Donemiliaga
- Artikulu hau Arabako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Donemiliaga (argipena)».
| Donemiliaga | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Araba | ||||||||||
| Eskualdea | Arabako Lautada | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Erika Letamendi Hurtado (Euskal Herria Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 01208 | ||||||||||
| INE kodea | 01053 | ||||||||||
| Herritarra | donemiliagar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°52′29″N 2°22′34″W / 42.874722222222°N 2.3761111111111°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 85,41 km² | ||||||||||
| Garaiera | 600-1.275 metro | ||||||||||
| Distantzia | 28 km Gasteiza | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 701 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,08 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 34.18 + % 14.35 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[3] | % 15.47 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera data | 1360 baino lehenago | ||||||||||

Donemiliaga (ofizialki San Millán / Donemiliaga) Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gasteiztik 28 bat kilometro ekialdera dago, eta Gipuzkoarekin muga egiten dute haren lurrek.
Aguraingo barrendegi batek bitan zatitzen du udalerria. Donemiliagak, bestalde, Donemiliagak ere badu esklabe bat Iruraitz herriaren mendebaldean.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zadorra ibaia udalerri honetan sortzen da, bai eta haren ibaiadarra den Erdoña erreka ere. Halaber, Araiaren ibaiadarra den Ametzaga erreka eta honen adarrak diren Bikuña eta Estibarri Donemiliagatik igarotzen dira.
Iparraldean, Urkilla mendilerroa Gipuzkoarekiko muga naturala da, 1.100-1.200 metroko tontorrekin.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Iparraldean: Oñati (Gipuzkoa).
- Hegoaldean: Agurain eta Entzia-Iturrietako Partzuergoa.
- Ekialdean: Asparrena, Zalduondo eta Entzia-Iturrietako Partzuergoa.
- Mendebaldean: Barrundia eta Agurain.
Herriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]16 herri hauek osatzen dute Donemiliaga udalerria. 2011ko erroldako biztanleak ageri dira jarraian:
- Adana: 56 biztanle
- Axpuru: 24
- Barria: 3
- Bikuña: 32
- Durruma: 82
- Egilatz: 44
- Erdoña (udalerriko herriburua): 43
- Galarreta: 48
- Luzuriaga: 30
- Mezkia: 22
- Munain: 34
- Narbaxa: 104
- Okariz: 36
- Txintxetru: 33
- Uribarri Jauregi: 75
- Zuhatzu Donemiliaga: 62
Barriak ez du kontzejurik osatzen, Narbaxaren barruan baitago.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromatar garaia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Etxe erromatar garrantzitsu baten hondarrak aurkitu ziren Durruma herriaren iparraldean, Albeiurmendi edo Albeiurbide izeneko aztarnategian. Hondakinok "Ab Asturica Burdigalam" (Astoreka-Bordele) galtzadarekin lotuta daude, adituen iritziz. Etxetzarrak termak izan zitezkeen, bertan berogintza sistema batez hornitutako bi gela handi aurkitu baitzituzten. Etxadia iturri klasikoen Alba ezaguna izan daiteke.[4].
Donemiliaga eta inguruan, erromatar garaiko epigrafe ugari aurkitu dira. Arabako Durrumako talde barne sailaktu dira eta oro har, 39 dira, gehienak K.o II mendekoak, eta gutxi batzuk III. mendekoak[5].

Aro Modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Donemiliagako udalerriak aurrekari historiko bat du: Egilazko ermandadea, gaur egungo udalerriko herri gehienak biltzen zituena eta Erdi Aroan sustraiak dituena. Arabako ermandadeak herrixka-elkarteak ziren, eta XIV. mendearen bigarren erdian bandoen arteko gerren garaian beren burua defendatzeko eta elkar babesteko akordioak sinatu zituzten. Ermandade horiek osatzen zuen herririk garrantzitsuenaren izena hartzen zuten. Ermandadeari buruzko 1360ko ordenantzak ezagutzen dira, nahiz eta jakin hori aurrekoa zela. Egilazko ermandadea Arabako probintzia osatzeko bildu ziren 14 ermandadeetako bat izan zen.
