Urkabustaiz
| Urkabustaiz | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Izarra, Urkabustaizko udalburua | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Araba | ||||||||||
| Eskualdea | Gorbeialdea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa (Euskal Herria Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 01440 | ||||||||||
| INE kodea | 01054 | ||||||||||
| Herritarra | urkabustaiztar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°57′17″N 2°54′12″W / 42.954722222222°N 2.9033333333333°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 60,49 km² | ||||||||||
| Garaiera | 633 metro | ||||||||||
| Distantzia | 27 km Gasteiza | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.470 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 22,09 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 40.96 + % 14.58 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % 17.6 (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[3] | % 16.76 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.urkabustaiz.eu/ | ||||||||||
Urkabustaiz Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdeako kuadrillakoa. Arabaren ipar-mendebaldean dago, Gasteiztik 27 bat kilometrora, komunikazioen bidegurutze garrantzitsu batean. Herri txikiz osaturiko udalerria da, populazio gutxikoa eta nagusiki nekazaritzari lotutakoa.
Izarra da herriburua.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria isurialde kantabriarraren eta mediterraneoaren mugan dago kokaturik, iparraldera begira, eta bi gune erabat ezberdin ditu. Alde batetik, hegoaldea eta erdialdea larrez eta basoz estalitako lautada bat da, muinotxoz jositakoa, 600-850 metroko garaieran dagoena; iparraldean, berriz, Altube ibaiak osatzen duen arroa dago, batez ere pagadiz estalia, 400 metroko garaiera inguruan. Bi alde hauek banatuz, oso aldapatsua den kare-harrizko aurrealde bat dago.
Udalerriak ez dauka mendi alturik, baina udalaren ipar-ekialdean Gorbeia mendia dago.
Kokagune geografiko berezia denez, bidegurutze historikoa izan zen, Leintzerako, Arabako Lautadarako, Urduñarako eta Miranda de Ebrorako bideak lotzen zituena. Gaur egun ere, Bizkaia eta Araba lotzen dituzten bide nagusiak igarotzen dira bertatik. Bilbo eta Miranda lotzen dituen trenbideak udalerria gurutzatzen du iparraldetik hegoaldera, eta geltokia dauka Izarran. AP-68 autopista ere udalerriaren ekialdetik igarotzen da, eta Bilbo eta Miranda lotzen ditu honek ere. Bestalde, udalerriaren ekialde horretan, baina Izarratik 2 kilometro ingurura, AP-68 eta Gasteizera doan N-622 autobidearen lotunea dago.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urkabustaiz izena Urkaerria eta Bustaiz antzinako izenek konposatua da. Urkaerriak Goiuri-Ondona, Oiardo, Uzkio eta Untza-Apregindana kontzejuak biltzen zituen. Bustaizek, berriz, Beluntza eta Izarra.
Urka aipatua agertzen da Donemiliagako goldean: Urca. (1025).
Gero beste hainbat aldaera ere topatu dira dokumentu zaharretan: Urcabustaiz (1463), Urcavuscas, (1475); Vrcabuztayz, (1483); Hurcabustaiz, (1501); Vrcabustaez, (1514); Hurcabuiz (sic), (1520); Vrcabustaiz, (XVIII. mendean); Urcabustaiz, (1849).[4]
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerria hamar kontzejuz osatua dago (kontzeju horietako batzuek herri bat baino gehiago dute):
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lehen sektoreari oso lotuta dagoen udalerria izanik, Urkabustaizek populazioa galdu zuen etengabe XX. mendearen bigarren erdian, bertakoak hirira joatearen ondorioz. XXI. mendean, berriz, populazioaren biziberritzea gertatu da, komunikazio bideak hobetzean hiriko jende asko bertaratu baita.
