% 41,7

DBH

% 40,7

% 20,1

Lehen H. edo gutx.

% 14,8

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 30,8

Goi-mailakoak

% 3,8

% 14,7

Batx. / erdi LH

% 15,4

% 32,8

DBH

% 30,8

% 21,8

Lehen H. edo gutx.

% 50,0

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 8,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 5,7. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 52,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 100,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

Biztanleen % 90ek nekazaritzarekin zerikusia duten jarduerak egin arren, berez nekazaritzatik bizi diren Santakarako biztanleak kopuru horren erdia dira. Batetik, lur ureztagarriak laborantza lurren %21,3 ziren XX. mendearen amaieran, batez ere, zerealak eta artoa, eta kopuru txikiagoan, alpapa eta bestelako barazkiak. Sekain lurren azalera bestetik, asko hazi zen XIX. mendearen amaieran eta 1891ean 464 hektarea lantzen ziren, 1917rako, ordea, kopuru hori 1917 hektareara hazi zen.

Herri lurrak udalerriaren azalera guztiaren %66 dira, larre lurren %80 eta landu daitezkeen lurren %60. Herritar gehienek dute herri lurren zati bat; eta, horrez gain, santakararrak Bardearen aprobetxamendurako elkarteko kide dira eta Bardean lurrak lantzeko eskubidea dute. Nekazaritza elkarteei dagokienez, 1958ko abenduaren 28an, Nafarroa Garaiko nekazarien aurrezki kutxak San Anton Esne Kooperatiba sortu zuen (kooperatiba 1961eko otsailaren 13an izan zen onartua).

Bardeako elkartea

Erdi Aroan, Santakarak, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Cabanillas, Zarrakaztelu, Kaparrotsu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Melida, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzu ibarrekin batera, Bardeako Komunitatea osatu zuen, Bardeako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.

Melidarrek Bardean 2.800 hektarea lur lantzen zituzten 1990eko hamarkadaren hasieran.

Diru-sarrerak

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.850 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 41.098 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 23.628 euro zen. Errenta gordina 21.273 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 48,8. Gainerako iturriak: pentsioak (% 27,7), beste diru-sarrerak (% 17,6), langabezia-prestazioak (% 1,9), beste prestazioak (% 4,1).

49%

28%

18%

Soldata · % 48,8Pentsioak · % 27,7Langabezia · % 1,9Beste prestazioak · % 4,1Beste sarrerak · % 17,6

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 27 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Santacara udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 404 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 52,1; gainerako % 47,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 54,8, beste inaktiboak % 34,9 eta ikasleak % 10,2). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,6 zen eta emakumezkoena % 47,4; langabezia-tasa, aldiz, % 8,0 eta % 13,3 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 351 zen 2023ean, 2021eko 351etik gora. Emakumeek okupatuen % 43,3 osatzen dute, eta gizonek % 56,7.

351okupatu, 2023+% 0,0 2021etik

% 43,3emakumeak okupatuen artean

% 52,1jarduera-tasa, 2024

% 10,4langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 46,6

% 26,3

% 16,8

Okupatuak · % 46,6Langabeak · % 5,4Ikasleak · % 4,9Erretiratuak · % 26,3Beste inaktiboak · % 16,8

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Santacara, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	362	% 46,6	206	% 52,0	156	% 41,1
Langabeak	42	% 5,4	18	% 4,5	24	% 6,3
Inaktiboak	372	% 47,9	172	% 43,4	200	% 52,6
Guztira	776	% 100,0	396	% 100,0	380	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 45,9), industria (% 34,5), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 11,1) eta eraikuntza (% 8,5). Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 33,9), ondoren merkataritza (% 12,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 11,1) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa

% 11,1

% 34,5

% 8,5

% 45,9

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 11,1Industria · % 34,5Eraikuntza · % 8,5Zerbitzuak · % 45,9

