Bastida (Araba)
- Artikulu hau Arabako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bastida».
| Bastida | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Andre Mariaren eliza eta Kristoren gotorleku-tenplua (goialdean), udaletxeko ataritik ikusiak | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Araba | ||||||||||
| Eskualdea | Arabako Errioxa | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Daniel Garcia Ruiz (Alderdi Popularra) | ||||||||||
| Posta kodea | 01330 | ||||||||||
| INE kodea | 01028 | ||||||||||
| Herritarra | bastidar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°35′25″N 2°47′34″W / 42.5904°N 2.7929°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 38,17 km² | ||||||||||
| Garaiera | 550 metro | ||||||||||
| Distantzia | 45 km Gasteiza | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.558 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 39,51 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 32.74 + % 16.67 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[3] | % 9.51 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera data | 1196 | ||||||||||
| Webgunea | http://www.labastida-bastida.org/ | ||||||||||
Bastida Arabako hegoaldeko udalerri bat da. Arabako Errioxa eskualdean dago, hain zuzen ere, Arabako Errioxa Garaian, Gasteiztik 45 bat kilometrora. Izen bereko hiribilduak udalerriko erdialdea du kokagune.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kantabria mendilerroaren hegoaldean kokatzen da, Toloño mendiaren (1.271 m) hego magalean, Ebro ibaiaren ezkerraldean. Udalerria laua da oro har, iparraldean izan ezik, bertan garaiera handieneko eremuak daude.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Iparraldean: Arabako Urizaharra eta Zanbrana.
- Hegoaldean: Errioxako Briones, Gimileo eta San Vicente de la Sonsierra.
- Ekialdean: Arabako Urizaharra eta Errioxako San Vicente de la Sonsierra.
- Mendebaldean: Errioxako Briñas eta Haro.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herriaren sortzea Erdi Aro goiztiarreko Toloñoko gazteluarekin lotzen da. Hortaz, Bastidak kutsu militar handia izan zuen.
Antso VII.a Nafarroakoak forua eman zion hiribilduari 1196an.
Alfontso VIII.ak Gaztelarako konkistatu zuen 1200. urtean, Araba inbaditu izanaren ondorioz.
XVII eta XVIII. mendeetan 3.000 bizilagun inguru omen zeuden herrian.
Espainiako Gerra Zibilaren garaian ia 30 bastidar hil zituzten Errepublikaren aurka matxinatutako faxistek. Haien gorpuak oraindik ez dira aurkitu; Pancorbo aldeko errepide nazionalaren azpian daudela susmatzen da.
1974an Gatzaga Buradon udalerria bereganatu zuen.
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bastida udalerria bi herriz osatua dago:
- Bastida (udalerriko hiriburua)
- Gatzaga Buradon kontzejua. Kontzeju horren barruan dago Buradon herri hustua.[4]
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bastidako ekonomiaren gaur egungo motor nagusia ardogintza da. Bastidar askok ardoaren inguruko negozioan dihardu. Gainera, kirol ezberdinen ekitaldiak egin dira. Hala nola, Euskadiko Open-eko lasterketak edota Wine run lasterketa.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.453 euro-koa zen[5], eta etxegune bakoitzeko 35.904 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.742 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.250 euro zen. Errenta gordina 18.237 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 17.340 eurokoa zen[6][oh 1]: gizonena 20.766 eurokoa eta emakumeena 13.807 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 33,5 txikiagoa. Araba osoan, mediana 22.771 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 33.474 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 9.956 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 81.754 euro baino gehiago[7].