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 763 gizon, 697 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[5] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | −1 | −2 | 11 | 0 | 5 | 49 | 1 | 5 | 10 | 2 | −3 | 2 | 3 | −7 | −1 | 0 | −3 | 2 | 6 | 2 | −5 | 2 | 2 | −1 | 6 | 1 | −1 | −2 | 1 | −5 | 4 | 6 | 8 | 12 | 17 | 17 | 17 | 13 | 4 | 9 | 6 | 10 | 8 | 4 | 7 | 4 | 4 | −2 | 5 | 6 | 2 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 8 | 5 | 8 | 13 | 8 | 5 | 9 | 11 | 6 | 16 | 14 | 19 | 16 | 20 | 23 | 26 | 22 | 10 | 17 | 14 | 17 | 11 | 15 | 14 | 11 | 16 | 7 | 13 | 13 | 10 |
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 28,1 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 12,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 13,6 —probintzian % 16,6—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 52 Araban, % 18,8 Bizkaian, eta % 2,5 Gipuzkoan jaio ziren[9].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 10,4k atzerriko nazionalitatea zuen[10]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 52,9), Hego Amerika (% 22,9), Mendebaldeko Europa (% 10,8) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Aljeria dira.[11]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 896 etxebizitza zeuden: 602 (% 67,2) nagusiak eta 293 (% 32,7) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[12] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 131 (% 14,5) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 124 (% 13,7) hutsik zeuden.[13] Etxebizitza nagusien % 83,1 jabetzan zegoen eta % 15,3 alokairuan.[12] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 4 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 20 plazarekin (5 plaza etxebizitzako).[14]
Etxebizitza multzoa
Arabako mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Arabako mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Arabako mapa (2024)
Guztira 602 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 206 (% 34,2) pertsona bakarrekoak ziren.[12]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Arabako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 114,8 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 52 urtekoa.[12] Etxebizitzen % 38,8 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[12] Etxebizitzen % 24,1 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 8,3 berokuntza zentrala zuten, % 76,9 banakakoa eta % 9,5 noizean behingoa.[12] Horrez gain, % 22,9 hodien bidezko gasa zuten eta % 28,4 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.227 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 18,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,2.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 47,3 zen 2021ean eta % 49,3 2024an; beraz, 2,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 11,3 izatetik % 9,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 51,6 ziren, eta gizonen artean % 47,2; 4,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,1 eta gizonen % 7,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,7 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 42,3 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 16 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 43,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 56,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,5 ziren.[15]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 605 | % 49,3 | 304 | % 47,2 | 301 | % 51,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 277 | % 22,6 | 150 | % 23,3 | 127 | % 21,8 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 232 | % 18,9 | 142 | % 22,0 | 90 | % 15,4 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 113 | % 9,2 | 48 | % 7,5 | 65 | % 11,1 |
| Guztira | 1.227 | % 100,0 | 644 | % 100,0 | 583 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 47,3 | % 21,1 | % 20,3 | % 11,3 | 1.176 |
| 2022 | % 49,6 | % 20,3 | % 19,8 | % 10,3 | 1.169 |
| 2023 | % 50,0 | % 20,5 | % 19,7 | % 9,8 | 1.201 |
| 2024 | % 49,3 | % 22,6 | % 18,9 | % 9,2 | 1.227 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,4 ikasten ari zen (127 pertsona).[16] Ikasten ari zirenetatik, % 53,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,0 batxilergoan, % 16,5 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 53,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 54,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 19,7 eta emakumeen % 13,6. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 45,8 eta 25–29 urtekoen % 12,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,7 baino ez.[17] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 44,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 44,7.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 85,2 estatuan jaio zen, eta % 14,8 atzerrian.[15] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 48,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 36,5 eta % 15,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 54,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,5 eta % 15,6, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,5 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 3,9.[16] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 51,7 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 85,7 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.831 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 42.592 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.742 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 24.850 euro zen. Errenta gordina 21.453 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 22.719 eurokoa zen[19][oh 1]: gizonena 26.571 eurokoa eta emakumeena 18.884 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 28,9 txikiagoa. Araba osoan, mediana 22.771 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 41.452 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 14.245 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 96.379 euro baino gehiago[20].