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 33,9

Merkataritza

% 12,3

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 11,1

Eraikuntza

% 8,5

Garraioa eta biltegiratzea

% 4,8

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 4,6

Hezkuntza

% 4,3

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 4,0

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Jarduera profesionalak

% 3,7

Ostalaritza

% 2,6

Administrazio publikoa

% 2,0

Informazioa eta komunikazioak

% 2,0

Beste zerbitzu batzuk

% 2,0

Etxeetako jarduerak

% 1,4

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 1,4

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 0,9

Ur-hornidura eta hondakinak

% 0,3

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,3

Higiezinen jarduerak

% 0,0

Erauzketa-industriak

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 24,8), eta oinarrizko okupazioak % 15,1. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,3 eta emakumeen % 48,0).

% 24,8

% 53,8

% 15,1

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 24,8Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,8Oinarrizko okupazioak · % 15,1Ez dago jasota · % 6,3

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Santacara, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	87	% 24,8	34	% 17,1	53	% 34,9
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	189	% 53,8	116	% 58,3	73	% 48,0
Oinarrizko okupazioak	53	% 15,1	33	% 16,6	20	% 13,2
Ez dago jasota	22	% 6,3	16	% 8,0	6	% 3,9
Guztira	351	% 100,0	199	% 100,0	152	% 100,0

Okupatuen % 77,5 besteren konturako langileak dira, eta % 22,5 norberaren konturakoak.

% 19,9

% 66,7

% 10,8

Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,6Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,9Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 66,7Besteren kontura, aldi baterakoa · % 10,8

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Santacara, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	79	% 22,5	52	% 26,1	27	% 17,8
Besteren kontura	272	% 77,5	147	% 73,9	125	% 82,2
Guztira	351	% 100,0	199	% 100,0	152	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 94,0 estatuan jaio zen, eta % 6,0 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 49,2 okupatuak dira, % 37,1 erretiratuak, % 5,5 langabeak, % 4,7 ikasleak eta % 3,4 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 okupatuak dira, % 25,0 bestelako inaktiboak eta % 15,0 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 40,9 okupatuak dira, % 27,6 bestelako inaktiboak, % 18,2 erretiratuak, % 7,4 langabeak eta % 6,0 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,7 bestelako inaktiboak dira, % 29,6 okupatuak, % 18,5 langabeak, % 7,4 erretiratuak eta % 3,7 ikasleak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 49,2

Okupatuak

% 60,0

% 5,5

Langabeak

% 15,0

% 4,7

Ikasleak

% 0,0

% 37,1

Erretiratuak

% 0,0

% 3,4

Beste inakt.

% 25,0

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 40,9

Okupatuak

% 29,6

% 7,4

Langabeak

% 18,5

% 6,0

Ikasleak

% 3,7

% 18,2

Erretiratuak

% 7,4

% 27,6

Beste inakt.

% 40,7

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 94,3 estatuan jaio zen, eta % 5,7 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 16,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 75,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 16,7 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 11,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 37,5 oinarrizko okupazioetakoak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 18,2

Goi eta erdi maila

% 0,0

% 57,2

Langile kualifikatuak

% 75,0

% 16,6

Oinarrizko okup.

% 16,7

% 8,0

Ez dago jasota

% 8,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 36,8

Goi eta erdi maila

% 0,0

% 47,9

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 11,8

Oinarrizko okup.

% 37,5

% 3,5

Ez dago jasota

% 12,5

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 37,4 industrian ari dira, % 33,2 zerbitzuetan, % 16,6 nekazaritzan eta % 12,8 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,7 industrian ari dira, % 33,3 zerbitzuetan, % 16,7 nekazaritzan eta % 8,3 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 63,9 zerbitzuetan ari dira, % 29,2 industrian, % 3,5 eraikuntzan eta % 3,5 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 industrian ari dira, % 37,5 zerbitzuetan eta % 12,5 nekazaritzan.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 16,6