Diru-sarrera guztien artean % 53,9 soldatak dira[8].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 2]. Udalerrian indizea 31,2 da, probintziakoaren (29,1;
Arabako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,5;
Arabako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 7.732 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 91.186 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 8,5 zen[10] (Araba osoan, % 11,7; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 6.708 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 36.224 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 18,5 zen[11] (Araba osoan, % 21,2).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Labastida/Bastida udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 747 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,8; gainerako % 42,2 inaktibo zeuden (erretiratuak % 58,2, beste inaktiboak % 31,0 eta ikasleak % 10,8).[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 13,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,8 zen eta emakumezkoena % 57,7; langabezia-tasa, aldiz, % 9,5 eta % 17,0 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 635 zen 2023ean, 2021eko 561etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 45,4 osatzen dute, eta gizonek % 54,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 649 | % 50,2 | 351 | % 52,3 | 298 | % 47,9 |
| Langabeak | 98 | % 7,6 | 37 | % 5,5 | 61 | % 9,8 |
| Inaktiboak | 546 | % 42,2 | 283 | % 42,2 | 263 | % 42,3 |
| Guztira | 1.293 | % 100,0 | 671 | % 100,0 | 622 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 62,4), industria (% 20,2), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 12,1) eta eraikuntza (% 5,4).[13] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 19,4), ondoren ostalaritza (% 13,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 12,1) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 26,6), eta oinarrizko okupazioak % 12,8.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 55,6 eta emakumeen % 51,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 169 | % 26,6 | 76 | % 21,9 | 93 | % 32,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 342 | % 53,9 | 193 | % 55,6 | 149 | % 51,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 81 | % 12,8 | 47 | % 13,5 | 34 | % 11,8 |
| Ez dago jasota | 43 | % 6,8 | 31 | % 8,9 | 12 | % 4,2 |
| Guztira | 635 | % 100,0 | 347 | % 100,0 | 288 | % 100,0 |
Okupatuen % 73,9 besteren konturako langileak dira, eta % 26,1 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 166 | % 26,1 | 106 | % 30,5 | 60 | % 20,8 |
| Besteren kontura | 469 | % 73,9 | 241 | % 69,5 | 228 | % 79,2 |
| Guztira | 635 | % 100,0 | 347 | % 100,0 | 288 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 86,7 estatuan jaio zen, eta % 13,3 atzerrian.[12] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,3 okupatuak dira, % 32,5 erretiratuak, % 6,6 bestelako inaktiboak, % 4,4 langabeak eta % 4,2 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,5 okupatuak dira, % 27,6 bestelako inaktiboak, % 23,0 langabeak, % 4,6 ikasleak eta % 2,3 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,6 okupatuak dira, % 19,7 erretiratuak, % 18,7 bestelako inaktiboak, % 6,9 ikasleak eta % 6,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,7 langabeak dira, % 30,2 okupatuak, % 25,6 bestelako inaktiboak, % 7,0 ikasleak eta % 3,5 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 90,1 estatuan jaio zen, eta % 9,9 atzerrian.[14] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 11,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 32,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 2,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 65,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[16] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 44,5 zerbitzuetan ari dira, % 32,3 industrian, % 16,8 nekazaritzan eta % 6,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 35,1 zerbitzuetan ari dira, % 29,7 eraikuntzan, % 27,0 nekazaritzan eta % 8,1 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 84,7 zerbitzuetan ari dira, % 9,2 industrian eta % 5,0 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 88,5 zerbitzuetan ari dira, % 7,7 nekazaritzan eta % 3,8 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 124 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 888 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 3]. Udalerriaren azalera 38,2 km² denez, NAE lurraldearen % 23,3 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,6 arbolak (858 ha, 122 ustiategitan), % 3,2 lur goldagarria (28,4 ha, 11 ustiategitan), % 0,1 larre iraunkorrak (1 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,33 ha, 13 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 7 zaldi eta 1.000 hegazti inguru zeuden[19].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 911 gidari zeuden erroldatuta: 542 gizon (% 59,5) eta 369 emakume (% 40,5)[20]. Biztanleen % 57,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.423 ibilgailuk osatzen zuten: 951 turismo, 160 kamioi, 122 furgoneta, 81 motozikleta eta 33 ziklomotor[20]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 605 turismokoa zen, probintziako (479) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,6 urtekoa zen; turismoen % 8,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14,9k 25 urte baino gehiago[20]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,9 diesel zen eta % 33,1 gasolinazko; 7 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37k ez zuen etiketarik[oh 5].