Diru-sarrera guztien artean % 65,5 soldatak dira[21].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[22][oh 2]. Udalerrian indizea 28,8 da, probintziakoaren (29,1;
Arabako mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,6 da, probintziakoaren (2,5;
Arabako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) parean.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 13.176 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 109.350 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12 zen[23] (Araba osoan, % 11,7; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 10.029 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 42.205 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 23,8 zen[24] (Araba osoan, % 21,2).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Urkabustaiz udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 784 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 64,7; gainerako % 35,3 inaktibo zeuden (erretiratuak % 53,3, beste inaktiboak % 29,7 eta ikasleak % 17,1).[25] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 65,1 zen eta emakumezkoena % 64,2; langabezia-tasa, aldiz, % 7,5 eta % 11,7 zen, hurrenez hurren.[25]
Okupatuen kopurua 700 zen 2023ean, 2021eko 644etik gora.[26] Emakumeek okupatuen % 44,7 osatzen dute, eta gizonek % 55,3.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 710 | % 58,6 | 384 | % 60,3 | 326 | % 56,7 |
| Langabeak | 74 | % 6,1 | 31 | % 4,9 | 43 | % 7,5 |
| Inaktiboak | 428 | % 35,3 | 222 | % 34,9 | 206 | % 35,8 |
| Guztira | 1.212 | % 100,0 | 637 | % 100,0 | 575 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 73,3), industria (% 17,4), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,7) eta eraikuntza (% 3,6).[26] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 16,0), ondoren merkataritza (% 13,1) eta hezkuntza (% 9,9) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,3), eta oinarrizko okupazioak % 13,0.[27] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 48,8 eta emakumeen % 45,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 233 | % 33,3 | 114 | % 29,5 | 119 | % 38,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 332 | % 47,4 | 189 | % 48,8 | 143 | % 45,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 91 | % 13,0 | 57 | % 14,7 | 34 | % 10,9 |
| Ez dago jasota | 44 | % 6,3 | 27 | % 7,0 | 17 | % 5,4 |
| Guztira | 700 | % 100,0 | 387 | % 100,0 | 313 | % 100,0 |
Okupatuen % 84,0 besteren konturako langileak dira, eta % 16,0 norberaren konturakoak.[28]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 112 | % 16,0 | 74 | % 19,1 | 38 | % 12,1 |
| Besteren kontura | 588 | % 84,0 | 313 | % 80,9 | 275 | % 87,9 |
| Guztira | 700 | % 100,0 | 387 | % 100,0 | 313 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 86,6 estatuan jaio zen, eta % 13,4 atzerrian.[25] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 62,5 okupatuak dira, % 25,4 erretiratuak, % 5,3 ikasleak, % 3,9 langabeak eta % 2,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,3 okupatuak dira, % 21,8 bestelako inaktiboak, % 9,0 langabeak, % 5,1 erretiratuak eta % 3,8 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 57,5 okupatuak dira, % 15,8 erretiratuak, % 13,1 bestelako inaktiboak, % 6,9 langabeak eta % 6,7 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,7 okupatuak dira, % 28,4 bestelako inaktiboak eta % 23,5 langabeak.
Okupazioa
Okupatuen % 88,0 estatuan jaio zen, eta % 12,0 atzerrian.[27] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 19,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 12,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 40,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 21,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[29] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,8 zerbitzuetan ari dira, % 28,2 industrian, % 7,9 nekazaritzan eta % 5,0 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 70,2 zerbitzuetan ari dira, % 14,9 eraikuntzan, % 10,6 industrian eta % 4,3 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 88,4 zerbitzuetan ari dira, % 7,2 industrian eta % 4,0 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 97,3 zerbitzuetan ari dira, % 2,7 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 46 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.395 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[30][oh 3]. Udalerriaren azalera 60,5 km² denez, NAE lurraldearen % 39,6 da[31]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,3 larre iraunkorrak (2.234 ha, 45 ustiategitan), % 6,6 lur goldagarria (159 ha, 20 ustiategitan), arbolak (1,7 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,46 ha, 18 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2.216 behi, 3.419 ardi (probintziako 3. kopururik handiena), 51 ahuntz, 7 txerri, 266 zaldi, 131 hegazti eta 179 erlauntz zeuden[32][33].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 932 gidari zeuden erroldatuta: 535 gizon (% 57,4) eta 397 emakume (% 42,6)[34]. Biztanleen % 63,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.366 ibilgailuk osatzen zuten: 905 turismo, 135 furgoneta, 115 motozikleta, 99 kamioi eta 18 ziklomotor[34]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 620 turismokoa zen, probintziako (479) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,1 urtekoa zen; turismoen % 9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14,7k 25 urte baino gehiago[34]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,1 diesel zen eta % 35,6 gasolinazko; 18 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,4; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 36,9k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2023-2027 legegintzaldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2023ko hauteskundeen ondorengo Urkabustaizko udalbatza | |||||