Bi koadrilatan banatutako 12 herrik osatzen zuten: "goikoak" eta "behekoak". "Goikoak" Axpuru, Galarreta, Luzuriaga, Narbaxa, Erdoña eta Zuhatzu ziren; "behekoak", berriz, Albeiz, Egilatz, Mezkia, Munain, Durruma eta Bikuña.
Donemiliagako gainerako herriak, hau da, Adana, Txintxetru, Okariz eta Ulibarri Jauregi geroago sartuko ziren.
Adibidez, Ulibarri-Jauregi herrixka errebala gisa jaio zen (Iruraizeko ermandadekoa), eta ermandade mugakidearen lurretan zabaldu zen. Izan ere, Ullibarri izenak Arabako euskalki zaharrean "hiri berri" esan nahi du.
Ermandadearen batzarrak urtean behin biltzen ziren San Migel egunaren inguruan Erdoñanako San Millan elizan. Horregatik, denborak aurrera egin ahala, ermandadea Egilatzko Ermandade eta Donemiliagako Junta edo, besterik gabe, Donemiliagako Ermandade gisa ezagutuko da, biltzeko lekua dela eta. Hortik dator, halaber, Erdoñanako hiriburu tradizionala, nahiz eta ez izan udalerriko populazio garrantzitsuena[6].
Denbora luzez, ermandadea Aguraingo hiribilduaren mende egon zen administratiboki, haren ondoan baitago eta ermandadeko herrixkak haren jurisdikziora eraman baitziren. Hala ere, hainbat auziren ondoren, ermandadea Aguraindik atera zen.
XIX. mendean, udal-erreformaren ondorioz, ermandadea udalerri bihurtu zen, eta herriak alkate-auzo edo kontzeju bihurtu ziren.
1928an, Leon Salinas alkate zela, Albeiz herria, udalerriko ekialdekoena, Donemiliagatik banandu eta Asparrenan sartu zen. 1958an, Durrumak Albeizen urratsei jarraitzen saiatu zen, baina orduan eskaera ukatu egin zitzaien.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 382 gizon, 322 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[7] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 2 | 1 | 2 | −3 | 3 | 4 | 2 | 0 | 1 | 6 | 7 | −9 | 3 | −2 | 3 | −7 | −2 | −4 | 0 | −2 | −3 | 1 | −2 | −5 | −1 | −7 | −3 | −4 | −1 | 2 | −5 | 4 | −4 | −5 | −4 | −1 | 1 | 1 | −3 | −1 | −1 | −9 | −9 | −5 | −9 | −7 | −8 | −9 | −12 | −9 | −7 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 6 | 4 | 4 | 5 | 2 | 7 | 7 | 3 | 9 | 4 | 7 | 4 | 2 | 5 | 10 | 8 | 7 | 4 | 6 | 5 | 2 | 4 | 1 | 2 | 5 | 2 | 4 | 2 | 4 | 4 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 30,3 udalerri berean jaioak ziren[10], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 11,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,7 —probintzian % 16,6—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 75,3 Araban, % 6,4 Gipuzkoan, eta % 2,3 Bizkaian jaio ziren[11].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 2,4k atzerriko nazionalitatea zuen[12]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Ekialdeko Europa (% 23,5), Mendebaldeko Europa (% 23,5), Magreb (% 17,6) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Maroko, Errumania dira.[13]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 489 etxebizitza zeuden: 300 (% 61,3) nagusiak eta 188 (% 38,4) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[14] Etxebizitza nagusien % 93,7 jabetzan zegoen eta % 3,7 alokairuan.[14] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 5 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 28 plazarekin (5,6 plaza etxebizitzako).[15]
Etxebizitza multzoa
Arabako mapa (2024)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Arabako mapa (2024)
Guztira 300 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 89 (% 29,7) pertsona bakarrekoak ziren.[14]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Arabako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 161,1 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 89,5 urtekoa.[14] Etxebizitzen % 91,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[14] Etxebizitzen % 1,8 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 80,0 banakakoa eta % 18,3 noizean behingoa.[14] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 2,3 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 635 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 31,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,2.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 41,2 zen 2021ean eta % 44,7 2024an; beraz, 3,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,2 izatetik % 5,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 45,8 ziren, eta gizonen artean % 43,8; 2,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,7 eta gizonen % 3,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 50,4 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 49,6 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 3 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 40,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 59,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,6 ziren.[16]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 284 | % 44,7 | 148 | % 43,8 | 136 | % 45,8 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 117 | % 18,4 | 69 | % 20,4 | 48 | % 16,2 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 201 | % 31,7 | 108 | % 32,0 | 93 | % 31,3 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 33 | % 5,2 | 13 | % 3,8 | 20 | % 6,7 |