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 808 gizon, 765 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[21] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 0 | 8 | 7 | 9 | 17 | 5 | 0 | 6 | 15 | 6 | 3 | 6 | −1 | −5 | −3 | 7 | −2 | 5 | −4 | 2 | −2 | 3 | 9 | 0 | −2 | 9 | 0 | −1 | −2 | 8 | 12 | 9 | 3 | 9 | 25 | 1 | 7 | 6 | 7 | 4 | −4 | 3 | 6 | 5 | 3 | −3 | −1 | 4 | 0 | 4 | −4 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 9 | 16 | 9 | 10 | 17 | 14 | 13 | 10 | 12 | 18 | 16 | 14 | 22 | 32 | 16 | 20 | 12 | 16 | 11 | 15 | 17 | 13 | 17 | 16 | 10 | 17 | 14 | 16 | 15 | 11 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 31,8 udalerri berean jaioak ziren[24], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 19,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 13,7 —probintzian % 16,6—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 49,8 Araban, % 11 Bizkaian, eta % 5,2 Gipuzkoan jaio ziren[25].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 12,4k atzerriko nazionalitatea zuen[26]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 46,6), Hego Amerika (% 21,8), Mendebaldeko Europa (% 18,4) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Portugal, Kolonbia dira.[27]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 1.944 etxebizitza zeuden: 661 (% 34,0) nagusiak eta 1.283 (% 66,0) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[28] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 506 (% 26,0) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 315 (% 16,2) hutsik zeuden.[29] Etxebizitza nagusien % 84,7 jabetzan zegoen eta % 13,2 alokairuan.[28] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 9 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 49 plazarekin (5,44 plaza etxebizitzako).[30]
Etxebizitza multzoa
Arabako mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Arabako mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Arabako mapa (2024)
Guztira 661 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 234 (% 35,4) pertsona bakarrekoak ziren.[28]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Arabako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 106,3 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 56,5 urtekoa.[28] Etxebizitzen % 47,5 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 4,6 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[28] Etxebizitzen % 5,5 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,3 berokuntza zentrala zuten, % 84,4 banakakoa eta % 12,9 noizean behingoa.[28] Horrez gain, % 11,2 hodien bidezko gasa zuten eta % 9,7 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.318 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 32,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,0.[31] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 34,5 zen 2021ean eta % 36,9 2024an; beraz, 2,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 13,5 izatetik % 12,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 38,5 ziren, eta gizonen artean % 35,5; 3,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 13,4 eta gizonen % 10,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 54,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 45,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 6 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 47,8 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 52,2. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,3 ziren.[31]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 487 | % 36,9 | 242 | % 35,5 | 245 | % 38,5 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 249 | % 18,9 | 142 | % 20,8 | 107 | % 16,8 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 424 | % 32,2 | 225 | % 33,0 | 199 | % 31,3 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 158 | % 12,0 | 73 | % 10,7 | 85 | % 13,4 |
| Guztira | 1.318 | % 100,0 | 682 | % 100,0 | 636 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 34,5 | % 18,6 | % 33,5 | % 13,5 | 1.270 |
| 2022 | % 36,0 | % 18,5 | % 32,9 | % 12,6 | 1.285 |
| 2023 | % 37,0 | % 18,9 | % 31,8 | % 12,2 | 1.315 |
| 2024 | % 36,9 | % 18,9 | % 32,2 | % 12,0 | 1.318 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,7 ikasten ari zen (128 pertsona).[32] Ikasten ari zirenetatik, % 44,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,8 batxilergoan, % 17,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 11,7 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 48,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 37,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 16,7 eta emakumeen % 17,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 82,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 40,3 eta 25–29 urtekoen % 14,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[33] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 40,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 25,7.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 86,1 estatuan jaio zen, eta % 13,9 atzerrian.[31] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 13,6 eta % 33,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,0 eta % 41,1, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 7,1.[32] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 45,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 38,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Aipatzekoa da udan neguan baino sei aldiz biztanleria handiagoa duela Bastidak, turismoa dela eta.
