Edukira joan

Urizaharra

Wikipedia, Entziklopedia askea
Urizaharra
 Araba, Euskal Herria
Urizaharreko harresiko hego-ataria

Urizaharreko armarria

Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaAraba
EskualdeaArabako Mendialdea
Izen ofiziala Peñacerrada / Urizaharra
AlkateaJuan Jose Betolaza Pinedo
(Agrupacion Municipal Independiente)
Posta kodea01212
INE kodea01044
Herritarraurizahartar
Kokapena
Koordenatuak42°38′39″N 2°42′49″W / 42.6443°N 2.7135°W / 42.6443; -2.7135
Mapa
Azalera57,06 km²
Garaiera755 metro
Distantzia25 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria332 (2025:  30)
alt_left 134 (%40,4) (%59,6) 198 alt_right
Dentsitatea4,91 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 23.72 + % 18.59 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]%  (2021)
Etxeko erabilera[3]% 5.77 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera dataXIII. mendea

Urizaharra (ofizialki Peñacerrada / Urizaharra) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Mendialdeko eskualdekoa. Gasteiztik 25 bat kilometrora dago, Trebiñu eta Errioxa artean. Izen bereko herria udalerriaren erdialdeko eremuan dago, Jugalez ibaiaren ezker bazterrean.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urizaharra izenaren amaierako -a artikulua da, eta deklinatzean honela egin behar da: Urizaharra, Urizaharrarekin..., baina Urizaharrean, Urizaharreko, Urizaharretik, Urizaharrera... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Urizahar maitea, Urizahar osoan, Gure Urizahar hau...[4]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urizaharra mugatzen dute Trebiñuko Konderriko mendiek iparraldean, eta Kantabria mendilerroak hegoaldean. Udalerrian Artxabal mendia dago, 1.172 metroko garaiera duena.

Herrera mendateak udalerria lotzen du Errioxarekin.

754 metroko garaieran kokaturik dago.[5]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Urizaharra eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urizaharreko Erdi aroko hiribildua XIII. mendean sortu zen[6].

Herritik gertu lau gazteluren hondarrak daude: Urizaharreko, Mendiluzeko, Herrerako eta Villamonteko gazteluenak, hain zuzen ere.

1838ko ekainaren 20 eta 22 artean, Lehen Karlistaldian, Urizaharreko gudua gertatu zen.

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urizaharreko udalerria 7 herriz osatua dago:

Horiek guztiek dute kontzejua. Barojak eta Zumentuk kontzeju bakarra osatzen dute. Besteek herri bakar bateko kontzejuak osatzen dituzte.[5]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2022ko erroldaren arabera, Urizaharra herriak 144 biztanle zituen.[5]

2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera, 151 biztanle horietatik, 88 gizonezko eta 63 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleen % 17,2 0 eta 19 urte bitartekoa zen; % 62,9, 20 eta 64 urte bitartekoa; eta % 19,9, 65 urte baino gehiagokoa.[7]

Biztanleriaren tamainaUrtea200300400500600700800900189019201950198020102040UrizaharraBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 198 gizon, 134 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
1.01
 
90-94
 
0.75
1.52
 
85-89
 
3.73
3.03
 
80-84
 
1.49
3.54
 
75-79
 
2.99
5.56
 
70-74
 
0.75
8.59
 
65-69
 
5.22
9.60
 
60-64
 
18.66
15.66
 
55-59
 
6.72
7.58
 
50-54
 
6.72
10.10
 
45-49
 
7.46
6.06
 
40-44
 
5.97
2.53
 
35-39
 
7.46
5.05
 
30-34
 
5.97
3.54
 
25-29
 
4.48
3.54
 
20-24
 
5.22
3.03
 
15-19
 
2.99
3.03
 
10-14
 
5.97
1.52
 
5-9
 
2.99
5.56
 
0-4
 
4.48
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[8]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−9−6−3036919751982198919962003201020172024UrizaharraHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa −1−2−2−4−13101700301−1−7−3000−2−1−30−1−11−1−3−31101−20−30−2−101040−1−1−112
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea00,511,522,5319962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 020111201111220401310024212024
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[10] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 21,4 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 11,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5,4 —probintzian % 16,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Arabako mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 21,4Probintzia berean · % 54,8Erkidegoan · % 6,6Beste erkidegoa · % 11,7Estatutik kanpo · % 5,4
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 76,3 Araban, % 4,8 Bizkaian, eta % 2,8 Gipuzkoan jaio ziren[12].