| Guztira | 635 | % 100,0 | 338 | % 100,0 | 297 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 41,2 | % 16,3 | % 36,3 | % 6,2 | 633 |
| 2022 | % 41,9 | % 16,9 | % 35,9 | % 5,4 | 635 |
| 2023 | % 43,3 | % 17,8 | % 33,3 | % 5,6 | 642 |
| 2024 | % 44,7 | % 18,4 | % 31,7 | % 5,2 | 635 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,4 ikasten ari zen (60 pertsona).[17] Ikasten ari zirenetatik, % 58,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 21,7 batxilergoan, % 16,7 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 54,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 64,0; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 20,0 eta emakumeen % 14,3. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 56,5 eta 25–29 urtekoen % 12,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[18] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 50,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 63,6.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 94,6 estatuan jaio zen, eta % 5,4 atzerrian.[16] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 2,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,5 eta % 25,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,3 eta % 16,7, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 11,8.[17] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 58,9 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 50,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.419 euro-koa zen[19], eta etxegune bakoitzeko 47.759 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.742 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.278 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.163 eurokoa zen[20][oh 1]: gizonena 27.065 eurokoa eta emakumeena 21.718 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 19,8 txikiagoa. Araba osoan, mediana 22.771 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 45.767 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 17.230 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 101.008 euro baino gehiago[21].
Diru-sarrera guztien artean % 51,5 soldatak dira[22].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[23][oh 2]. Udalerrian indizea 26 da, probintziakoaren (29,1;
Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,5;
Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 15.752 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 120.524 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 13,1 zen[24] (Araba osoan, % 11,7; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.746 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 44.374 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26,5 zen[25] (Araba osoan, % 21,2).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, San Millán/Donemiliaga udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 373 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,2; gainerako % 40,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 68,5, beste inaktiboak % 17,5 eta ikasleak % 14,0).[26] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 63,4 zen eta emakumezkoena % 54,4; langabezia-tasa, aldiz, % 5,2 eta % 5,6 zen, hurrenez hurren.[26]
Okupatuen kopurua 360 zen 2023ean, 2021eko 346etik gora.[27] Emakumeek okupatuen % 41,7 osatzen dute, eta gizonek % 58,3.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 353 | % 56,0 | 202 | % 60,1 | 151 | % 51,4 |
| Langabeak | 20 | % 3,2 | 11 | % 3,3 | 9 | % 3,1 |
| Inaktiboak | 257 | % 40,8 | 123 | % 36,6 | 134 | % 45,6 |
| Guztira | 630 | % 100,0 | 336 | % 100,0 | 294 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 56,4), industria (% 20,6), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 15,3) eta eraikuntza (% 7,8).[27] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 20,3), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 15,3) eta garraioa eta biltegiratzea (% 9,7) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,3; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,1), eta oinarrizko okupazioak % 8,3.[28] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 60,5 eta emakumeen % 48,0).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 101 | % 28,1 | 49 | % 23,3 | 52 | % 34,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 199 | % 55,3 | 127 | % 60,5 | 72 | % 48,0 |
| Oinarrizko okupazioak | 30 | % 8,3 | 18 | % 8,6 | 12 | % 8,0 |
| Ez dago jasota | 30 | % 8,3 | 16 | % 7,6 | 14 | % 9,3 |
| Guztira | 360 | % 100,0 | 210 | % 100,0 | 150 | % 100,0 |
Okupatuen % 70,0 besteren konturako langileak dira, eta % 30,0 norberaren konturakoak.[29]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 108 | % 30,0 | 74 | % 35,2 | 34 | % 22,7 |
| Besteren kontura | 252 | % 70,0 | 136 | % 64,8 | 116 | % 77,3 |