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2023-2027 legegintzaldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2023ko hauteskundeen ondorengo Bastidako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2023ko maiatzak 28 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Alderdi Popularra (PP) | 4 / 9 |
426 (% 47,39) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) a | 3 / 9 |
268 (% 29,81) | |||
| Euskal Herria Bildu (EHB) | 2 / 9 |
175 (% 19,47) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | 0 / 9 |
30 (% 3,33) | |||
| a Euzko Alderdi Jeltzaleko hiru zinegotziek alderdia utzi eta Labastida Salinillas Bai (Lasa Bai) hautesle elkarte independentea sortu zuten, Euzkadi Buru Batzarrak alkatetzarako hautagaitza ez aurkeztearen erabakia hartu zuelako. | |||||
| Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza | |||||
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Bastidako azken alkateak:
a 2009. urtean Higinio Arinas Arive alkatea kargutik bota zuten, Alderdi Popularrak eta Euzko Alderdi Jeltzaletik kanporatutako bi zinegotzik bultzatutako zentsura-mozioa zela eta. 2007-2011 legegintzaldiaren geratzen ziren bi urteak, bi taldeen artean banatzea adostu zuten, alkatetza urte bana talde bakoitzerako.
b 2010ko maiatzean Iosu Landa alkateak dimisioa aurkeztu zuen.
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko
eta
lineak zerbitzua ematen diote udalerri honi:
|
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gaur egun gaztelania da nagusi. Ezin dugu zehaztu bertako jatorrizko euskara galdu zen garaia zein izan zen. Hala ere, Bastidako euskara galtzea noizbait IX. eta XVI. mendeen artean datatzen da.
Udalerrian ikastola bat dago, Bastida Ikastola izenekoa. Gainera, Araba Euskaraz lau aldiz ospatu da Bastidan, 1989, 2004, 2008 eta 2012an.
2016an Bastidako biztanleen artean %43,1a euskaldunak ziren.
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Abenduaren 24an Artzainen Festa ospatzen da, interes turistikoa duena.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Andre Mariaren Jasokundearen eliza, XVI eta XVIII. mende artean eraikia, Pizkunde eta Barroko estiloei jarraiki. Batez ere, ikustekoak dira atari nagusia eta erretaula barrokoa ikusgai dagoen barnealdea.
- Bastidako udaletxea, XVIII. mendean eraiki zen eta barroko berantiarreko estiloa du.
- Larrazuriaren Arkua, antzinako harresiaren atean kokatua, Ama Birjina eta Bastidako armarria erakusgai dituena.
- 2014ean, Torrentejo izeneko aztarnategia aurkitu zuen Euskal Herriko Unibertsitateak. Torrentejoko herrixka hori 1075. urtean aipatu zen lehenengoz, eta urte horretan, Nafarroako erregeak eremu hori eman zion Donemiliaga Kukula monasterioari (Errioxa, Espainia). Ikerketek frogatu zuten data horren aurretik okupatuta egon zela ingurua; IX. edo X. mendeko hobi bat aurkitu zuten, besteak beste. Hilerri oso bat han egon zitekeela ondorioztatu zuten. EHUk azaldu zuenez, egindako lanek erakusten zuten herri horrek "bizitza bizia" izan zuela Errenazimentuan eta Aro Modernoan. Monetak, buztinkiak eta janari hondarrak topatu zituzten, besteak beste. Hondar horiek XVII. eta XVII. mendekoak ziren.[55]
- Kristo Santuaren eliza erromanikoa. XII. mendekoa.[56]
- Kristo Santuaren elizako ataria
- Kristo Santuaren eliza
Bastidar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Domingo Salazar Cariga (1522-1594), domingotar fraidea, Filipinetako lehen gotzaina[57][58].