Jaioterria, lurralde historikoka
Arab
EAEt
Araba · % 76,3Bizkaia · % 4,8Gipuzkoa · % 2,8EAEtik kanpo · % 16,1
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 4,8k atzerriko nazionalitatea zuen[13]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 82,4), Mendebaldeko Europa (% 11,8), Asia eta Ozeania (% 5,9) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Ekuador, Txile dira.[14]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Asia
Amerika · % 83,3Europa · % 5,6Asia · % 11,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
3
Kolonbia
4
1
Ekuador
2
1
Txile
1
1
Irlanda
0
0
Kuba
1
0
Peru
1
1
Venezuela
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 299 etxebizitza zeuden: 161 (% 53,8) nagusiak eta 138 (% 46,2) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[15] Etxebizitza nagusien % 87,6 jabetzan zegoen eta % 9,9 alokairuan.[15]

299etxebizitza
161nagusi

Etxebizitza multzoa Arabako mapa (2024)

161
138
Nagusiak (161)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (138)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Arabako mapa (2024)

141
16
Jabetzan (141)Alokairuan (16)Beste modu batean (4)

Guztira 161 etxegune zeuden, batez beste 1,9 egoiliarrekoak; horietatik 82 (% 50,9) pertsona bakarrekoak ziren.[15]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Arabako mapa (2024)

82
39
39
Egoiliar 1 (82)2 egoiliar (39)3-5 (39)6-9 (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 115,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 53,5 urtekoa.[15] Etxebizitzen % 88,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[15] Etxebizitzen % 2,3 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

263
Etxebizitza 1 (263)2 (16)3-10 (20)

Gela kopurua

37
69
89
66
38
1-3 gela (37)4 (69)5 (89)6 (66)7 edo gehiago (38)

Bainugela kopurua

224
74
Bainugela 1 (224)2 edo gehiago (74)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 88,8 banakakoa eta % 7,5 noizean behingoa.[15] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 3,1 igogailua.

Berogailu mota

% 88,8
Banakakoa (% 88,8)Noizean behingoa (% 7,5)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 0,0
Ur bero zentrala% 32,9
Igogailua% 3,1

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 273 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 48,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 19,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,7.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 44,6 zen 2021ean eta % 48,7 2024an; beraz, 4,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,4 izatetik % 7,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 55,2 ziren, eta gizonen artean % 44,6; 10,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 7,6 eta gizonen % 7,7 ziren.

273biztanle 15 urte edo +, 2024
% 48,7goi-mailako ikasketak+4,2 puntu 2021etik mapa
% 7,7lehen hezkuntza edo gutxiago−1,7 puntu 2021etik mapa
% 19,0
% 24,5
% 48,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 7,7Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 19,0Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 24,5Goi-mailako ikasketak · % 48,7
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Arabako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Peñacerrada-Urizaharra, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak133% 48,775% 44,658% 55,2
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa67% 24,543% 25,624% 22,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)52% 19,037% 22,015% 14,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago21% 7,713% 7,78% 7,6
Guztira273% 100,0168% 100,0105% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Peñacerrada-Urizaharra, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 44,6% 23,2% 22,8% 9,4276
2022% 46,6% 23,7% 21,1% 8,6279
2023% 46,9% 24,4% 20,7% 8,0275
2024% 48,7% 24,5% 19,0% 7,7273
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.420 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 40.587 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.742 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 25.200 euro zen. Errenta gordina 24.730 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 26.056 eurokoa zen[18][oh 1]: gizonena 28.927 eurokoa eta emakumeena 19.644 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 32,1 txikiagoa. Araba osoan, mediana 22.771 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 42.874 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 11.553 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 84.750 euro baino gehiago[19].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2024) Arabako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
11.807
P20
4.179
13.685
P25
6.455
16.666
P30
9.526
25.114
P40
16.868
28.927
P50
19.644
32.248
P60
23.959
38.320
P70
32.029
40.576
P75
35.837
43.317
P80
39.999
51.328
P90
45.380
55.740
P95
54.989
97.861
P99
136.717
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2024) Arabako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
11.553
P10
10.966
17.516
P20
21.784
24.694
P25
26.149
28.719
P30
32.039
36.119
P40
37.402
42.025
P50
44.057
48.354
P60
55.285
53.828
P70
66.947
55.754
P75
78.433
61.489
P80
82.380
74.758
P90
103.111
85.499
P95
145.074
122.932
P99
363.251
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 56,6 soldatak dira[20].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[21][oh 2]. Udalerrian indizea 26,6 da, probintziakoaren (29,1; Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5; Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 10.899 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 98.366 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 11,1 zen[22] (Araba osoan, % 11,7; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.518 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 44.222 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26 zen[23] (Araba osoan, % 21,2).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Peñacerrada-Urizaharra udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 166 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 61,0; gainerako % 39,0 inaktibo zeuden.[24] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,0 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 61,1 zen eta emakumezkoena % 61,0; langabezia-tasa, aldiz, % 4,9 eta % 7,8 zen, hurrenez hurren.[24]

Okupatuen kopurua 161 zen 2023ean, 2021eko 159etik gora.[25] Emakumeek okupatuen % 37,9 osatzen dute, eta gizonek % 62,1.