| Guztira | 360 | % 100,0 | 210 | % 100,0 | 150 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,5 estatuan jaio zen, eta % 5,5 atzerrian.[26] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 61,0 okupatuak dira, % 28,8 erretiratuak, % 4,3 ikasleak, % 3,1 langabeak eta % 2,8 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 78,6 okupatuak dira, % 14,3 bestelako inaktiboak eta % 7,1 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,6 okupatuak dira, % 28,6 erretiratuak, % 10,5 bestelako inaktiboak, % 8,0 ikasleak eta % 3,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,9 okupatuak dira, % 23,8 bestelako inaktiboak, % 9,5 ikasleak eta % 4,8 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 93,3 estatuan jaio zen, eta % 6,7 atzerrian.[28] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 61,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 36,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 9,1 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 37,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 15,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[30] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 38,7 zerbitzuetan ari dira, % 28,6 industrian, % 22,1 nekazaritzan eta % 10,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,5 zerbitzuetan ari dira, % 36,4 eraikuntzan eta % 18,2 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 79,6 zerbitzuetan ari dira, % 10,9 industrian, % 7,3 nekazaritzan eta % 2,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 92,3 zerbitzuetan ari dira, % 7,7 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 71 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 4.446 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[31][oh 3]. Udalerriaren azalera 85,4 km² denez, NAE lurraldearen % 52,1 da[32]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 71,2 lur goldagarria (3.163 ha, 62 ustiategitan), % 28,8 larre iraunkorrak (1.280 ha, 33 ustiategitan), arbolak (1,5 ha, 4 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,71 ha, 27 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2.053 behi, 2.047 ardi, 478 ahuntz (probintziako 2. kopururik handiena), 1.100 txerri, 239 zaldi, 12.122 hegazti, 900 untxi eme (probintziako kopururik handiena) eta 30 erlauntz zeuden[33][34].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 555 gidari zeuden erroldatuta: 333 gizon (% 60) eta 222 emakume (% 40)[35]. Biztanleen % 78,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.179 ibilgailuk osatzen zuten: 616 turismo, 104 motozikleta, 95 furgoneta, 94 kamioi eta 28 ziklomotor[35]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 875 turismokoa zen (probintziako altuena), probintziako (479) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,8 urtekoa zen; turismoen % 8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 20,8k 25 urte baino gehiago[35]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 66,4 diesel zen eta % 32,2 gasolinazko; 9 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 40k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023-2027 legegintzaldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2023ko hauteskundeen ondorengo Donemiliagako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2023ko maiatzak 28 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Euskal Herria Bildu (EHB) | 4 / 7 |
199 (% 57,35) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 3 / 7 |
122 (% 35,16) | |||
| Alderdi Popularra (PP) | 0 / 7 |
19 (% 5,48) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | 0 / 7 |
7 (% 2,02) | |||
| Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza | |||||
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Donemiliagako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[36] | |
| Ignacio Fernando Ruiz de Eguino Garcia de Vicuña[36][37][38] | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Esteban Campo Perea[36][37] | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Esteban Campo Perea[36] | 1987 | 1991 | Independenteak | |
| Rafael Ladron de Guevara Ortiz de Urbina[36][37] | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria del Carmen Liñares Filloy[36][37] | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria del Carmen Liñares Filloy[36] | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria del Carmen Liñares Filloy[36] | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria del Carmen Liñares Filloy[36] | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| David Lopez de Arbina Ruiz de Eguino[36] | 2011 | 2015 | Bildu | |
| David Lopez de Arbina Ruiz de Eguino[36][39][40] | 2015 | 2019 | Euskal Herria Bildu | |
| Erika Letamendi Hurtado[36][40][41] | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu | |
| Erika Letamendi Hurtado[41][42] | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu | |
| 2027 | 2031 | |||
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Aizkomendiko trikuharria, Egilatzen. Euskal Herriko handienetakoa dugu, Bilarkoarekin batera. 1832an aurkitu zuten.