Nekazaritza

% 16,7

% 37,4

Industria

% 41,7

% 12,8

Eraikuntza

% 8,3

% 33,2

Zerbitzuak

% 33,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 3,5

Nekazaritza

% 12,5

% 29,2

Industria

% 50,0

% 3,5

Eraikuntza

% 0,0

% 63,9

Zerbitzuak

% 37,5

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.840 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 34,3 km² denez, NAE lurraldearen % 53,6 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 78,4 lur goldagarria (1.442 ha, 42 ustiategitan), % 20,4 larre iraunkorrak (375 ha, 3 ustiategitan), % 1,2 arbolak (21,5 ha, 10 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,7 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,04 ha, ustiategi batean).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

54%

46%

NAE · 1.840 ha (% 53,6)Gainerako azalera · 1.590 ha (% 46,4)

NAE, lur-erabileraren arabera

78%

20%

Lur goldagarria · 1.442 ha (% 78,4)Larre iraunkorrak · 375 ha (% 20,4)Arbolak · 21,5 ha (% 1,2)Baratzeak · 0,04 ha (< % 0,1)Berotegiak · 1,7 ha (% 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 565 gidari zeuden erroldatuta: 342 gizon (% 60,5) eta 223 emakume (% 39,5). Biztanleen % 65,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 758 ibilgailuk osatzen zuten: 487 turismo, 92 kamioi, 55 furgoneta, 46 ziklomotor eta 39 motozikleta. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 561 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,3 urtekoa zen; turismoen % 9,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,9k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,5 diesel zen eta % 33,2 gasolinazko; 7 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 31,6k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

34%

30%

32%

0 etiketa · 9 (% 1,2)ECO · 18 (% 2,4)C etiketa · 258 (% 34,4)B etiketa · 228 (% 30,4)Etiketarik gabe · 237 (% 31,6)

Turismoak, adinaren arabera

10%

18%

28%

33%

11%

< 4 urte · 48 (% 9,9)4–8 urte · 88 (% 18,1)8–15 urte · 137 (% 28,1)15–25 urte · 161 (% 33,1)≥ 25 urte · 53 (% 10,9)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Santakarako udaletxea herriko enparantzan dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jesus Luis Caparroso Ruiz da, Santakarako Talde Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

Udal hauteskundeak

Alderdia	Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2015	2019
Santakarako Talde Independentea	-	-	-	-	-	-	-	9	7	7	7
Santakarako Hautesle-elkartea	-	-	-	-	-	5	-	9	-	-	-
Nafar Herriaren Batasuna	-	-	5	9	9	-	9	-	-	-	-
Nafarroako Alderdi Sozialista	-	4	3	-	-	4	-	-	-	-	-
Nafarroako Alderdi Popularra	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Unión Demócrata Foral	-	-	1	-	-	-	-	-	-	-	-
Aliantza Popularra-Alderdi Demokrata Popularra	-	3	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Santakarako Independenteak	-	2	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Zentro Demokratikoaren Batasuna	9	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Navarra Suma 297 53,51 -  Nafarroako Alderdi Sozialista 163 29,37 ▲ 54  Geroa Bai 42 7,57 ▲ 18  Euskal Herria Bildu 17 3,06 ▼ 1  Ahal Dugu 12 2,16 ▼ 72  Izquierda-Ezkerra 7 1,26 ▼ 10  Vox 5 0,90 -  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 4 0,72 ▲ 1  Equo 2 0,36 ▲ 1  Libertate Nafarra 1 0,18 ▼ 1

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafar Herriaren Batasuna 253 43,62 ?  Nafarroako Alderdi Sozialista 109 18,79 ?  Ahal Dugu 84 14,48 ?  Nafarroako Alderdi Popularra 34 5,86 ?  Geroa Bai 24 4,14 ?  Herritarrak - Herritarron Alderdia 19 3,28 ?  Euskal Herria Bildu 18 3,10 ?  Izquierda-Ezkerra 17 2,93 ?  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 3 0,52 ?  Libertate Nafarra 3 0,52 ?  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 2 0,34 ?  Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 2 0,34 ?  Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 1 0,17 ?  Equo 1 0,17 ?

Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea herriko enparantzan dago.

Santakarako udaletxea elizaren ondoko plaza txikian dago. Inguruko eraikuntzen estilo berean eraikia, egitura hiru zatitan banaturik dago eta hiru fatxada nagusi dauzka. Udaletxearen azken eraberritzea 1973an egin zen, harlangaitza agerian utzita.

• HELBIDEA: Udaletxearen Plaza,1

Egungo banaketa

Santakarako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jesus Luis Caparroso Ruiz da, Santakarako Talde Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:

• Jorge Cervera Ibiricu (Santakarako Talde Independentea)
• Jose Ignacio Miqueleiz Palacios (Santakarako Talde Independentea)
• Jorge Pascual Castilo (Santakarako Talde Independentea)
• Sara Lanas Navarro (Santakarako Talde Independentea)
• David Jimenez Ibañez (Santakarako Talde Independentea)
• Beatriz Bergasa Urzola (Santakarako Talde Independentea)

Batzordeak

Santakarako Udalan 8 batzorde ditu:

• Kontuak
• Nekazaritza
• Kultura
• Kirola eta Aurrerapena
• Gazteria
• Gizarte Zerbitzuak
• Hirigintza
• Jaiak

Alkateak

1979tik, Santakarak 5 alkate izan ditu:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Juan Jose Lanas Cervera	1979	1983		Zentro Demokratikoaren Batasuna
Javier Angel Ibiricu Sanz	1983	1987		Nafarroako Alderdi Sozialista
Juan Jose Lanas Cervera	1987	1995		Nafar Herriaren Batasuna
Donato Ochoa Navarro	1995	1999		Santakarako Hautesle-elkartea
Donato Ochoa Navarro	1999	2003		Nafar Herriaren Batasuna
Luis Daniel Aiabar Garritz	2003	2007		Santakarako Hautesle-elkartea
Luis Daniel Aiabar Garritz	2007	2015		Santakarako Talde Independentea
Jesus Luis Caparroso Ruiz	2015	jardunean		Santakarako Talde Independentea

Garraioa

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 324 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak bi autobus geldialdi du zeharkarrikan: bat Figarolerantz eta beste bat Tafallarantz.

Nafarroako Hiriarteko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 324 Tafalla Erriberri • Beire • Pitillas • Santakara • Melida • Murelu Hautsi • Zarrakaztelu Figarol

Kultura

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Santakara ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Koldo Zuazok, 2010ean, Santakara ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Santakara eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,67k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 1,68k eta 2018n % 3,00k.

Kirolak

• Santakara Futbol Taldea

Jaiak

• Jasokundeko Andre Mariaren jaiak, abuztuaren hirugarren asteburuan
• Santa Eufemiako eguna, irailaren 16an

Ondarea

Ikus zerrenda: «Santakarako kultura ondasunak»

Ondasun nabarmenak

• Jasokundeko Andre Mariaren eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.
• Santakarako gaztelua, XIII. mendean eraikitako gaztelua.
• Santa Eufemia baseliza, XIII. mendean eraikitako kristau baseliza.
• Kara aztarnategia, erromatar hiri bateko aztarnategia.

Ondarea

• Pitillasko aintzira, biodibertsitate handiko hezegune endorreikoa, Nafarroako bigarren handiena.

Irudiak

• 
  Santakarako gaztelua
• 
  Kara aztarnategia
• 
  Kara aztarnategia
• 
  Santa Eufemia baseliza
• 
  Gaztelutik dagoen herriaren ikuspegia
• 
  Hegaztiak Pitillasko aintziran

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Erdialdea
• Erriberriko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Santakarako Udalako webgune ofiziala

• Datuak: Q1647926
• Multimedia: Santacara / Q1647926
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Santakara