- Antonio Velaz de Medrano, Tabuernigako I markesa (1637-1683), militarra, Flandriako Nieuwpoort hiriko gobernadorea
- Manuel Esteban Quintano Quintano (1756-1818), elizgizona eta ardogilea[59].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ (Gaztelaniaz) López de Guereñu Galarraga, Gerardo. (1989). «Mortuorios o despoblados» Toponimia alavesa seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses. in: Onomasticon Vasconiae. 5 Bartzelona-Bilbo: ALSOGRAF, Euskaltzaindiarentzat, 543 or. ISBN 8485479483..
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1155351.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-22).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «La ilusión de aquellos Alcaldes de hace 40 años» Blog Rioja Alavesa 2019-03-24 (kontsulta data: 2020-03-19).
- 1 2 3 «Labastida» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
- ↑ «Orive López de Muniain, José María» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2023-10-13).
- 1 2 3 4 5 6 (Gaztelaniaz) «El popular Ignacio Gil accede por cuarta vez a la Alcaldía de Labastida» El Correo 2010-05-26 (kontsulta data: 2020-03-18).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Ocho ex alcaldes alaveses cuentan cómo es su nueva vida sin el bastón de mando» El Correo 2014-10-22 (kontsulta data: 2021-01-11).
- 1 2 3 4 5 6 7 (Gaztelaniaz) «Ignacio Gil Orive, alcalde de Labastida, deja la política» Diario de Noticias de Álava 2015-04-13 (kontsulta data: 2023-10-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Detenidos el alcalde y un concejal de Labastida en una operación antidroga» La Vanguardia 2004-04-02 (kontsulta data: 2023-10-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Detenidos el alcalde y un concejal del PP de Labastida en una operación antidroga» El País 2004-04-03 ISSN 1134-6582. (kontsulta data: 2023-10-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El edil del PP Ignacio Gil podrá representar a Labastida en la comisión que estudiará el golf» El Correo 2007-12-15 (kontsulta data: 2023-10-13).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Un tránsfuga del PNV se hace con la alcaldía de Labastida con el voto del PP» El País 2009-05-21 ISSN 1134-6582. (kontsulta data: 2020-03-18).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-08).
- 1 2 «Bastida. EAJrentzat makila, EH Bilduri esker» Berria 2019-06-16 (kontsulta data: 2020-03-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Laura Pérez Borinaga será la nueva diputada alavesa de Equilibrio Territorial» Diario de Noticias de Álava 2024-10-10 (kontsulta data: 2026-06-09).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (kontsulta data: 2020-03-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Hablamos con Laura Perez Borinaga, alcaldesa de Labastida» Radio Gorbea 2023-02-16 (kontsulta data: 2026-06-09).
- ↑ (Gaztelaniaz) «EH Bildu y PNV cierran un acuerdo para Bastida y Guardia» Naiz 2019-06-14 (kontsulta data: 2020-03-14).
- ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-29).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El alcalde del PP de Labastida, Daniel García, gobernará en minoría» Diario de Noticias de Álava 2023-06-17 (kontsulta data: 2024-01-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El PP se hace con Labastida y el PNV desaparece tras la renuncia de sus ediles» El Correo 2023-06-17 (kontsulta data: 2023-10-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Hablamos con Daniel García, Alcalde de Labastida» Radio Gorbea 2025-11-21 (kontsulta data: 2025-11-29).
- ↑ «Mila urte baino gehiago dituen aztarnategi bat topatu dute Bastidan» Berria 2014-08-06 (kontsulta data: 2020-03-14).
- ↑ «Kristo Santuaren eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2023-09-18).
- ↑ «de Salazar Cariga, Domingo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
- ↑ «López de Salazar y Cariga, Domingo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
- ↑ «Quintano Quintano, Manuel Esteban» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).