- Barriako Santa Maria komentua. Jatorrizkoa XII. mendekoa zen, eta gaur egun ageri den eraikina XV. mendean eraiki zuten. Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen 2003an, monumentu sailkapenarekin.[43]

Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Abuztuaren 20an San Bernardoren erromeria ospatzen da Barrian.
- Maiatzeko azken asteburuan jaia da Durruman.
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XIX. mendeko azken laurdenean, Paul Brocak Donemiliaga euskararen eremu barruan kokatu zuen; Koldo Zuazoren arabera, bertako aldaera mendebaleko euskara, erdialdekoa eta nafarreraren arteko hizkera zen, Arabako sortaldeko eremuan sailkatutakoa. Gaur egungo biztanleen % 20 inguru euskal hiztunak direla estimatzen da.

Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko
eta
lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:
|
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 5 linea ditu udalerrian:
Bestalde, La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia Donemiliagako Munaingo herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:
- Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea
Donemiliagar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Placido Luzuriaga (Narbaxa, XVI. mendea), fraidea.
- Juan Ruiz de Velasco (Galarreta, XVI. mendea), militarra.
- Joseph Tomás Ochoa de Aspuru y Segura (1711-?), zirujaua eta ministroa izandakoa Kuban.
- Juan Diaz de Garaio "Sakamantekas" (Egilatz, 1821-1881), gaizkile eta hiltzaile ezaguna.
- Ernesto Ladrón de Guevara (Durruma, 1950-), politikaria.
- Rafael Ladrón de Guevara (Erdoña, 1952-), txirrindularia.
Partzuegoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Donemiliaga Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ (Gaztelaniaz) Aitor Iriarte Kortazarren Baños públicos romanos en Alava artikulua euskonews.com webgunean
- ↑ (Gaztelaniaz) Echeverria, Ana. (1989). «La cronología de las inscripciones funerarias latinas de Alava» MUNIBE (Antropologia - Arkeologia) 41: 133-152. ISSN - 3414 0027 - 3414..
- ↑ r01e00000ff26d465bca470b813ace4356db5b18d, r01e00000ff26d466e5a470b846c631a5069e1f90. (2021-09-21). «202. Done Milian ermita (Erdoñana, Domemiliaga)» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2023-10-31).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1616072.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Araba.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-05).
- 1 2 3 4 «San Millán/Donemiliaga» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) Cañamero Redondo et al., Antonio. (1982). Enciclopedia Histórico Geográfica de Álava. Haranburu Editor, (IV. Liburukia) 34 or..
- ↑ (Gaztelaniaz) «EH Bildu gobernará en nueve municipios de Álava durante la presente legislatura» 20 minutos 2015-06-13 (kontsulta data: 2023-04-29).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (kontsulta data: 2020-03-29).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «EH Bildu refuerza su poder municipal en la Llanada alavesa» Diario de Noticias de Álava 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-08-03).
- ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-16).
- ↑ Barriako komentua kultura ondasun izendatzeko erabakia, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 2003-02-03.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Donemiliaga Aguraingo Kuadrillaren webgune ofizialean[Betiko hautsitako esteka]
- (Gaztelaniaz) Donemiliaga udalerriko web orria, euskaraz lotura dauka, baina oraingoz datuak gaztelaniaz bakarrik ageri dira webgunean.
- (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayala: «San Millán/Donemiliaga», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
- Barriako komentua euskadi.net webgunean[Betiko hautsitako esteka]
| Donemiliagako herriak | ||
|---|---|---|
|
Adana • Axpuru • Barria • Bikuña • Durruma • Egilatz • Erdoña • Galarreta • Luzuriaga • Mezkia • Munain • Narbaxa • Okariz • Txintxetru • Uribarri Jauregi • Zuhatzu Donemiliaga | ||