161okupatu, 2023+% 1,3 2021etik
% 37,9emakumeak okupatuen artean
% 61,0jarduera-tasa, 2024
% 6,0langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 57,4
% 39,0
Okupatuak · % 57,4Langabeak · % 3,7Inaktiboak · % 39,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Peñacerrada-Urizaharra, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak156% 57,497% 58,159% 56,2
Langabeak10% 3,75% 3,05% 4,8
Inaktiboak106% 39,065% 38,941% 39,0
Guztira272% 100,0167% 100,0105% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 57,8), industria (% 26,1), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 11,8) eta eraikuntza (% 4,3).[25]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Arabako mapa
% 11,8
% 26,1
% 57,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 11,8Industria · % 26,1Eraikuntza · % 4,3Zerbitzuak · % 57,8

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,5), eta oinarrizko okupazioak % 8,7.[26] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,0 eta emakumeen % 49,2).

% 25,5
% 56,5
% 8,7
% 9,3
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 25,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 56,5Oinarrizko okupazioak · % 8,7Ez dago jasota · % 9,3
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Peñacerrada-Urizaharra, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak41% 25,520% 20,021% 34,4
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak91% 56,561% 61,030% 49,2
Oinarrizko okupazioak14% 8,78% 8,06% 9,8
Ez dago jasota15% 9,311% 11,04% 6,6
Guztira161% 100,0100% 100,061% 100,0

Okupatuen % 68,9 besteren konturako langileak dira, eta % 31,1 norberaren konturakoak.[27]

% 31,1
% 68,9
Norberaren kontura · % 31,1Besteren kontura eta beste egoera bat · % 68,9
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Peñacerrada-Urizaharra, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura50% 31,134% 34,016% 26,2
Besteren kontura111% 68,966% 66,045% 73,8
Guztira161% 100,0100% 100,061% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.599 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[28][oh 3]. Udalerriaren azalera 57 km² denez, NAE lurraldearen % 28,1 da[29]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 76,8 lur goldagarria (1.228 ha, 19 ustiategitan), % 22,9 larre iraunkorrak (366 ha, 8 ustiategitan), % 0,3 arbolak (4,2 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,16 ha, 6 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
28%
72%
NAE · 1.599 ha (% 28,1)Gainerako azalera · 4.101 ha (% 71,9)
NAE, lur-erabileraren arabera
77%
23%
Lur goldagarria · 1.228 ha (% 76,8)Larre iraunkorrak · 366 ha (% 22,9)Arbolak · 4,2 ha (% 0,3)Baratzeak · 0,16 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 371 behi, 6 ardi, 6 ahuntz, 4 txerri, 18 zaldi, 6.000 hegazti inguru eta 41 erlauntz zeuden[30].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 193 gidari zeuden erroldatuta: 127 gizon (% 65,8) eta 66 emakume (% 34,2)[31]. Biztanleen % 58,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 388 ibilgailuk osatzen zuten: 234 turismo, 62 furgoneta, 36 motozikleta, 31 kamioi eta 4 ziklomotor[31]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 705 turismokoa zen, probintziako (479) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,7 urtekoa zen; turismoen % 9,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 16,2k 25 urte baino gehiago[31]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,5 diesel zen eta % 37 gasolinazko; 1 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,3; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 40,1k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
24%
30%
40%
0 etiketa · 5 (% 1,3)ECO · 15 (% 3,9)C etiketa · 93 (% 24,2)B etiketa · 117 (% 30,5)Etiketarik gabe · 154 (% 40,1)
Turismoak, adinaren arabera
10%
11%
23%
40%
16%
< 4 urte · 23 (% 9,8)4–8 urte · 26 (% 11,1)8–15 urte · 53 (% 22,6)15–25 urte · 94 (% 40,2)≥ 25 urte · 38 (% 16,2)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Urizaharrean»
Urizaharreko udaletxea

2023-2027 legegintzaldia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2023ko hauteskundeen ondorengo Urizaharreko udalbatza
Alderdia 2023ko maiatzak 28
Zinegotziak Boto kopurua
Agrupacion Municipal Independiente (AMI)
5 / 7
124 (% 65,96)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
2 / 7
49 (% 26,06)
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE)
0 / 7
11 (% 5,85)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 7
4 (% 2,13)
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza

Boletin Oficial del Territorio Historico de Alava (Gaztelaniaz)

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Urizaharreko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[32]
Adolfo Samaniego Samaniego[32][33] 1979 1983 Zentro Demokratikoaren Batasuna
Jose Luis Alonso Fernandez[32][33] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Luis Salazar Roa[32] 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Luis Alonso Fernandez[32][33] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Gonzalez Lopez de Lacalle[32] 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
Domingo Luis Montoya Campo[32] 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
Luisa Maria Alonso Pinedo[32] 2003 2007 Agrupacion Municipal Independiente
Luisa Maria Alonso Pinedo[32][34][35][36] 2007 2011 Agrupacion Municipal Independiente
Edorta Alonso Pinedo[32][37] 2011 2015 Agrupacion Municipal Independiente
Juan Jose Betolaza Pinedo[32][38][39] 2015 2019 Agrupacion Municipal Independiente[39]
Juan Jose Betolaza Pinedo[32][39][40] 2019 2023 Agrupacion Municipal Independiente[39]
Juan Jose Betolaza Pinedo[40][41][42] 2023 Jardunean Agrupacion Municipal Independiente
2027 2031

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

 Araba Bus
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
9Gasteiz
(geltokia)		Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Armentia Trebiñu • Argote • Albaita • Baxauri • Obekuri • Navarrete • Bernedo • Meanuri • Meano • Ekora • Oion • Logroño (Portales)
Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Armentia Trebiñu • Urizaharra • Leza (ospitalea) • Guardia • Guardia (hotel-gasolindegia) • Logroño (Portales)		Logroño
(geltokia)

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

 Eskualdeko Garraioa
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
16Armentia T.
Trebiñu		Arluzea • Markiz • Saseta • Urarte • Paritza • Lañu • Albaita • Fuidio • Faidu • Mesantza • Samiano • San Martin Galbarin • Torre • Argote • Axarte • Agilu • Marauri • Ogeta • Saratsu • Pedruzo • San Vicentejo • Imiruri • UzkioArmentia T.
Trebiñu⁠
20Urizaharra
Armentia T.
Trebiñu		Faidu • Pipaon • Lotza • Montoria • Pagoeta • Moraza • Baroja • Taravero • Sanmartinzar • AranaUrizaharra
Armentia T.
Trebiñu

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urizahartar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. (kontsulta data: 2024-06-02).
  5. 1 2 3 «Arabako Toki Erakundeak» Arabako Foru Aldundia (kontsulta data: 2023-11-04).
  6. ↑ «Urizaharra: Hegoaldeko atariaren herria» Alea (kontsulta data: 12/07/2019).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por entidades de población de Álava, según sexo, grupos de edad y nacionalidad.» Eustat (kontsulta data: 2023-10-30).
  8. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  9. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  10. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  11. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
  15. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
  18. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  19. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
  20. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
  21. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  22. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  23. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  24. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  28. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
  29. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1452675.
  30. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  31. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
  32. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-21).
  33. 1 2 3 «Peñacerrada-Urizaharra» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «La localidad alavesa de Peñacerrada acoge este domingo la Feria del Caballo» Europa Press 2009-09-02 (kontsulta data: 2023-09-14).
  35. ↑ (Gaztelaniaz) «La Plataforma contra la línea de 400 kV alega que la información del anteproyecto es "insuficiente"» Diario de Noticias de Navarra 2010-05-14 (kontsulta data: 2023-09-14).
  36. ↑ (Gaztelaniaz) «La nueva carretera de Peñacerrada da ya servicio a mil vehículos cada día» Diario de Noticias de Álava 2011-03-16 (kontsulta data: 2023-09-14).
  37. ↑ (Gaztelaniaz) «Movistar 'cuelga' a Peñacerrada» Diario de Noticias de Álava 2013-12-06 (kontsulta data: 2023-09-14).
  38. ↑ (Gaztelaniaz) «Nexo común en las alturas del Toloño» Diario de Noticias de Álava 2016-06-04 (kontsulta data: 2023-09-14).
  39. 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-08).
  40. 1 2 «EH Bilduk irabazi du Lagranen eta independenteek garaipena sendotu dute» Alea 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-05-31).
  41. ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-22).
  42. ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2023-09-22).
  43. ↑ «Prestamero Sodupe, Diego Lorenzo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-12).
  44. ↑ «Ramírez de la Piscina, Pedro Manuel» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
  45. ↑ «[GONBIDAPENAK AGORTUTA Haizea»] Oihaneder Euskararen Etxea (kontsulta data: 2023-08-19).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Urizaharra&oldid=11783323"(e)tik eskuratuta