| Alderdia | 2023ko maiatzak 28 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Euskal Herria Bildu (EHB) | 6 / 9 |
409 (% 58,26) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 3 / 9 |
261 (% 37,18) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | 0 / 9 |
17 (% 2,42) | |||
| Alderdi Popularra (PP) | 0 / 9 |
15 (% 2,14) | |||
| Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza | |||||
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Urkabustaizko azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[35] | |
| Angel Hernandez Mendiguren[35][36][37] | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Aurelio Velasco Uriarte[35][36] | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Aurelio Velasco Uriarte[35][36] | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Francisco Javier Carro Iglesias[35][36][38] | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Francisco Javier Carro Iglesias[35][36][38] | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Francisco Javier Carro Iglesias[35][38] | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Francisco Javier Carro Iglesias[35][38] | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna | |
| Jesus Angel Herrero Manzano[35][39] | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Jose Antonio Lopez Goitia[35][40] | 2011 | 2015 | Bildu | |
| Begoña Ganzabal Zurbitu[35][41][42][43][44] | 2015 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa[35][44][45][46][47] | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu | |
| Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa[47][48][49] | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu | |
| 2027 | 2031 | |||
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko
eta
lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:
|
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:
|
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2016an Urkabustaizko biztanleen artean %48,3 euskaldunak ziren.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Goiuriko ur-jauzia.
- Gibijoko mendilerroa.
- Urkabustaizko erromanikoa; ikusgarriena Beluntzako San Petri eliza da, XIII. mendekoa.
- San Pedro mendia, gerra zibilaren lubakiak aurkitzen diren tokian.
Urkabustaiztar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Martin Alonso Sarria abeziarra, politikari eta historialaria (?-1642).
- Antonio Ortiz de Urbina abeziarra, apaiza, idazle eta antropologoa (1934-2001).
- Galo Martinez de la Pera izarrarra, idazlea (1945-).
- Zigor Enbeita abornikanoarra, bertsolaria (1971-).
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ (Gaztelaniaz) Salaberri Zaratiegi, Patxi. (2015). «Araba/Álava: Los nombres de nuestros pueblos» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2025-07-27).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1445218.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Araba.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejale: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-22).
- 1 2 3 4 5 «Urkabustaiz» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) Cañamero Redondo et al., Antonio. (1982). Enciclopedia Histórico Geográfica de Álava. Haranburu Editor, (IV. Liburukia) 70 or..
- 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Ocho ex alcaldes alaveses cuentan cómo es su nueva vida sin el bastón de mando.» El Correo 2007-07-15 (kontsulta data: 2021-01-11).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Diputacion y alcaldes alaveses dudan de la calidad del gas suministrado por Repsol» Gara 2011-03-12 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ (Gaztelaniaz) «“Somos los primeros que queremos que Izarra tenga un uso”» Diario de Noticias de Álava 2014-10-04 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Izarra busca renacer con un proyecto ligado al turismo» Gasteiz Hoy 2016-06-17 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La Diputación de Álava reitera en Urkabustaiz su apuesta por el equilibrio territorial» Europa Press 2016-12-14 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Zuia, Urkabustaiz y Kuartango se alían por la salud» Diario de Noticias de Álava 2017-10-02 (kontsulta data: 2023-04-15).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-09).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (kontsulta data: 2020-03-20).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Sequía en Álava: Zuia y Urkabustaiz exigen una solución urgente al problema de abastecimiento» Cadena SER 2022-10-24 (kontsulta data: 2023-04-15).
- 1 2 «EH Bilduren aginte makila kolokan da Legution» Alea 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-07-03).
- ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-15).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2025-11-16).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Urkabustaizko Udalaren webgunea
- Urkabustaiz Zuiako Kuadrillako webgunean
- Urkabustaizi buruzko artikulua Sareko Argian
- (Gaztelaniaz) Urkabustaiz Auñamendi entziklopedian
- Urkabustaiz "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
| Urkabustaizko kontzejuak | ||
|---|---|---|
|
Abezia • Abornikano • Beluntza • Goiuri-Ondona • Inoso • Izarra • Larrazketa • Oiardo • Untza-Apregindana • Uzkio | ||

